KWALIFIKACJA MTL1 + MTL2 - STYCZEŃ 2016

PYTANIE NR 14.
Stop żelaza z węglem i innymi pierwiastkami stopowymi o zawartości węgla nie przekraczającej 2,11%, nie poddany obróbce plastycznej nazywany jest
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Granica 2,11% C rozdziela stale/staliwa od żeliwa. Jeśli stop Fe-C ma ≤2,11% węgla, a wyrób jest odlewem i nie był przerabiany plastycznie (np. walcowanie, kucie), w polskiej terminologii nazywa się go staliwem, czyli stalą odlewaną.

Pełne wyjaśnienie:

W układzie żelazo–węgiel przyjmuje się, że zawartość węgla do ok. 2,11% klasyfikuje stop jako należący do grupy stali (w przeciwieństwie do żeliw, które mają węgla więcej). Sama zawartość węgla nie rozstrzyga jednak jeszcze nazwy wyrobu w praktyce odlewniczej.

Kluczowy jest drugi warunek z pytania: "nie poddany obróbce plastycznej". Jeżeli stop o składzie "stalowym" (≤2,11% C) został odlany i po odlaniu nie był walcowany ani kuty, to taki wyrób nazywa się staliwem. Jest to więc stal w postaci odlewu (odlew stalowy), a nie wyrób stalowy po przeróbce plastycznej.

Dlatego odpowiedź "staliwem" jest poprawna: łączy kryterium składu (stop Fe-C z węglem do 2,11%) z kryterium technologii wytwarzania (odlew bez przeróbki plastycznej).

Pozostałe odpowiedzi są niepoprawne z następujących powodów:

  • "żeliwem" – żeliwa mają z definicji wyższą zawartość węgla (powyżej granicy stosowanej do rozdziału stal/żeliwo), więc nie pasują do warunku ≤2,11%.
  • "brązem" – brąz jest stopem miedzi (a nie stopem żelaza z węglem), więc nie spełnia podstawowego kryterium składu.
  • "stalą" – to określenie zbyt ogólne. Warunek "nie poddany obróbce plastycznej" wskazuje na odlew stalowy, czyli staliwo, a nie na stal w znaczeniu wyrobu przerabianego plastycznie (np. pręt walcowany).

W praktyce odlewniczej to rozróżnienie ma znaczenie m.in. w dokumentacji materiałowej, doborze technologii wytopu/odlewania oraz przewidywaniu typowych własności i wymagań jakościowych dla odlewów.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Staliwo to stal w postaci odlewu, czyli wyrób odlany ze stopu Fe-C o zawartości węgla typowej dla stali i niepoddany przeróbce plastycznej. "Stal" bywa używana szerzej jako nazwa stopu oraz wyrobów po walcowaniu lub kuciu. Różnica dotyczy więc głównie postaci i technologii wytworzenia.
Ten warunek rozstrzyga, czy mowa o odlewie, czy o wyrobie po walcowaniu/kuciu. Stop Fe-C ≤2,11% może być nazwany "stalą" jako materiał, ale gdy jest odlewem bez przeróbki plastycznej, przyjmuje nazwę staliwo. Bez tego warunku łatwo byłoby wybrać zbyt ogólną odpowiedź.
W praktycznym podziale stopów Fe-C granica ok. 2,11% C służy do odróżniania grupy stali/staliw od żeliw. To kryterium składu chemicznego: poniżej tej wartości mówimy o stopach "stalowych", a powyżej typowo o żeliwach. W zadaniach egzaminacyjnych to częsty punkt odniesienia.
Tak, w typowej klasyfikacji staliwo należy do stopów "stalowych", czyli o zawartości węgla do ok. 2,11%. Żeliwo to stop żelaza o większej zawartości węgla. Na egzaminie trzeba jednak pamiętać, że sama liczba nie wystarcza: nazwa "staliwo" wynika też z faktu, że jest to odlew bez przeróbki plastycznej.
Ze staliwa wykonuje się elementy, które są odlewami stalowymi, np. korpusy, obudowy, części maszyn czy elementy armatury, gdy potrzebna jest wytrzymałość i własności typowe dla stali. W odlewnictwie nazwanie materiału "staliwem" pomaga od razu skojarzyć, że chodzi o odlew, a nie pręt walcowany czy odkuwkę.
"Stal" opisuje głównie grupę stopów wg składu (Fe-C do ok. 2,11%), ale pytanie dodaje warunek technologiczny: brak obróbki plastycznej. To zawęża znaczenie do stali w postaci odlewu, czyli staliwa. Egzamin często sprawdza właśnie takie doprecyzowania terminologiczne.
Najczęstszy błąd to patrzenie wyłącznie na to, że oba materiały są "odlewane", i pomijanie zawartości węgla. Drugi błąd to utożsamianie wszystkiego, co ma ≤2,11% C, z "stalą", bez uwzględnienia, że odlew stalowy bez przeróbki plastycznej ma nazwę staliwo.
W uproszczeniu terminologicznym: jeśli odlew stalowy (staliwo) zostanie następnie przerobiony plastycznie (np. kucie, walcowanie), przestaje spełniać warunek "niepoddany obróbce plastycznej", a w praktyce mówimy wtedy o wyrobie stalowym. W pytaniach testowych to właśnie ten warunek bywa kluczowy.
Szukaj w treści słów wskazujących na odlewanie i brak przeróbki plastycznej, np. "odlew", "nie poddany obróbce plastycznej", "nie walcowany", "nie kuty". Jeśli jednocześnie podano zawartość węgla typową dla stali (≤2,11%), to najbardziej precyzyjną odpowiedzią jest staliwo.
Warto nauczyć się dwóch osi podziału: skład (granica ok. 2,11% C) oraz technologia/postać wyrobu (odlew vs przeróbka plastyczna). Ćwicz na krótkich definicjach: żeliwo = Fe-C powyżej granicy, staliwo = odlew stalowy bez przeróbki, stal = stop/wyroby stalowe także po walcowaniu i kuciu.
info

Około 62% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że granica 2,11% C rozdziela stale/staliwa od żeliwa.

Materiały:

  • Podręczniki z materiałoznawstwa/metaloznawstwa dla zawodów odlewniczych (działy: stopy Fe-C, stal, staliwo, żeliwo)
  • Skrypty i materiały szkolne z podstaw odlewnictwa (definicje materiałów odlewniczych)
  • Notatki/diagramy z układu żelazo–węgiel omawiające granicę 2,11% C oraz nazewnictwo wyrobów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego