KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2012

PYTANIE NR 25.
Układ przekaźnikowo-stycznikowy, którego schemat przedstawiono na rysunku, realizuje załączanie przyciskiem S1 cewki elektrozaworu Y1 oraz jej wyłączanie przyciskiem S2. Układ pracuje wadliwie, nie działa elektrozawór, pomimo, że lampka sygnalizacyjna H1 zapala się i gaśnie. Przyczyną takiego stanu może być uszkodzenie
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny układu przekaźnikowo-stycznikowego, który jest częścią egzaminu zawodowego dla
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Skoro lampka H1 zapala się i gaśnie zgodnie z naciskaniem przycisków, oznacza to, że część sterowania (przyciski i tor sterujący) realizuje zmianę stanu. Brak reakcji elektrozaworu przy prawidłowej sygnalizacji może wskazywać na uszkodzenie samego elementu wykonawczego, czyli elektrozaworu Y1 (np. cewki lub mechaniki zaworu).

Pełne wyjaśnienie:

W układach przekaźnikowo-stycznikowych rozróżnia się zwykle obwód sterowania (przyciski, cewki styczników, styki pomocnicze, logika) oraz obwód wykonawczy (odbiornik: np. elektrozawór, silnik, grzałka). Lampka sygnalizacyjna H1 jest elementem informującym o stanie wybranego fragmentu układu.

Jeżeli H1 zapala się i gaśnie podczas sterowania przyciskami S1/S2, to znaczy, że w układzie zachodzi przewidziana zmiana stanu (co najmniej w tym miejscu, z którego pobrano sygnał dla H1). W takiej sytuacji typową przyczyną braku działania odbiornika bywa uszkodzenie elementu wykonawczego – tutaj: elektrozaworu Y1 (np. przerwa w uzwojeniu cewki, zwarcie, zablokowanie mechaniczne zaworu).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są mniej prawdopodobne przy podanym objawie?

  • "przycisku S1": gdyby przycisk START nie działał (np. przerwa na styku NO), zwykle nie pojawiłby się stan "załączone" widoczny na H1 (o ile H1 sygnalizuje ten sam stan co Y1). Skoro H1 reaguje, tor wyzwalania jest co do zasady aktywny.
  • "przycisku S2": uszkodzenie STOP (często styk NC) częściej skutkuje problemem z wyłączeniem lub brakiem możliwości uruchomienia (zależnie od rodzaju uszkodzenia). Sam fakt, że H1 potrafi się zapalać i gasnąć, nie wskazuje wprost na S2 jako najbardziej prawdopodobną przyczynę.
  • "stycznika K1": awaria stycznika mogłaby powodować brak zasilania odbiornika, ale często towarzyszyłby jej brak zgodnej sygnalizacji (np. brak zadziałania toru, brak zmiany stanu na H1, jeśli H1 jest zależna od K1). Przy działającej sygnalizacji bardziej logiczne jest sprawdzenie odbiornika.

W praktyce serwisowej, aby potwierdzić podejrzenie, wykonuje się pomiary (napięcie na cewce Y1 podczas załączenia, ciągłość uzwojenia) oraz weryfikuje, czy zawór nie jest zablokowany mechanicznie. Na egzaminie kluczowa jest umiejętność powiązania objawu "sygnalizacja działa" z wnioskiem, że problem może leżeć po stronie elementu wykonawczego.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To układ sterowania, w którym logika (START/STOP, blokady, samopodtrzymanie) jest realizowana stykami przekaźników i styczników. Obwód sterowania pracuje na małych prądach, a stycznik przełącza obwód wykonawczy zasilający odbiornik, np. elektrozawór.
H1 informuje o stanie wybranego fragmentu obwodu (np. "załączone", "zasilanie cewki", "praca"). Jeżeli H1 reaguje prawidłowo na START/STOP, to zwykle wskazuje, że przynajmniej część toru sterowania zmienia stan zgodnie z założeniem.
Bo H1 może sygnalizować tylko stan sterowania, a awaria może dotyczyć elementu wykonawczego. Typowe przyczyny to przerwa lub zwarcie cewki elektrozaworu, uszkodzenie mechaniczne (zacięcie grzybka), albo problem w okablowaniu samego odbiornika.
Najpierw potwierdza się obecność napięcia na zaciskach cewki podczas załączenia. Potem mierzy się rezystancję/ciągłość uzwojenia (odłączając zasilanie). Brak ciągłości sugeruje przerwę, a nienaturalnie mała rezystancja może wskazywać zwarcie uzwojenia.
Zwykle S1 (START) jest stykiem NO, który podaje sygnał uruchomienia, a S2 (STOP) jest stykiem NC, który przerywa tor sterowania. Często występuje samopodtrzymanie na styku pomocniczym stycznika, aby po puszczeniu START układ dalej pracował.
Często zakładają, że winny jest przycisk lub stycznik, bo są "w obwodzie sterowania", i pomijają odbiornik. Innym błędem jest traktowanie działania H1 jako dowodu, że na pewno zasilana jest cewka Y1, choć zależy to od sposobu wpięcia lampki w schemacie.
Tak, jest to możliwe, ale zależy od tego, co dokładnie sygnalizuje H1. Jeśli H1 jest wpięta w obwód sterowania niezależnie od toru mocy/wyjścia na Y1, może świecić mimo problemu na stykach stycznika. Dlatego na praktyce weryfikuje się napięcie bezpośrednio na Y1.
Sprawdza się, czy sygnał sterujący dociera do elementu wykonawczego: kontrolka, przekaźnik, pomiar napięcia na cewce/odbiorniku. Jeżeli sterowanie zmienia stan, a odbiornik nie reaguje, rośnie prawdopodobieństwo usterki odbiornika lub jego połączeń.
Gdy po krótkim naciśnięciu START układ ma pozostać w stanie załączonym bez trzymania przycisku. Realizuje się to zwykle przez styk pomocniczy NO stycznika wpięty równolegle do przycisku START. Wyłączenie następuje przez STOP (NC) lub inne blokady.
Najpierw ustal, co sygnalizuje lampka i który fragment obwodu "działa". Następnie rozdziel możliwe usterki na: sterowanie (przyciski, cewka stycznika, styki pomocnicze) oraz wykonanie (odbiornik, przewody, zaciski). Wybierz odpowiedź najbardziej zgodną z podanym objawem.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 45% zdających egzamin. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Skoro lampka H1 zapala się i gaśnie zgodnie z naciskaniem przycisków, oznacza to, że część sterowania (przyciski i tor sterujący) realizuje zmianę stanu."

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z podstaw układów przekaźnikowo-stycznikowych (ćwiczenia z samopodtrzymania i sterowania START/STOP)
  • Instrukcje serwisowe producentów elektrozaworów (objawy uszkodzeń cewek i części mechanicznej)
  • Zadania praktyczne: analiza obwodów sterowania z sygnalizacją równoległą i szeregową

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego