KWALIFIKACJA SPO2 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 28.
W celu zapobiegania odleżynom, poprzez zmniejszenie nacisku na okolicę krzyżową, guzy kulszowe i pięty, najlepiej ułożyć podopiecznego na
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Ułożenie na boku z niewielkim uniesieniem (ok. 30°) sprzyja odciążeniu okolicy krzyżowej, guzów kulszowych i pięt. Zbyt duże uniesienie wezgłowia nasila zsuwanie się ciała, zwiększa tarcie i siły ścinające, co może pogarszać stan skóry i ryzyko odleżyn.
Klucz: odciążenie + mniejsze ścinanie.

Pełne wyjaśnienie:

Profilaktyka odleżyn polega przede wszystkim na zmniejszeniu długotrwałego ucisku na wyniosłości kostne oraz ograniczeniu tarcia i sił ścinających. Okolica krzyżowa, guzy kulszowe i pięty należą do miejsc szczególnie narażonych, gdy podopieczny długo leży lub siedzi w jednej pozycji.

Ułożenie na boku z uniesionym wezgłowiem na wysokość 30° (w praktyce często rozumiane jako ułożenie z niewielkim odchyleniem/pochyleniem) pomaga przenieść nacisk z okolicy krzyżowej na większą powierzchnię ciała. Jednocześnie umiarkowane uniesienie wezgłowia ogranicza zsuwanie się ciała w dół łóżka, a więc zmniejsza ryzyko uszkodzeń skóry wynikających z "przesuwania" tkanek (siły ścinające).

Dlaczego pozostałe propozycje są mniej korzystne w profilaktyce odleżyn:

  • Pozycja na brzuchu z dużym uniesieniem (50°) nie jest standardowym ułożeniem profilaktycznym dla większości osób starszych. Może być trudna do tolerowania, utrudnia obserwację, pielęgnację i wiąże się z ryzykiem dyskomfortu lub przeciążeń w innych punktach nacisku.
  • Pozycja na boku z uniesieniem 50° zwiększa prawdopodobieństwo zsuwania się, a tym samym tarcia i ścinania, co jest niekorzystne dla skóry.
  • Leżenie na plecach z uniesieniem 70° sprzyja bardzo dużym siłom ścinającym i długiemu uciskowi w okolicy krzyżowej oraz na piętach (bez dodatkowego odciążenia), dlatego nie jest najlepszym wyborem jako metoda zmniejszania nacisku na te obszary.

W praktyce opiekun powinien łączyć pozycjonowanie z innymi działaniami: regularną zmianą ułożenia, kontrolą skóry, utrzymaniem suchości i czystości, odciążaniem pięt (np. podkładki/wałki zgodnie z zaleceniami personelu) oraz zgłaszaniem niepokojących zaczerwienień pielęgniarce.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Odleżyny (uszkodzenia skóry i tkanek) powstają najczęściej przez długotrwały ucisk, tarcie i siły ścinające. U osób starszych ryzyko rośnie przez gorsze ukrwienie, cieńszą skórę, mniejszą ruchliwość, niedożywienie oraz nietrzymanie moczu/stolca.
Ułożenie na boku przenosi ciężar ciała z okolicy krzyżowej na boczną część tułowia i biodro, dzięki czemu ucisk w newralgicznych punktach spada. Kluczowe jest także stabilne podparcie poduszkami, aby podopieczny nie "wracał" na plecy.
Przy dużym uniesieniu wezgłowia ciało ma tendencję do zsuwania się w dół łóżka. To zwiększa tarcie i siły ścinające, czyli "rozrywanie" warstw tkanek. Nawet jeśli pozycja wygląda wygodnie, skóra może być bardziej narażona na uszkodzenie.
Najczęściej zagrożone są: okolica krzyżowa, pośladki i guzy kulszowe, pięty, kostki, biodra, łopatki oraz okolice łokci. W praktyce warto kontrolować skórę podczas każdej zmiany pozycji, zwłaszcza gdy podopieczny ma ograniczoną ruchomość.
Częstotliwość zależy od stanu podopiecznego, ryzyka odleżyn, tolerancji skóry i zastosowanego materaca. Zamiast trzymać się jednej liczby, ważniejsze jest planowe pozycjonowanie, obserwacja zaczerwienień i szybka reakcja na pierwsze oznaki przeciążenia skóry.
Nie. Materac może zmniejszać ucisk i poprawiać komfort, ale nie usuwa całkowicie ryzyka. Zmiana pozycji, odciążanie pięt, kontrola skóry i higiena nadal są konieczne. Materac jest wsparciem, a nie zamiennikiem prawidłowej pielęgnacji.
Wczesnym sygnałem bywa zaczerwienienie, które nie blednie po uciśnięciu, ocieplenie, obrzęk, ból lub pieczenie. U osób z zaburzeniami czucia objawy mogą być słabsze, dlatego liczy się regularna obserwacja i dokumentowanie zmian skórnych.
Najczęściej dąży się do tego, aby pięty nie opierały się bezpośrednio o podłoże. Stosuje się podparcie pod łydki tak, by pięta była "w powietrzu", ale bez ucisku na ścięgno Achillesa. Rozwiązanie trzeba dopasować do zaleceń personelu i komfortu podopiecznego.
W leżeniu na plecach ciężar ciała często koncentruje się w okolicy krzyżowej i na piętach, czyli w typowych punktach nacisku. Jeśli dodatkowo wezgłowie jest wysoko uniesione, rosną siły ścinające. Dlatego często stosuje się rotację pozycji i odciążanie.
Typowe pomyłki to: wybór zbyt dużego uniesienia wezgłowia, mylenie pozycji ułatwiającej oddychanie z pozycją przeciwodleżynową oraz pomijanie roli tarcia i sił ścinających. Pomaga zapamiętać, że liczy się nie tylko "gdzie leży", ale też "czy się zsuwa".
info

Statystycznie 48% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że ułożenie na boku z niewielkim uniesieniem (ok. 30°) sprzyja odciążeniu okolicy krzyżowej, guzów kulszowych i pięt.

Źródła:

  • European Pressure Ulcer Advisory Panel (EPUAP), National Pressure Injury Advisory Panel (NPIAP), Pan Pacific Pressure Injury Alliance (PPPIA): "Prevention and Treatment of Pressure Ulcers/Injuries: Clinical Practice Guideline", 2019 (ed. Haesler).
  • NICE (National Institute for Health and Care Excellence): "Pressure ulcers: prevention and management" (Clinical guidance) – strona wytycznych, https://www.nice.org.uk/ (dostęp: 2026-03-02).

Materiały:

  • Wytyczne międzynarodowych paneli dotyczące profilaktyki i leczenia odleżyn (pressure injuries)
  • Podręczniki pielęgniarstwa/opieki długoterminowej dotyczące profilaktyki odleżyn
  • Materiały szkoleniowe placówek opiekuńczych: procedury pozycjonowania i odciążania pięt

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego