KWALIFIKACJA CHM4 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 12.
Które urządzenia służą do rozdziału materiału na frakcje, zawierające ziarna o różnej wielkości?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Do rozdziału materiału na frakcje o różnej wielkości ziaren stosuje się sita, bo separują cząstki mechanicznie przez oczka o określonym wymiarze.
Wirówki rozdzielają głównie wg gęstości w polu odśrodkowym, eksykatory służą do osuszania, a "rozdzielacze" nie są tu typowym narzędziem analizy sitowej.

Pełne wyjaśnienie:

Rozdział materiału sypkiego na frakcje różniące się wielkością ziaren wykonuje się najczęściej metodą przesiewania. W praktyce laboratoryjnej realizuje się to za pomocą sit (pojedynczych lub zestawu sit o malejących oczkach), dzięki czemu cząstki są klasyfikowane mechanicznie: większe zostają na sicie, mniejsze przechodzą przez oczka.

Odpowiedź "Sita." jest poprawna, bo sita są urządzeniami zaprojektowanymi właśnie do frakcjonowania według rozmiaru cząstek. W analizie sitowej można uzyskać frakcje (np. nadziarno i podziarno) oraz określić udział masowy poszczególnych klas ziarnowych, co bywa kluczowe przy przygotowaniu próbki do dalszych badań.

Pozostałe propozycje nie spełniają kryterium rozdziału według wielkości ziarna:

  • "Wirówki." służą do separacji w polu siły odśrodkowej, zwykle w układach ciecz–ciecz, ciecz–ciało stałe lub zawiesinach; mechanizm opiera się na różnicach gęstości/masy i sedymentacji, a nie na przechodzeniu przez oczka o określonym wymiarze.
  • "Eksykatory." są używane do osuszania i przechowywania próbek w atmosferze suchej (często z środkiem suszącym). Nie są urządzeniem rozdzielającym materiał na frakcje ziarnowe.
  • "Rozdzielacze." to określenie zbyt ogólne; w kontekście klasycznego, jednoznacznego rozdziału na frakcje wielkościowe w laboratorium najwłaściwszym i typowym narzędziem są sita. Jeśli występują specjalistyczne rozdzielacze, to pytanie musiałoby je doprecyzować (np. rodzaj i zasada działania).

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawiają się słowa "frakcje" oraz "ziarna o różnej wielkości", najczęściej chodzi o przesiewanie i sita, a nie o rozdział grawitacyjny czy odśrodkowy.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Analiza sitowa to metoda określania rozkładu wielkości cząstek materiału sypkiego poprzez przesiewanie przez sita o różnych oczkach. Służy do uzyskania frakcji ziarnowych oraz oceny, czy materiał spełnia wymagania dotyczące uziarnienia, co bywa ważne przy przygotowaniu próbki i kontroli jakości.
Sito rozdziela mechanicznie: cząstki mniejsze od wymiaru oczka przechodzą, a większe zostają na sicie. Stosując zestaw sit o malejącej średnicy oczek, można rozdzielić próbkę na kilka frakcji i zebrać je osobno do dalszych badań analitycznych.
Wirówka rozdziela głównie na podstawie sedymentacji w polu odśrodkowym, czyli różnic gęstości/masy i zachowania cząstek w zawiesinie. To inny mechanizm niż przesiewanie. W typowym rozdziale frakcji ziarnowych "na sucho" właściwsze są sita.
Eksykator służy do osuszania i przechowywania próbek w warunkach ograniczonej wilgotności (często z użyciem środka suszącego). Chroni próbkę przed pochłanianiem wody z powietrza po suszeniu. Nie jest urządzeniem do separacji na frakcje ziarnowe.
Częsty błąd to wybór urządzeń "kojarzących się z rozdziałem", takich jak wirówki, mimo że nie rozdzielają one materiału wg wymiaru oczek. Drugi błąd to mylenie funkcji aparatury pomocniczej (np. eksykatora) z urządzeniami separacyjnymi. Pomaga zapamiętać: "frakcje + wielkość ziarna = sita".
Rozdział na frakcje wykonuje się podczas przygotowania próbki stałej, gdy trzeba ujednolicić materiał, usunąć nadziarno/podziarno albo zbadać wpływ uziarnienia na wynik analizy. Jest to też element kontroli jakości proszków i materiałów sypkich przed oznaczeniami instrumentalnymi.
Dobór zależy od spodziewanego zakresu uziarnienia próbki i celu analizy. Zwykle stosuje się zestaw kilku sit o stopniowo zmniejszających się oczkach, aby uzyskać reprezentatywny podział. Ważne jest też ujednolicenie czasu przesiewania i sposobu wzbudzania drgań, aby wyniki były porównywalne.
W niektórych zastosowaniach spotyka się urządzenia nazywane rozdzielaczami (np. do dzielenia próbki na części lub do klasyfikacji), ale samo słowo jest nieprecyzyjne. Jeżeli pytanie dotyczy frakcji o różnej wielkości ziaren, najbardziej jednoznaczne i typowe są sita oraz przesiewanie.
Trzeba kontrolować masę próbki, czas przesiewania, czystość sit, sposób wzbudzania (ręcznie/mechanicznie) oraz warunki wilgotności, bo zawilgocenie sprzyja zlepianiu ziaren. Po przesiewaniu frakcje należy zebrać i opisać tak, aby nie doszło do ich wymieszania przed analizą.
Ucz się według mechanizmu działania: przesiewanie (sita), sedymentacja/odśrodkowanie (wirówki), suszenie i przechowywanie w suchości (eksykatory). Dobrą metodą jest robienie fiszek: nazwa urządzenia → zastosowanie → co rozdziela i na jakiej podstawie (wielkość, gęstość, lotność).
info

Około 75% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnio łatwe

Materiały:

  • Skrypty i podręczniki z podstaw technik laboratoryjnych w chemii analitycznej (działy: rozdzielanie mieszanin, przygotowanie próbek)
  • Instrukcje stanowiskowe BHP i instrukcje obsługi zestawów sit (przesiewaczy) stosowanych w laboratoriach
  • Materiały dydaktyczne o analizie granulometrycznej i przesiewaniu

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego