KWALIFIKACJA INF2 - CZERWIEC 2018 (test 3)

PYTANIE NR 2.
Transformator impulsowy w przedstawionym zasilaczu oznaczono symbolem
Ilustracja przedstawia wnętrze zasilacza komputerowego, co jest kontekstem związanym z kwalifikacją zawodową TECHNIK
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Transformator impulsowy w zasilaczu rozpoznaje się po symbolu transformatora (sprzężone uzwojenia na wspólnym rdzeniu) oraz po jego roli w przetwornicy: przenosi energię z części kluczowanej i zwykle zapewnia izolację galwaniczną. Na rysunku element o tych cechach odpowiada opcji "A".

Pełne wyjaśnienie:

W zasilaczu impulsowym (SMPS) transformator impulsowy jest elementem, który przenosi energię z części kluczowanej (po stronie pierwotnej) na stronę wtórną, często jednocześnie zapewniając izolację galwaniczną. W odróżnieniu od transformatora sieciowego 50 Hz pracuje z dużo wyższą częstotliwością, dlatego zwykle ma rdzeń ferrytowy i mniejsze gabaryty.

Na schematach ideowych transformator impulsowy rozpoznaje się przede wszystkim po symbolu sprzężonych uzwojeń (dwie lub więcej cewek powiązanych magnetycznie, często z zaznaczonym rdzeniem). Dodatkową wskazówką jest jego umiejscowienie w topologii przetwornicy: znajduje się pomiędzy kluczem tranzystorowym a prostowaniem/filtracją po stronie wtórnej. Z tego powodu poprawna jest odpowiedź "A", bo wskazuje element o symbolice i funkcji transformatora impulsowego w przedstawionym zasilaczu.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne w typowych tego typu zadaniach?

  • Odpowiedzi wskazujące dławik (pojedyncza cewka bez sprzężenia z innym uzwojeniem) są mylące, bo dławik służy głównie do filtracji tętnień i ograniczania zakłóceń, a nie do przenoszenia energii między stroną pierwotną i wtórną.
  • Odpowiedzi wskazujące kondensator lub rezystor odpadają, bo ich symbole nie mają postaci uzwojeń na rdzeniu; pełnią funkcje magazynowania ładunku, filtracji lub dzielenia napięć, a nie transformacji i sprzężenia magnetycznego.
  • Odpowiedzi wskazujące mostek prostowniczy/diodę dotyczą elementów prostujących, zwykle umieszczonych na wejściu (prostownik sieci) albo na wyjściu wtórnym; symbol i funkcja są inne niż transformatora.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli wahasz się między transformatorem a dławikiem, sprawdź, czy na rysunku widać więcej niż jedno uzwojenie (sprzężenie) oraz czy element oddziela stronę pierwotną od wtórnej. To najczęstszy sposób poprawnej identyfikacji transformatora impulsowego.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Transformator impulsowy to transformator pracujący w przetwornicy impulsowej, zwykle na rdzeniu ferrytowym i przy wysokiej częstotliwości. Przenosi energię z części kluczowanej na stronę wtórną i często zapewnia izolację galwaniczną między wejściem a wyjściem.
Szukaj symbolu kilku uzwojeń sprzężonych magnetycznie (dwie lub więcej cewek "naprzeciw siebie", często z zaznaczeniem rdzenia). Dodatkowo transformator zwykle występuje między tranzystorem kluczującym a prostownikiem i filtrami po stronie wtórnej.
Oba elementy mają symbol cewki i często podobny wygląd fizyczny. Różnica jest taka, że dławik ma zazwyczaj jedno uzwojenie i służy do filtracji, a transformator ma uzwojenie pierwotne i wtórne (lub więcej) i przenosi energię oraz może zapewniać izolację.
W typowym ATX transformator impulsowy przekazuje energię z części pierwotnej (po prostowaniu sieci i kluczowaniu tranzystorami) do części wtórnej. Umożliwia uzyskanie kilku napięć wyjściowych i separację galwaniczną, co wpływa na bezpieczeństwo użytkowania.
Izolacja galwaniczna występuje wtedy, gdy energia jest przekazywana przez transformator, a między stroną pierwotną i wtórną nie ma bezpośredniego połączenia elektrycznego. W SMPS jest to typowe rozwiązanie poprawiające bezpieczeństwo i ograniczające przenoszenie zakłóceń.
Oznacza to, że nie jest zasilany sinusoidą 50 Hz, tylko sygnałem o wysokiej częstotliwości, powstającym przez szybkie kluczowanie tranzystora. Dzięki temu transformator może być mniejszy, a regulacja napięcia odbywa się przez sterowanie wypełnieniem/trybem pracy przetwornicy.
Po stronie pierwotnej zwykle jest tranzystor kluczujący, układ sterowania i elementy tłumiące przepięcia, a po stronie wtórnej diody prostownicze (często Schottky’ego), kondensatory filtrujące i obwody sprzężenia zwrotnego. Układ połączeń pomaga odróżnić transformator od filtra.
W praktyce w zasilaczach ma co najmniej uzwojenie pierwotne i wtórne, a często także pomocnicze (np. do zasilania sterownika). To właśnie obecność kilku uzwojeń na wspólnym rdzeniu jest ważną wskazówką przy identyfikacji na schemacie.
Najczęstsze błędy to wybór elementu "podobnego z wyglądu" bez analizy połączeń, mylenie transformatora z dławikiem oraz nieuwzględnianie, po której stronie układu (pierwotnej czy wtórnej) znajduje się dany element. Warto śledzić ścieżkę energii w przetwornicy.
Ćwicz czytanie schematów SMPS i rozpoznawanie elementów: transformator, dławik, prostownik, klucz tranzystorowy, filtry. Pomaga też nauka bloków funkcjonalnych i typowych topologii. Na egzaminie zawsze sprawdzaj symbol i kontekst połączeń, nie tylko kształt.
info

Statystycznie 42% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Na rysunku element o tych cechach odpowiada opcji "A"."

Źródła:

  • IEC 60617 (Graphic symbols for diagrams) – online database, symbols for transformers/inductors: https://iec.ch/iec-60617-graphic-symbols-diagrams (dostęp: 2026-03-05)
  • Horowitz, Hill, "Sztuka elektroniki" (The Art of Electronics), rozdziały o elementach pasywnych i zasilaczach (wydanie polskie/angielskie – odniesienie podręcznikowe)

Materiały:

  • Podręczniki z podstaw elektroniki (symbole i czytanie schematów)
  • Materiały dydaktyczne o zasilaczach impulsowych (topologie flyback/forward)
  • Katalog symboli graficznych elementów elektrycznych/elektronicznych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego