KWALIFIKACJA ROL4 - STYCZEŃ 2018

PYTANIE NR 37.
Tuleja przegubu kosiarki rotacyjnej, przedstawiona na ilustracji, została wykonana
Ilustracja przedstawia tuleję przegubu kosiarki rotacyjnej, wykonaną z mosiądzu.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Tuleje pracujące w przegubach często wykonuje się z mosiądzu, bo dobrze sprawdza się jako materiał ślizgowy: ma korzystne własności przeciwcierne, łatwiej "współpracuje" z wałkiem i lepiej znosi pracę przy smarowaniu. Stal, staliwo i żeliwo częściej stosuje się na elementy konstrukcyjne, nie na tuleje ślizgowe.

Pełne wyjaśnienie:

W przegubach i węzłach tarcia kosiarki rotacyjnej tuleja pełni rolę elementu łożyskowania ślizgowego (ma zapewnić prowadzenie i ograniczyć zużycie droższego elementu, np. wałka). Z tego powodu w praktyce często stosuje się mosiądz (stop miedzi), ponieważ ma dobre własności tribologiczne: jest materiałem "przyjaznym" w parze ciernej, może zmniejszać ryzyko zatarcia oraz łatwiej dopasowuje się do współpracującej powierzchni.

Odpowiedź "z mosiądzu" jest więc zgodna z typowym doborem materiału na tuleje ślizgowe w mechanizmach, gdzie liczą się: odporność na zużycie, praca przy smarowaniu i możliwość bezpiecznego "poświęcenia" tulei (tuleja ma się zużyć wcześniej niż wałek).

  • "z żeliwa" – żeliwo jest popularne w odlewach korpusów i elementów o dobrej lejności, ale w tulei przegubu może być mniej korzystne ze względu na kruchość i gorszą "tolerancję" na udary oraz niewłaściwe smarowanie.
  • "ze staliwa" – staliwo (odlewana stal) częściej dobiera się na elementy nośne/obciążone udarowo. Tuleja ślizgowa z samej stali/staliwa nie daje zwykle tak dobrych własności przeciwciernych jak stopy miedzi i może zwiększać zużycie wałka.
  • "ze stali" – stal jest powszechna w częściach konstrukcyjnych i wałkach, ale jako tuleja ślizgowa bez specjalnych rozwiązań (np. warstw ślizgowych) nie jest typowym wyborem w prostych węzłach tarcia; łatwiej wtedy o przyspieszone zużycie pary ciernej.

W zadaniach egzaminacyjnych kluczowe jest skojarzenie funkcji tulei (element ślizgowy) z materiałami o dobrych własnościach przeciwciernych. W praktyce podczas eksploatacji pamiętaj też o regularnym smarowaniu przegubów, bo nawet właściwy materiał nie zabezpiecza przed zużyciem przy braku smaru.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Tuleja to wymienny element prowadzący (łożyskowanie ślizgowe), w którym obraca lub przemieszcza się współpracujący trzpień/wałek. Jej zadaniem jest zmniejszenie tarcia i zużycia oraz ochrona droższego elementu przed wytarciem.
Mosiądz ma korzystne własności przeciwcierne w węzłach ślizgowych i dobrze współpracuje z elementami stalowymi. W praktyce ułatwia stabilną pracę przy smarowaniu i ogranicza ryzyko przyspieszonego zużycia wałka w porównaniu z tuleją stalową.
Najczęściej kojarzy się go z żółtawą barwą i metalicznym połyskiem, ale na zdjęciu kolor może być zniekształcony przez brud, smar lub oświetlenie. W zadaniach lepiej łączyć rozpoznanie wizualne z wiedzą, że tuleje ślizgowe często są z mosiądzu.
Sama stal bywa stosowana w elementach konstrukcyjnych i wałkach, ale jako tuleja ślizgowa bez warstw ślizgowych nie jest typowym wyborem. Może powodować większe zużycie pary ciernej i być mniej "wybaczająca" przy niedostatecznym smarowaniu.
Najczęstsze objawy to nadmierny luz, stuki podczas pracy, nierówna praca przegubu oraz widoczne wytarcia po demontażu. Czasem pojawia się też przegrzewanie węzła tarcia, zwłaszcza gdy smarowanie jest niewystarczające.
Wymiany dokonuje się, gdy luz przekracza dopuszczalną wartość dla danego mechanizmu albo gdy widać wyraźne wytarcia i owalizację otworu. W praktyce decyzję łączy się z przeglądem okresowym oraz oceną bezpieczeństwa i kultury pracy maszyny.
Żeliwo jest świetne na wiele odlewów, ale jako tuleja w przegubie może być mniej korzystne z powodu kruchości i gorszej odporności na udary. W węzłach, gdzie pojawiają się zmienne obciążenia, preferuje się materiały o lepszej pracy ślizgowej, np. stopy miedzi.
Staliwo to stal przeznaczona do wykonywania odlewów (kształt uzyskuje się przez odlewanie). Stal częściej kojarzy się z wyrobami przerabianymi plastycznie (np. pręty, blachy). W kontekście tulei ślizgowych oba materiały zwykle nie dają tak dobrych własności przeciwciernych jak mosiądz.
Smar tworzy warstwę oddzielającą powierzchnie, co ogranicza tarcie i nagrzewanie oraz zmniejsza zużycie. Brak smaru powoduje szybsze wycieranie tulei i wałka, a w skrajnych przypadkach zatarcie przegubu. Regularne smarowanie jest kluczowe niezależnie od materiału tulei.
Ucz się przez skojarzenie: funkcja elementutypowy materiał. Dla tulei ślizgowych kojarz stopy miedzi, dla wałków i osi stal, dla korpusów często odlewy. Pomaga też przegląd przekrojów i schematów z instrukcji obsługi maszyn.
info

Statystycznie 47% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Stal, staliwo i żeliwo częściej stosuje się na elementy konstrukcyjne, nie na tuleje ślizgowe."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Mosiądz" – opis stopu i ogólnych właściwości, https://pl.wikipedia.org/wiki/Mosi%C4%85dz (dostęp: 2026-02-27)
  • The Engineering ToolBox: "Brass – Properties" (właściwości mosiądzu), https://www.engineeringtoolbox.com/brass-properties-d_1633.html (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia (PL): "Łożysko ślizgowe" – zastosowanie materiałów ślizgowych, https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%81o%C5%BCysko_%C5%9Blizgowe (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Podręczniki do mechanizacji rolnictwa (budowa i eksploatacja maszyn rolniczych)
  • Podstawy materiałoznawstwa i metaloznawstwa (właściwości stopów miedzi oraz stali)
  • Instrukcje obsługi/DTR kosiarek rotacyjnych (sekcje: przeguby, smarowanie, wymiana tulei)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego