KWALIFIKACJA PGF4 + PGF5 - CZERWIEC 2017

PYTANIE NR 25.
Szewcem nazywa się wiersz akapitowy (pierwszy wiersz akapitu), który
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Szewc to błąd składu polegający na pozostawieniu pierwszego wiersza akapitu na końcu łamu (na dole kolumny/strony). Taki samotny wiersz osłabia spójność akapitu i pogarsza czytelność, dlatego w typografii dąży się do jego eliminacji odpowiednimi ustawieniami łamania.

Pełne wyjaśnienie:

W typografii składu tekstu istnieją pojęcia opisujące niepożądane sytuacje, gdy pojedynczy wiersz akapitu zostaje "oderwany" od reszty akapitu na granicy łamu (kolumny lub strony). Szewcem nazywa się pierwszy wiersz akapitu, który pozostał na końcu łamu, czyli na dole kolumny/strony, a dalsza część akapitu przechodzi do następnego łamu. Taki układ wygląda przypadkowo i utrudnia płynne czytanie, bo czytelnik dostaje rozpoczęcie myśli bez kontynuacji w tym samym fragmencie składu.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "całkowicie wypełnia kolumnę" – to opis cechy justowania lub długości składu, a nie definicja błędu związanego z samotnym pierwszym wierszem na końcu łamu.
  • "jest złożony inną odmianą czcionki" – dotyczy doboru kroju/odmiany (np. kursywa, bold), czyli kwestii stylistyki typograficznej, nie zaś położenia wiersza w łamie.
  • "posiada mniej niż 12 znaków" – to kryterium długości wiersza (często używane przy ocenie "bękartów" lub zbyt krótkich linii), ale szewc jest definiowany przez miejsce wystąpienia (koniec łamu) i to, że jest to pierwszy wiersz akapitu, a nie przez liczbę znaków.

W praktyce DTP zapobieganie takim błędom realizuje się przez ustawienia łamania akapitów (np. utrzymanie co najmniej dwóch wierszy razem, blokadę pozostawiania pierwszego wiersza na końcu łamu) oraz drobne korekty składu: zmianę szerokości szpalty, interlinii, świateł, dzielenia wyrazów lub ręczne korekty łamania.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Szewc to sytuacja, gdy pierwszy wiersz akapitu zostaje samotnie na końcu łamu (na dole kolumny lub strony), a reszta akapitu przechodzi dalej. Traktuje się to jako błąd składu, bo osłabia spójność akapitu i pogarsza czytelność.
Bo czytelnik widzi rozpoczęcie akapitu bez natychmiastowej kontynuacji w tym samym fragmencie składu. To zaburza rytm czytania, wprowadza "dziury" w układzie tekstu i wygląda nieestetycznie, zwłaszcza w publikacjach wielokolumnowych.
Szewc dotyczy pierwszego wiersza akapitu pozostawionego na końcu łamu. Wdowa dotyczy zwykle ostatniego wiersza akapitu przeniesionego na początek następnego łamu. Różnica wynika z tego, który wiersz akapitu zostaje "osamotniony".
Sierota to nazwa stosowana na określenie osamotnionego wiersza na granicy łamu; w praktyce bywa używana dla pierwszego wiersza zostawionego na dole strony/kolumny. W różnych środowiskach terminy mogą się mieszać, dlatego na egzaminie kluczowa jest definicja z treści pytania.
Pomagają funkcje kontroli akapitów, np. utrzymanie minimalnej liczby wierszy razem (żeby nie zostawić 1 wiersza na dole), "keep with next", a także regulacja dzielenia wyrazów i świateł. Celem jest przesunięcie łamania tak, by pierwszy wiersz nie został samotnie na końcu łamu.
Nie. Szewc jest definiowany przez położenie (koniec łamu) i fakt, że to pierwszy wiersz akapitu. Liczba znaków może być istotna przy innych problemach składu (np. zbyt krótkie wiersze), ale sama w sobie nie opisuje zjawiska szewca.
Najczęściej w publikacjach o zmiennym składzie: czasopismach, katalogach, książkach i e-bookach, szczególnie w układzie wielokolumnowym. Wystarczy drobna zmiana objętości tekstu lub grafiki, aby łamanie akapitu "zostawiło" pierwszy wiersz na dole łamu.
Najpierw stosuje się ustawienia akapitu (łączenie wierszy, kontrola wdów/sierot), potem delikatne korekty: dopuszczenie/ograniczenie dzielenia wyrazów, minimalna zmiana tracking/kerningu w akapicie, korekta interlinii lub drobne przesunięcie elementów, aby zmienić miejsce złamania.
Tak. W PDF problem wynika ze stałego łamu, podobnie jak w druku. W publikacjach reflow (np. EPUB) układ zależy od urządzenia i ustawień czytelnika, więc kontrola bywa trudniejsza, ale nadal dąży się do minimalizowania samotnych wierszy przez odpowiednie style i reguły łamania.
Opanuj definicje błędów łamania: szewc/sierota i wdowa, rozpoznawaj je po miejscu w łamie (początek/koniec kolumny) i po tym, czy to pierwszy czy ostatni wiersz akapitu. Ćwicz na przykładach z makiet oraz w ustawieniach akapitu w programach DTP.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 60% zdających egzamin. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Szewc to błąd składu polegający na pozostawieniu pierwszego wiersza akapitu na końcu łamu (na dole kolumny/strony)."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Sierota (typografia)" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Sierota_(typografia) (dostęp: 2026-02-18)
  • Wikipedia (PL): "Wdowa (typografia)" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Wdowa_(typografia) (dostęp: 2026-02-18)

Materiały:

  • Podręczniki i poradniki DTP/typografii omawiające wdowy i sieroty
  • Materiały szkolne z zasad składu publikacji i korekty typograficznej
  • Dokumentacja programów DTP dotycząca opcji "keep lines together/keep with next" i kontroli łamania akapitów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego