KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2014

PYTANIE NR 15.
Umieszczony na rysunku zapis w metodzie Grafcet oznacza otwarcie zaworu 1V1
Ilustracja przedstawia prostokątny diagram z tekstem, który jest prawdopodobnie częścią schematu lub instrukcji związanej z
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Akcja "bez zapamiętania" w GRAFCET jest realizowana tylko wtedy, gdy aktywny jest krok, z którym ta akcja jest powiązana.
Dlatego otwarcie zaworu 1V1 obowiązuje w czasie aktywności kroku, bez podtrzymania po jego dezaktywacji. Pozostałe określenia odnoszą się do akcji warunkowej, z pamięcią lub impulsowej.

Pełne wyjaśnienie:

W metodzie GRAFCET (opis sterowania sekwencyjnego) krok może uaktywniać jedną lub więcej akcji, np. sterowanie elementem wykonawczym takim jak zawór 1V1. Sposób realizacji akcji zależy od jej kwalifikatora, czyli tego, czy sygnał ma być utrzymywany, zapamiętywany, podany jednorazowo impulsem albo zależny od dodatkowego warunku.

Odpowiedź "bez zapamiętania" oznacza, że sterowanie (tu: otwarcie zaworu 1V1) jest aktywne tylko w czasie aktywności przypisanego kroku. Gdy krok przestaje być aktywny, akcja również zanika – nie jest podtrzymywana przez mechanizm pamięci. W praktyce odpowiada to sytuacji, w której zawór jest otwierany tak długo, jak długo proces znajduje się w danym etapie sekwencji.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "z zapamiętaniem" sugeruje podtrzymanie stanu po zakończeniu kroku (akcja pozostaje zapisana/utrzymana do odwołania). To inny sposób sterowania niż zwykła akcja zależna od aktywności kroku.
  • "impulsowo" dotyczy podania sygnału jednorazowo (krótki impuls) przy zdarzeniu w sekwencji, a nie utrzymywania otwarcia przez czas trwania kroku.
  • "warunkowo" oznacza, że oprócz aktywności kroku musi być spełniony dodatkowy warunek logiczny, aby akcja była realizowana. Samo "otwarcie zaworu" bez dodatkowego warunku nie odpowiada tej interpretacji.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw ustal, czy dana akcja ma być utrzymywana przez czas kroku, podtrzymywana po kroku (pamięć), wyzwalana jednorazowo (impuls), czy zależna od dodatkowej logiki (warunek). Dopiero potem dopasuj właściwe określenie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To akcja wykonywana tylko wtedy, gdy aktywny jest przypisany jej krok. Gdy krok się dezaktywuje, sygnał sterujący znika i nie jest podtrzymywany "pamięcią". W praktyce oznacza to np. otwarcie zaworu tylko na czas trwania danego etapu sekwencji.
Akcja bez zapamiętania działa wyłącznie podczas aktywności kroku. Akcja z zapamiętaniem utrzymuje swój stan także po zakończeniu kroku (do momentu skasowania/odwołania zgodnie z logiką sekwencji). Różnica ma znaczenie przy podtrzymaniu wyjść, np. cewek zaworów.
Akcja impulsowa generuje krótkotrwałe zadziałanie (impuls) powiązane z przejściem lub zdarzeniem w sekwencji. Nie utrzymuje stanu przez cały czas aktywnego kroku. Stałe otwarcie wymaga zwykle akcji utrzymywanej w czasie, a nie jednorazowego wyzwolenia.
Stosuje się ją, gdy samo bycie w kroku nie wystarcza do wykonania akcji i potrzebny jest dodatkowy warunek logiczny, np. sygnał czujnika, blokada bezpieczeństwa albo potwierdzenie pozycji. Akcja jest wtedy aktywna tylko przy aktywnym kroku i spełnionym warunku.
Trzeba odczytać kwalifikator akcji (oznaczenie przy akcji) i znać jego znaczenie z definicji GRAFCET. Na egzaminie warto pamiętać: impuls dotyczy krótkiego wyzwolenia, warunek wymaga dodatkowej logiki, a pamięć oznacza podtrzymanie stanu po kroku. Sama nazwa elementu (np. zawór) nie wystarcza.
To sygnał sterujący elementem wykonawczym (np. cewką zaworu), który ma wymusić stan "otwarty". W zależności od kwalifikatora akcji sygnał może być utrzymywany przez czas trwania kroku, podany tylko impulsowo albo podtrzymany z pamięcią. To wpływa na ruch siłownika i przebieg cyklu.
Najczęściej myli się "z pamięcią" z "bez pamięci", bo intuicyjnie zakłada się podtrzymanie wyjść. Częsty jest też błąd kojarzenia każdej akcji z impulsem (bo "coś ma zadziałać"), mimo że element wykonawczy wymaga sygnału ciągłego. Pomaga rysowanie przebiegu czasowego sygnału wyjścia.
To pojęcia bliskie: SFC (Sequential Function Chart) w środowiskach PLC jest praktyczną implementacją sterowania sekwencyjnego podobną do GRAFCET. Jednak konkretne symbole i nazewnictwo akcji mogą się różnić między narzędziami. Na egzaminie trzeba trzymać się definicji i oznaczeń wymaganych dla GRAFCET.
Najprościej obserwować, czy wyjście (np. cewka zaworu) jest aktywne tylko wtedy, gdy aktywny jest dany krok. W praktyce: wejść w krok, sprawdzić stan wyjścia, następnie wymusić przejście do kolejnego kroku i potwierdzić, że wyjście gaśnie. To testuje brak podtrzymania.
Warto przećwiczyć: rozpoznawanie kroków i przejść, odczyt warunków przejść oraz interpretację typów akcji (bez pamięci, z pamięcią, impulsowa, warunkowa). Pomaga też przekładanie GRAFCET na proste przebiegi czasowe sygnałów i na implementację w PLC. Zysk jest praktyczny: łatwiejsza diagnostyka sekwencji.
info

Około 45% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Pozostałe określenia odnoszą się do akcji warunkowej, z pamięcią lub impulsowej."

Źródła:

  • IEC 60848 (GRAFCET) – norma dotycząca specyfikacji języka GRAFCET, sekcje o akcjach i kwalifikatorach
  • PN-EN 60848 – polska wersja/odpowiednik normy dla GRAFCET, rozdziały dotyczące definicji kroków, przejść i akcji

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne producentów sterowników PLC opisujące GRAFCET/SFC i typy akcji
  • Podręczniki do automatyki/sekwencyjnego sterowania w mechatronice (rozdziały o GRAFCET/SFC)
  • Przykładowe schematy GRAFCET dla układów pneumatycznych i elektropneumatycznych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego