KWALIFIKACJA ELM4 - CZERWIEC 2024

PYTANIE NR 15.
Układ sterowania elektrycznego, którego schemat przedstawiono na rysunku, nie działa poprawnie. Nieprawidłowość polega na tym, że po podłączeniu do zasilania cewki przekaźnika K2 i po odliczeniu czasu przez ten przekaźnik, kontrolka H1 nie załącza się. Który element układu jest uszkodzony?
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny układu sterowania, który jest częścią egzaminu zawodowego dla technika
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Jeśli cewka K2 zostaje zasilona i po upływie nastawionego czasu lampka H1 nadal się nie załącza, to w typowym układzie oznacza brak zamknięcia toru zasilania H1 przez styk czasowy. Uszkodzony styk NO K2 nie przełącza po czasie, więc obwód H1 pozostaje otwarty.

Pełne wyjaśnienie:

W układach sterowania z opóźnionym załączeniem często spotyka się rozwiązanie, w którym lampka sygnalizacyjna H1 jest zasilana dopiero wtedy, gdy przekaźnik czasowy K2 odliczy nastawiony czas i przełączy swój styk wykonawczy. Kluczową wskazówką w treści jest sekwencja zdarzeń: cewka K2 jest zasilona oraz czas zostaje odliczony, ale mimo to H1 się nie zapala.

Taki objaw jest spójny z sytuacją, w której element odpowiedzialny za podanie zasilania na H1 nie zamyka obwodu po czasie. W praktyce realizuje to styk NO (normalnie otwarty) przekaźnika K2. Jeśli ten styk jest uszkodzony (np. wypalony, mechanicznie zablokowany, ma przerwę na zaciskach), to nawet poprawna praca części czasowej (odliczenie) nie doprowadzi do załączenia lampki, bo tor prądowy pozostaje rozłączony.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • Przycisk S1 – typowo pełni funkcję START lub inicjacji, ale opis wskazuje, że zasilanie cewki K2 jest podane. Gdyby S1 był uszkodzony w torze uruchomienia, zwykle K2 w ogóle by nie zadziałał (nie byłoby zasilenia cewki), a nie "odliczania czasu".
  • Przycisk S2 – często jest STOP lub RESET. Uszkodzenie S2 w wielu układach skutkowałoby brakiem możliwości podtrzymania, natychmiastowym wyłączeniem lub brakiem startu. Opis nie wskazuje na przerywanie pracy K2, tylko na brak załączenia H1 po czasie.
  • Styk NO K1 – jeżeli K1 jest innym przekaźnikiem (np. podtrzymania lub zezwolenia), to jego uszkodzenie mogłoby blokować uruchomienie lub zasilanie K2 albo inny etap sekwencji. Jednak symptom dotyczy konkretnie momentu po odliczeniu czasu przez K2, co kieruje diagnostykę na element przełączany przez K2.

Wskazówka egzaminacyjna: zwracaj uwagę na "znacznik czasu" w opisie usterki. Jeżeli coś ma nastąpić po czasie, to najpierw sprawdza się: zasilanie cewki elementu czasowego, ustawienie funkcji/opóźnienia oraz stan jego styków wykonawczych (NO/NC) w torze odbiornika (tu: H1).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Styk NO (normalnie otwarty) jest rozłączony w stanie spoczynkowym, a zamyka się po zadziałaniu elementu (np. przekaźnika). W praktyce służy do podania zasilania na odbiornik dopiero po spełnieniu warunku, np. po upływie czasu w przekaźniku czasowym.
Jeżeli część czasowa K2 "odlicza", a H1 nadal nie świeci, to zwykle nie domyka się tor zasilania lampki. Najczęściej winny jest styk wykonawczy sterujący H1 (np. NO K2), uszkodzony mechanicznie, wypalony lub z przerwą połączenia na zaciskach.
Po podaniu zasilania na cewkę K2 odczekaj nastawiony czas i sprawdź ciągłość/rezystancję styku NO (pomiar omomierzem przy odłączonym zasilaniu) albo obecność napięcia za stykiem (pomiar woltomierzem przy zachowaniu BHP). Brak przełączenia potwierdza usterkę styku.
Zależy od objawu. Gdy układ w ogóle nie startuje, częściej podejrzewa się przyciski i obwód sterowania. Gdy układ działa do pewnego momentu, a problem pojawia się dopiero "po czasie", bardziej prawdopodobny jest styk elementu czasowego lub jego połączenia w torze odbiornika.
Najczęściej S1 pełni funkcję START (uruchomienie sekwencji), a S2 funkcję STOP/RESET (zatrzymanie lub skasowanie). Na egzaminie zawsze interpretuj to w kontekście schematu: położenie przycisku w obwodzie i opis zacisków mówią więcej niż sama nazwa S1/S2.
Oznaczenie K wskazuje przekaźnik/stycznik, ale o funkcji decydują: opis elementu (np. czasowy), symbol przy cewce, powiązane styki oraz miejsce w sekwencji. K2 bywa przekaźnikiem czasowym, a K1 przekaźnikiem podtrzymania lub zezwolenia, lecz trzeba to wyczytać ze schematu.
Gdy masz pewność, że cewka dostaje napięcie i element "dochodzi" do momentu przełączenia (np. słychać zadziałanie, widać diodę pracy, upływa nastawa), a mimo tego odbiornik nie otrzymuje zasilania. Wtedy podejrzenie pada na styk wykonawczy lub jego okablowanie.
Tak. Możliwa jest usterka toru stykowego (zużycie, zacięcie, wypalenie), uszkodzenie mechanizmu wykonawczego, błąd połączeń na zaciskach albo nieprawidłowe obciążenie. Dlatego w diagnostyce rozdziela się: sprawdzenie cewki/funkcji czasowej oraz osobno sprawdzenie styków.
Najpierw wykonuj pomiary beznapięciowe: ciągłość przewodów i styków omomierzem po odłączeniu zasilania i zabezpieczeniu przed przypadkowym załączeniem. Dopiero potem pomiary napięciowe pod obciążeniem, z zachowaniem środków ochrony, aby sprawdzić, gdzie "ginie" napięcie w torze H1.
Ćwicz analizę objawów: "nie startuje", "nie podtrzymuje", "nie załącza po czasie", "nie wyłącza po STOP". Rysuj tory prądowe: od zasilania do odbiornika i zaznacz, który element ma zamknąć obwód. Ucz się też oznaczeń NO/NC i logiki sekwencji.
info

Około 38% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Jeśli cewka K2 zostaje zasilona i po upływie nastawionego czasu lampka H1 nadal się nie załącza, to w typowym układzie oznacza brak zamknięcia toru zasilania H1 przez styk czasowy."

Źródła:

  • PN-EN 60617: (baza symboli graficznych dla schematów elektrycznych) – odniesienie do oznaczeń styków NO/NC i aparatury na schematach
  • PN-EN 60204-1: (Bezpieczeństwo maszyn – Wyposażenie elektryczne maszyn) – ogólne zasady budowy i oznaczania obwodów sterowania i sygnalizacji

Materiały:

  • Dokumentacja techniczno-ruchowa (DTR) przekaźników czasowych stosowanych w układach sterowania
  • Katalogi producentów przekaźników czasowych (opis funkcji opóźnienia, schematy połączeń)
  • Materiały dydaktyczne ze schematów sterowania przekaźnikowego (tory START/STOP, podtrzymanie, sygnalizacja)

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego