KWALIFIKACJA ELM5 - STYCZEŃ 2018

PYTANIE NR 22.
Symbol przerzutnika J-K wyzwalanego zboczem opadającym jest przedstawiony na rysunku
Ilustracja przedstawia cztery symbole przerzutników J-K, które są wyzwalane zboczem opadającym.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przerzutnik J‑K wyzwalany zboczem opadającym rozpoznaje się po oznaczeniu wejścia zegarowego: trójkąt sygnalizuje wyzwalanie zboczem, a małe kółko (negacja) przy zegarze oznacza reakcję na zbocze opadające. Należy więc wybrać symbol zawierający te cechy.

Pełne wyjaśnienie:

W schematach elektroniki cyfrowej przerzutnik J‑K jest elementem sekwencyjnym, którego stan wyjścia zmienia się w chwilach wyznaczonych przez sygnał zegarowy. Kluczowe w tym zadaniu nie jest samo występowanie wejść J i K, lecz sposób wyzwalania, czyli informacja, czy zmiana stanu następuje na zboczu narastającym, opadającym, czy przy określonym poziomie sygnału.

O wyzwalaniu zboczem informuje zwykle znacznik krawędzi na wejściu zegarowym (często rysowany jako trójkąt). Sam trójkąt oznacza, że układ reaguje na krawędź sygnału, a nie na jego stały poziom. Natomiast małe kółko przy wejściu zegarowym jest konwencją negacji (odwrócenia) i w praktyce oznacza, że aktywnym momentem jest przeciwna krawędź zegara. Zestawienie tych dwóch informacji prowadzi do wniosku: trójkąt + kółko przy zegarze odpowiada zboczu opadającemu.

  • Odpowiedź przedstawiająca przerzutnik J‑K bez oznaczenia krawędzi na wejściu zegarowym sugeruje wyzwalanie poziomem lub niejednoznaczny zapis – to nie spełnia warunku "wyzwalany zboczem".
  • Odpowiedź z samym trójkątem, ale bez kółka, typowo odpowiada wyzwalaniu zboczem narastającym, więc nie pasuje do zbocza opadającego.
  • Odpowiedź z kółkiem, ale bez znacznika krawędzi, może mylić się z wejściem aktywnym stanem niskim, a nie z wyzwalaniem zboczem.

Na egzaminie warto przyjąć prostą procedurę: najpierw znajdź wejście zegarowe, potem sprawdź, czy jest znacznik zbocza, a na końcu poszukaj kółka negacji. Dopiero wtedy oceniaj, czy symbol jest przerzutnikiem J‑K (wejścia J i K, ewentualnie wyjścia Q oraz /Q).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przerzutnik J-K to układ sekwencyjny pamiętający 1 bit stanu. Może przełączać, zerować lub ustawiać wyjście w zależności od wejść J i K oraz sygnału zegarowego. Stosuje się go m.in. w licznikach, dzielnikach częstotliwości i automatach sekwencyjnych.
Najczęściej świadczy o tym znacznik krawędzi przy wejściu zegarowym (często trójkąt). Oznacza on, że układ reaguje na zmianę sygnału (zbocze), a nie na jego stały poziom. W zadaniach egzaminacyjnych to pierwsza rzecz do sprawdzenia przy wejściu CLK.
Kółko jest standardową konwencją negacji (odwrócenia, aktywności stanu niskiego). Gdy pojawia się przy wejściu zegarowym razem ze znacznikiem krawędzi, sygnalizuje "odwróconą" krawędź wyzwalania. W praktyce oznacza to reakcję na przejście z 1 na 0, czyli zbocze opadające.
Zbocze narastające to przejście sygnału z 0 na 1, a zbocze opadające z 1 na 0. W przerzutnikach ma to znaczenie czasowe: stan wyjścia aktualizuje się tylko w chwili wskazanej krawędzi. Pomylenie zbocza często skutkuje "przesunięciem" działania układu o pół okresu zegara.
W wielu symbolach i układach scalonych spotyka się wyjście Q oraz wyjście zanegowane (często zapisywane jako /Q). Jednak nie każdy zapis na schemacie musi pokazywać oba wyjścia jednocześnie. Na egzaminie kluczowe jest poprawne rozpoznanie typu przerzutnika i sposobu wyzwalania, a nie liczby wyprowadzonych wyjść.
Najczęstszy błąd to skupienie się na literach wejść (J, K, D, S, R) i pominięcie wejścia zegarowego. Drugi błąd to nieuwzględnienie kółka negacji przy zegarze. Warto zawsze analizować symbol w kolejności: typ układu → wejście zegarowe → sposób wyzwalania.
Stosuje się je m.in. gdy układ ma współpracować z innymi blokami, które zmieniają stan na zboczu narastającym, aby rozdzielić momenty przełączeń i ograniczyć ryzyko konfliktów czasowych. Spotyka się to też przy dzieleniu faz w układach synchronicznych i przy dopasowaniu do dostępnych sygnałów sterujących.
Najlepiej uczyć się przez praktykę: przeglądać schematy i noty katalogowe, a potem samodzielnie wskazywać wejścia: zegarowe, asynchroniczne (preset/clear) i dane. Pomaga też rysowanie własnych symboli z pamięci oraz kojarzenie: trójkąt = krawędź, kółko = negacja.
W symbolice schematowej kółko bardzo często oznacza negację lub aktywność w stanie niskim. Może dotyczyć wejść danych, wejść asynchronicznych (np. zerowania) albo wejścia zegarowego. Dlatego trzeba patrzeć na kontekst: przy zegarze kółko zwykle wiąże się z krawędzią opadającą, a przy wejściach sterujących z aktywnością "0".
Najprościej po oznaczeniach wejść: przerzutnik D ma zwykle jedno wejście danych "D", a J‑K ma dwa wejścia sterujące "J" i "K". Oba mogą być wyzwalane zboczem, więc sam znak zegara nie wystarczy do rozróżnienia typu. Trzeba odczytać nazwy wejść i ewentualne wejścia asynchroniczne.
info

Około 42% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Eksperci podkreślają: "Należy więc wybrać symbol zawierający te cechy."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Przerzutnik" – sekcja o typach przerzutników i wyzwalaniu, https://pl.wikipedia.org/wiki/Przerzutnik (dostęp: 2026-03-02)
  • Wikipedia (EN): "Flip-flop (electronics)" – sekcja o symbolach i edge-triggering, https://en.wikipedia.org/wiki/Flip-flop_(electronics) (dostęp: 2026-03-02)
  • All About Circuits: "The JK Flip-Flop" (opis działania i symboliki), https://www.allaboutcircuits.com/textbook/digital/chpt-10/jk-flip-flop/ (dostęp: 2026-03-02)

Materiały:

  • Podręcznik do elektroniki cyfrowej (rozdziały o przerzutnikach i układach sekwencyjnych)
  • Noty katalogowe (datasheet) popularnych układów TTL/CMOS z przerzutnikami (sekcja: symbol logiczny i opis wejść)
  • Ćwiczenia z czytania schematów: identyfikacja wejść zegarowych i typu wyzwalania

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego