KWALIFIKACJA ELM3 - STYCZEŃ 2015

PYTANIE NR 25.
Tłok siłownika pneumatycznego zasilanego sprężonym powietrzem o ciśnieniu P = 600 000 Pa powinien oddziaływać z siłą F = 1 200 N. Jaka powinna być powierzchnia czynna tłoka, jeżeli w siłowniku nie występują straty powietrza?
Ilustracja przedstawia wzór fizyczny związany z ciśnieniem, siłą i powierzchnią, co jest kluczowe w kontekście pytania
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Korzystamy z zależności na siłę tłoka: F = P · A. Zatem A = F/P = 1200 N / 600000 Pa. Ponieważ 1 Pa = 1 N/m², wynik otrzymujemy w m²: A = 0,002 m². Warunek braku strat oznacza, że nie uwzględnia się sprawności ani nieszczelności.

Pełne wyjaśnienie:

W siłowniku pneumatycznym (przy założeniu braku strat, tarcia i nieszczelności) siła teoretyczna wywierana przez tłok wynika bezpośrednio z ciśnienia działającego na jego powierzchnię czynną:

F = P · A

gdzie: F to siła [N], P to ciśnienie [Pa], a A to powierzchnia czynna tłoka [m²].

W zadaniu: P = 600 000 Pa, F = 1 200 N. Szukamy A, więc przekształcamy wzór:

A = F / P

Podstawienie danych:

A = 1200 / 600000

Obliczenie:

  • 1200 / 600000 = 12 / 6000 = 1 / 500 = 0,002

Jednostki: 1 Pa = 1 N/m², więc N / (N/m²) = m². Otrzymujemy A = 0,002 m².

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne? Wartości takie jak 0,020 m², 0,050 m² i 0,500 m² odpowiadałyby znacznie większym tłokom. Przy tym samym ciśnieniu dałyby odpowiednio około 12 000 N, 30 000 N i 300 000 N, czyli siły wielokrotnie większe od wymaganych 1 200 N. To typowy błąd rzędu wielkości albo pomyłka w dzieleniu przez 600 000.

W praktyce (poza tym zadaniem) rzeczywista siła może być mniejsza z powodu tarcia uszczelnień, spadków ciśnienia i sprawności układu, ale tutaj warunek "nie występują straty" oznacza, że liczymy wartość teoretyczną wprost ze wzoru.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Użyj zależności F = P·A, więc A = F/P. Podstaw wartości w jednostkach SI (N i Pa). Pamiętaj, że 1 Pa = 1 N/m², więc wynik automatycznie wyjdzie w m².
Bo ciśnienie to siła przypadająca na jednostkę powierzchni. Jeśli na tłok działa równomierne ciśnienie, całkowita siła jest proporcjonalna do pola czynnego. To praktyczne zastosowanie definicji ciśnienia i prawa Pascala.
To ta część powierzchni tłoka, na którą faktycznie działa ciśnienie powietrza, generując siłę w kierunku ruchu. W siłowniku jednostronnym i dwustronnym pole czynne może się różnić po stronach (np. przez obecność tłoczyska).
To wartość rzędu setek kilopaskali (Pa), typowa dla wielu instalacji sprężonego powietrza w przemyśle. W zadaniach egzaminacyjnych ważniejsze jest poprawne podstawienie do wzoru i kontrola jednostek niż ocena "duże/małe".
Najczęściej: traktowanie Pa jak N, gubienie "/m²", mylenie kPa z Pa oraz pomijanie zer (np. 600 000 zapisane jako 600). Pomaga zapis: Pa = N/m² i sprawdzanie rzędu wielkości wyniku.
W sensie obliczeniowym tak: zadanie każe pominąć tarcie uszczelnień, spadki ciśnienia i nieszczelności. Dlatego liczy się siłę teoretyczną wyłącznie z relacji F = P·A, bez współczynników korekcyjnych.
Zrób kontrolę rzędu wielkości: przy ciśnieniu ~600 kPa pole 0,002 m² daje siłę ok. 1200 N. Jeśli pole byłoby 0,02 m², siła wyszłaby 10× większa. Taka kontrola pomaga wychwycić błędy w zerach.
Użyj zależności: 1 m² = 10 000 cm². Czyli 0,002 m² to 0,002 × 10 000 = 20 cm². Na egzaminie zawsze sprawdź, w jakich jednostkach podano odpowiedzi (tu są w m²).
Gdy po jednej stronie tłoka jest tłoczysko. Wtedy pole czynne dla wysuwu jest większe (cały tłok), a dla wsuwu mniejsze (tłok minus przekrój tłoczyska). To wpływa na różne siły w obu kierunkach przy tym samym ciśnieniu.
Najczęściej: średnica tłoka (do obliczenia pola), średnica tłoczyska (dla strony powrotu) oraz wykresy/tablce siły teoretycznej vs. ciśnienie. W praktyce uwzględnia się też spadki ciśnienia w instalacji i obciążenia mechaniczne.
info

Około 60% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Korzystamy z zależności na siłę tłoka: F = P · A."

Źródła:

  • Wikipedia (PL), "Ciśnienie" – definicja i jednostka Pa jako N/m², https://pl.wikipedia.org/wiki/Ci%C5%9Bnienie (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (PL), "Paskal (jednostka)" – zależność 1 Pa = 1 N/m², https://pl.wikipedia.org/wiki/Paskal_(jednostka) (dostęp: 2026-03-01)
  • Engineering ToolBox, "Pressure and Force" – relacja F = p·A oraz przykłady jednostek, https://www.engineeringtoolbox.com/pressure-force-d_1580.html (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podstawy pneumatyki siłowej (rozdziały o siłownikach i obliczaniu siły teoretycznej)
  • Tablice jednostek SI i przeliczniki: Pa, N, m²
  • Katalogi producentów siłowników pneumatycznych (sekcje: "theoretical force", "piston area")

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego