KWALIFIKACJA BPO4 - CZERWIEC 2014

PYTANIE NR 17.
W czasie pożaru intensywnie podgrzewany jest zbiornik z gazem płynnym propan-butan. Jakie zjawisko może być konsekwencją zachodzącego procesu?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Intensywne ogrzewanie zamkniętego zbiornika LPG powoduje wzrost temperatury i ciśnienia oraz osłabienie ścian. Po rozerwaniu zbiornika następuje gwałtowne odparowanie przegrzanej cieczy i powstaje kula ognia – typowy wybuch BLEVE. Zjawisko dotyczy cieczy pod ciśnieniem, a nie chmury gazu w otwartej przestrzeni.

Pełne wyjaśnienie:

W zbiorniku z propan-butanem (LPG) medium zwykle występuje jako ciecz pod ciśnieniem w równowadze z fazą gazową. Gdy zbiornik jest intensywnie ogrzewany w czasie pożaru, rośnie temperatura cieczy i par, a więc rośnie także ciśnienie wewnątrz. Jednocześnie ogrzewanie osłabia wytrzymałość materiału zbiornika. Po przekroczeniu granicy wytrzymałości może dojść do gwałtownego rozerwania.

Konsekwencją rozerwania jest nagłe obniżenie ciśnienia i błyskawiczne odparowanie części przegrzanej cieczy. W przypadku LPG bardzo często towarzyszy temu zapłon i powstanie kuli ognia. Taki scenariusz jest charakterystyczny dla BLEVE (gwałtowne rozerwanie zbiornika z cieczą pod ciśnieniem i nagłe uwolnienie energii).

  • Wybuch typu BLEVE – poprawny, bo opisuje skutki ogrzewania zbiornika z cieczą pod ciśnieniem: wzrost ciśnienia, osłabienie ścian, rozerwanie i gwałtowne odparowanie.
  • Wybuch typu VCE – nie pasuje jako podstawowa konsekwencja samego procesu ogrzewania zbiornika. VCE dotyczy zwykle zapłonu chmury palnych par/gazów po ich uwolnieniu i wymieszaniu z powietrzem w sprzyjających warunkach, a nie mechanizmu rozerwania ogrzewanego zbiornika ciśnieniowego.
  • Wyrzut płonącej cieczy – może występować przy uszkodzeniach instalacji, ale nie jest to nazwa kluczowego zjawiska wynikającego z rozerwania ogrzewanego zbiornika LPG; w pytaniu chodzi o typowe, klasyfikowane zjawisko wybuchowe.
  • Wykipienie wrzącej cieczy – sformułowanie kojarzy się z wrzeniem, lecz nie oddaje istoty zdarzenia w zbiorniku ciśnieniowym (rozerwanie i nagłe odparowanie). To zbyt ogólne i nie jest właściwą klasyfikacją scenariusza dla LPG w zbiorniku ogrzewanym w pożarze.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w treści pojawia się "zbiornik z cieczą pod ciśnieniem" + "intensywne ogrzewanie w pożarze", to najczęściej kluczem jest BLEVE. Dla VCE w opisie zwykle musi pojawić się uwolnienie gazu, utworzenie chmury i jej zapłon w przestrzeni.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
BLEVE to gwałtowne rozerwanie zbiornika z cieczą pod ciśnieniem i szybkie uwolnienie energii. Przy LPG może wystąpić, gdy zbiornik jest ogrzewany w pożarze: rośnie ciśnienie, spada wytrzymałość ścian, a po rozerwaniu dochodzi do intensywnego odparowania i często kuli ognia.
Ogrzewanie podnosi temperaturę cieczy i par w zbiorniku, co zwiększa ciśnienie wewnętrzne. Jednocześnie wysoka temperatura osłabia materiał zbiornika. Połączenie wzrostu obciążenia (ciśnienie) i spadku nośności (wytrzymałość) sprzyja rozerwaniu, a wtedy następuje gwałtowne odparowanie.
BLEVE dotyczy rozerwania zbiornika z cieczą pod ciśnieniem i nagłego odparowania po spadku ciśnienia (często z kulą ognia). VCE dotyczy zapłonu chmury palnego gazu/par po uwolnieniu i wymieszaniu z powietrzem. W pytaniu kluczowe jest ogrzewanie zbiornika.
W praktyce alarmujące jest długotrwałe oddziaływanie płomieni na zbiornik, brak skutecznego chłodzenia oraz intensywne nagrzewanie płaszcza. Ryzyko rośnie, gdy ogrzewana jest część nad poziomem cieczy (strefa par), bo ściana może się szybciej osłabić. To wymaga zwiększenia dystansu i chłodzenia.
Nie. Wyrzut płonącej cieczy może być skutkiem rozszczelnienia lub uszkodzenia armatury i dotyczy strumienia medium. BLEVE to zdarzenie klasyfikowane jako rozerwanie zbiornika ciśnieniowego z gwałtownym odparowaniem cieczy po nagłym spadku ciśnienia; często ma skalę znacznie większą niż zwykły wyciek.
LPG to mieszanina gazów skroplonych (najczęściej propanu i butanu). Magazynuje się je jako ciecz pod ciśnieniem, bo pozwala to znacznie zmniejszyć objętość w porównaniu z fazą gazową. Ta cecha jest też ważna przy zagrożeniach: po rozerwaniu zbiornika ciecz może szybko odparować.
VCE jest bardziej prawdopodobne, gdy najpierw dojdzie do znaczącego uwolnienia gazu, a następnie powstanie chmura o stężeniu palnym, która ulegnie zapłonowi w przestrzeni (np. w zabudowie, między przeszkodami). Sam fakt ogrzewania zamkniętego zbiornika wskazuje jednak przede wszystkim na ryzyko BLEVE.
Kluczowe jest skuteczne chłodzenie zbiornika (zwłaszcza strefy par) rozproszonymi prądami wody, utrzymanie bezpiecznych odległości i wyznaczenie stref. Równolegle ważne są: rozpoznanie, ewakuacja, zabezpieczenie terenu i unikanie narażania ratowników na promieniowanie cieplne przy braku efektu chłodzenia.
Bo łączy intuicyjnie "ogrzewanie" z "wrzeniem", ale nie wskazuje kluczowego mechanizmu zdarzenia w zbiorniku ciśnieniowym. W BLEVE najważniejsze jest rozerwanie zbiornika i nagłe odparowanie cieczy po spadku ciśnienia, a nie samo spokojne wrzenie. Egzamin sprawdza właśnie rozróżnienie mechanizmu.
Pomaga skojarzenie: zbiornik + ciecz pod ciśnieniem + ogień → ryzyko rozerwania i gwałtownego "rozprężenia" cieczy, czyli BLEVE. Dla VCE potrzebujesz w opisie "chmury" i "mieszania z powietrzem". Jeśli w pytaniu nie ma chmury, zwykle nie jest to VCE.
info

Statystycznie 50% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Według specjalistów z branży: "Intensywne ogrzewanie zamkniętego zbiornika LPG powoduje wzrost temperatury i ciśnienia oraz osłabienie ścian."

Źródła:

  • Lees' Loss Prevention in the Process Industries, 4th edition (2012), rozdziały dot. vessel failure and explosions (BLEVE/VCE)
  • CCPS (Center for Chemical Process Safety), Guidelines for Chemical Process Quantitative Risk Analysis, 2nd edition (2000), część dot. scenariuszy uwolnień i zdarzeń wybuchowych (w tym BLEVE)
  • SFPE Handbook of Fire Protection Engineering, 5th edition (2016), rozdziały dot. zjawisk pożarowych i wybuchowych oraz oddziaływania pożaru na obiekty/urządzenia

Materiały:

  • Podręczniki z zakresu bezpieczeństwa procesowego i zjawisk wybuchowych (rozdziały o BLEVE i VCE)
  • Materiały szkoleniowe PSP/ochrony przeciwpożarowej dotyczące zagrożeń LPG i zbiorników ciśnieniowych
  • Studia przypadków awarii i wypadków z udziałem zbiorników LPG (analiza przyczyn i skutków)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego