KWALIFIKACJA ELM3 - WRZESIEŃ 2015

PYTANIE NR 23.
W celu zmniejszenia prędkości wysuwu tłoczyska siłownika pneumatycznego dwustronnego działania należy zastosować zawór
Ilustracja przedstawia cztery różne zawory używane w systemach pneumatycznych, które mogą być częścią egzaminu zawodowego
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zawór dławiąco-zwrotny umożliwia regulację natężenia przepływu tylko w jednym kierunku (tu: dla zmniejszenia prędkości wysuwu), a w kierunku przeciwnym zapewnia swobodny przepływ przez część zwrotną. Sam zawór dławiący spowalniałby ruch w obu kierunkach, a zawory zwrotne nie dają płynnej regulacji prędkości.

Pełne wyjaśnienie:

Aby zmniejszyć prędkość wysuwu tłoczyska siłownika pneumatycznego dwustronnego działania, trzeba ograniczyć (zdławić) przepływ powietrza związany z ruchem w tym jednym, wskazanym kierunku. Do tego w praktyce stosuje się zawór dławiąco-zwrotny, czyli element łączący dławik nastawny oraz zawór zwrotny w obejściu.

Istota działania jest taka, że zawór dławiąco-zwrotny:

  • w jednym kierunku przepływu powoduje dławienie (regulowane śrubą/pokrętłem), co zmniejsza natężenie przepływu i spowalnia ruch tłoczyska,
  • w kierunku przeciwnym daje swobodny przepływ (przez część zwrotną), dzięki czemu nie "blokuje" i nie spowalnia powrotu, jeśli nie jest to celem.

Dlatego odpowiedź "dławiąco-zwrotny" pasuje do sytuacji, gdy pytanie dotyczy wyłącznie wysuwu, a nie obu ruchów.

Pozostałe odpowiedzi są niepoprawne z następujących powodów:

  • "dławiący" – dławik bez obejścia zwrotnego zwykle ogranicza przepływ w obu kierunkach. W efekcie regulacja ustawiona dla wysuwu wpływałaby również na wsuw, co nie spełnia typowego wymagania "zmniejszyć prędkość wysuwu" bez zmiany prędkości powrotu.
  • "zwrotny" – zawór zwrotny tylko przepuszcza powietrze w jedną stronę i blokuje w drugą. Nie ma funkcji nastawnej, więc nie umożliwia płynnej regulacji prędkości siłownika.
  • "zwrotny sterowany" – służy do blokowania/odblokowania przepływu sygnałem sterującym (np. podtrzymanie położenia), a nie do ciągłej regulacji natężenia przepływu. To inna funkcja niż regulacja prędkości.

W praktyce często spotyka się też montaż takiego zaworu przy siłowniku na odpowietrzaniu komory (dławienie na wylocie), co zapewnia stabilniejszy, bardziej powtarzalny ruch niż dławienie na zasilaniu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To zawór łączący dławik nastawny i zawór zwrotny. W jednym kierunku przepływu powietrza umożliwia regulowane dławienie (zmianę natężenia), a w przeciwnym kierunku zapewnia swobodny przepływ przez obejście zwrotne.
Zmniejsza natężenie przepływu powietrza w wybranym kierunku, przez co wolniej napełnia się (lub opróżnia) komora siłownika. Mniejszy przepływ oznacza mniejszą prędkość przesuwu tłoka, a więc wolniejszy wysuw lub wsuw tłoczyska.
Zawór dławiący bez obejścia zwrotnego zwykle ogranicza przepływ w obu kierunkach. To oznacza, że ustawienie dławienia wpływa i na wysuw, i na wsuw. Gdy celem jest spowolnienie jednego ruchu, typowo wybiera się zawór dławiąco-zwrotny.
Nie. Zawór zwrotny działa "zero-jedynkowo": przepuszcza powietrze w jedną stronę i blokuje w drugą. Nie ma elementu nastawnego do płynnej zmiany natężenia przepływu, więc nie służy do regulacji prędkości siłownika.
Stosuje się go, gdy trzeba utrzymać siłownik w położeniu lub kontrolować odblokowanie przepływu dodatkowym sygnałem pneumatycznym. To element do blokowania/odblokowania ruchu, a nie do płynnej regulacji prędkości podczas normalnego cyklu pracy.
Najczęściej montuje się go blisko króćców siłownika lub bezpośrednio na siłowniku, aby regulacja była stabilna. W praktyce często dławienie realizuje się na odpowietrzaniu komory (wylocie), co pomaga uzyskać bardziej równomierny ruch tłoczyska.
Przy dławieniu na odpowietrzaniu powietrze "ucieka" kontrolowanie, co zwykle daje płynniejszą pracę i mniejsze ryzyko skoków ruchu. Dławienie na zasilaniu może powodować mniej przewidywalną dynamikę, szczególnie przy zmianach obciążenia.
Na schemacie zwykle widać dławik nastawny połączony równolegle z zaworem zwrotnym (obejście). To wskazuje, że w jednym kierunku jest dławienie, a w drugim kierunku przepływ omija dławik i przechodzi przez część zwrotną.
Najczęściej myli się zawór dławiący z dławiąco-zwrotnym albo zakłada, że zawór zwrotny "reguluje", bo ma strzałkę kierunku. Innym błędem jest brak świadomości, czy regulacja ma dotyczyć jednego ruchu (wysuw) czy obu (wysuw i wsuw).
Ćwicz rozpoznawanie symboli (dławik, zwrotny, dławiąco-zwrotny, zwrotny sterowany) oraz łącz to z funkcją: regulacja prędkości, blokada, utrzymanie położenia. Pomaga też rozwiązywanie zadań z doborem elementu do opisu "wysuw", "wsuw", "tylko jeden kierunek".
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 53% zdających egzamin. trudne

Według specjalistów z branży: "Zawór dławiąco-zwrotny umożliwia regulację natężenia przepływu tylko w jednym kierunku (tu: dla zmniejszenia prędkości wysuwu), a w kierunku przeciwnym zapewnia swobodny przepływ przez część zwrotną."

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z pneumatyki siłowej (zawory regulacji przepływu, dławienie na zasilaniu i na odpowietrzaniu)
  • Katalogi i noty aplikacyjne producentów automatyki pneumatycznej (opisy zaworów dławiąco-zwrotnych)
  • Materiały dydaktyczne do laboratoriów z układów pneumatycznych (symbole i funkcje elementów)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego