KWALIFIKACJA ELE2 - STYCZEŃ 2020

PYTANIE NR 16.
Symbol graficzny pokazany na rysunku przedstawia silnik prądu stałego
Ilustracja przedstawia symbol graficzny silnika prądu stałego bocznikowego, co jest zgodne z podanym pytaniem egzaminacyjnym.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Silnik bocznikowy ma uzwojenie wzbudzenia połączone równolegle z twornikiem, więc na symbolu widać rozdzielenie zasilania na dwie równoległe gałęzie wchodzące do oznaczenia maszyny. Silnik szeregowy miałby połączenie szeregowe, obcowzbudny – oddzielne zasilanie wzbudzenia, a compound – kombinację obu połączeń.

Pełne wyjaśnienie:

Na rysunku pokazano symbol silnika prądu stałego, w którym linia zasilająca rozdziela się na dwie równoległe gałęzie prowadzące do symbolu maszyny (okrąg z literą M). Taki sposób przedstawienia odpowiada sytuacji, gdy dwa obwody są zasilane z tego samego napięcia i pracują równolegle.

W silniku bocznikowym (równoległym) uzwojenie wzbudzenia jest połączone równolegle z uzwojeniem twornika. W praktyce oznacza to, że oba uzwojenia "widzą" to samo napięcie źródła, a prąd dzieli się na dwa tory. To właśnie jest zaszyte w symbolu: rozgałęzienie na dwa równoległe obwody.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują?

  • Szeregowy – w silniku szeregowym uzwojenie wzbudzenia jest włączone w szereg z twornikiem, więc nie ma typowego rozdzielenia na dwa równoległe tory zasilania; prąd przepływa kolejno przez oba uzwojenia.
  • Obcowzbudny – ma oddzielne źródło zasilania uzwojenia wzbudzenia, więc na schemacie zwykle występuje osobny obwód zasilający wzbudzenie niezależnie od obwodu twornika (nie tylko proste równoległe rozgałęzienie z tego samego punktu).
  • Szeregowo-bocznikowy (compound) – posiada dwa uzwojenia wzbudzenia: jedno szeregowe i jedno bocznikowe. Symbol powinien więc sugerować jednocześnie element połączenia szeregowego oraz równoległego, a nie wyłącznie czyste rozgałęzienie na dwie gałęzie.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy widzisz w symbolu silnika DC rozdzielenie zasilania na dwie równoległe gałęzie, w pierwszej kolejności rozważ silnik bocznikowy. Jeśli pojawia się dodatkowo element "w szeregu" z twornikiem, dopiero wtedy podejrzewaj układ compound.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To silnik DC, w którym uzwojenie wzbudzenia jest połączone równolegle z uzwojeniem twornika. Oba obwody są zasilane z tego samego źródła napięcia, a prąd dzieli się na dwie gałęzie. Dzięki temu prędkość jest zwykle bardziej stabilna niż w silniku szeregowym.
Kluczowa jest topologia połączeń: linia zasilania rozdziela się na dwie równoległe gałęzie prowadzące do symbolu silnika (M). To odpowiada równoległemu zasilaniu twornika i uzwojenia wzbudzenia. Bez tej równoległości symbol nie wskazuje na układ bocznikowy.
W silniku szeregowym uzwojenie wzbudzenia jest włączone w szereg z twornikiem, więc prąd płynie kolejno przez oba uzwojenia bez typowego podziału na dwie równoległe gałęzie. Rozgałęzienie sugeruje podział prądu, czyli połączenie równoległe, a nie szeregowe.
Silnik obcowzbudny ma uzwojenie wzbudzenia zasilane z oddzielnego źródła niż twornik, więc schemat zwykle pokazuje osobny obwód dla wzbudzenia (nie tylko rozdzielenie z jednego punktu). W bocznikowym oba uzwojenia są podłączone równolegle do tego samego zasilania.
Stosuje się go tam, gdzie przydaje się względnie stała prędkość mimo zmian obciążenia, np. w napędach wentylatorów, pomp odśrodkowych czy przenośników. W instalacjach technicznych (także w obiektach z infrastrukturą gazową) może napędzać urządzenia pomocnicze i elementy automatyki.
Tak, silnik szeregowy ma tendencję do nadmiernego wzrostu prędkości przy małym obciążeniu, bo wraz ze spadkiem obciążenia zmienia się prąd, a więc i strumień wzbudzenia. "Rozbieganie" to niebezpieczne zwiększanie obrotów, które może prowadzić do uszkodzenia napędu.
Compound ma dwa uzwojenia wzbudzenia: jedno bocznikowe (równoległe) i jedno szeregowe. W symbolice powinien pojawić się ślad obu sposobów włączenia (element w szeregu oraz gałąź równoległa). Jeśli widzisz wyłącznie czyste rozgałęzienie na dwie gałęzie, to wskazuje na bocznikowy.
Najczęściej myli się sam znak "M" z rozpoznaniem typu silnika i nie analizuje się połączeń linii. Drugi błąd to automatyczne wybieranie "szeregowy", bo jest popularny w zadaniach. Pomaga nawyk: zawsze sprawdź, czy zasilanie dzieli się na gałęzie (równolegle) czy idzie jednym torem (szeregowo).
To norma (odpowiednik IEC 60617) dotycząca symboli graficznych stosowanych na schematach elektrycznych. Ujednolica sposób rysowania i odczytywania symboli, aby dokumentacja była czytelna niezależnie od wykonawcy. W praktyce pomaga poprawnie interpretować schematy montażowe i serwisowe.
Najskuteczniejsze jest ćwiczenie na krótkich schematach: najpierw rozpoznaj element bazowy (np. silnik "M"), a potem cechę rozróżniającą (np. rozgałęzienie, dodatkowy obwód zasilania). Rób fiszki z 3–4 podobnymi symbolami i dopisuj jedną regułę odróżniającą każdy z nich.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 46% zdających egzamin. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że silnik bocznikowy ma uzwojenie wzbudzenia połączone równolegle z twornikiem, więc na symbolu widać rozdzielenie zasilania na dwie równoległe gałęzie wchodzące do oznaczenia maszyny.

Źródła:

  • IEC 60617 – Graphical symbols for diagrams (baza symboli). https://www.iec.ch/dyn/www/f?p=103:6:0::::FSP_ORG_ID,FSP_LANG_ID:1273,25 (dostęp 2026-02-18)
  • IEC 60617 – Graphical symbols for diagrams (wyszukiwarka symboli). https://std.iec.ch/iec60617 (dostęp 2026-02-18)

Materiały:

  • Tablice/słowniki symboli elektrycznych maszyn i aparatury (IEC 60617 / PN-EN 60617)
  • Podręcznik do maszyn elektrycznych: silniki prądu stałego (budowa, rodzaje wzbudzenia, charakterystyki)
  • Zestawy zadań z czytania schematów elektrycznych (silniki i układy wzbudzenia)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego