KWALIFIKACJA ELE5 - CZERWIEC 2018

PYTANIE NR 16.
W czasie pracy młotowiertarki udarowej zauważono nadmierne iskrzenie na komutatorze. Jak należy postąpić, aby nie doszło do uszkodzenia narzędzia?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Nadmierne iskrzenie na komutatorze w elektronarzędziu najczęściej wynika ze zużycia lub złego przylegania szczotek węglowych. Dalsza praca może przyspieszyć wypalanie komutatora i przegrzewanie elementów. Dlatego właściwe jest natychmiastowe przerwanie pracy i wymiana szczotek na właściwy typ.

Pełne wyjaśnienie:

Nadmierne iskrzenie na komutatorze w młotowiertarce udarowej jest typowym sygnałem problemu w układzie komutacji silnika komutatorowego (uniwersalnego). W prawidłowej pracy niewielkie iskrzenie może występować, ale iskrzenie nadmierne oznacza, że prąd nie jest przekazywany równomiernie między szczotkami a lamelami komutatora.

Odpowiedź "Przerwać pracę i wymienić szczotki." jest właściwa, ponieważ szczotki są elementem eksploatacyjnym: zużywają się, mogą się zapiec w prowadnicy, stracić prawidłowy docisk sprężyny albo mieć zbyt małą powierzchnię styku. To zwiększa opór kontaktu i powoduje intensywniejsze iskrzenie, które może prowadzić do:

  • wypalania i nierówności komutatora,
  • przegrzewania uzwojeń i osprzętu,
  • uszkodzeń mechanicznych (np. odłamków, pyłu węglowego),
  • spadku mocy i niestabilnej pracy.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne w tym kontekście:

  • "Należy przerwać pracę i wymienić łącznik zasilający." Łącznik (włącznik) może powodować problemy z zasilaniem (zaniki, grzanie styków), ale nie jest typową przyczyną iskrzenia widocznego bezpośrednio na komutatorze.
  • "Należy przerwać pracę i dokręcić połączenia przewodów wewnątrz obudowy." Luźne połączenia mogą wywoływać grzanie lub spadki napięcia, jednak nie tłumaczą charakterystycznego zjawiska na styku szczotka–komutator. Dokręcanie "w ciemno" bez diagnostyki nie adresuje najbardziej prawdopodobnej przyczyny.
  • "Po zakończeniu pracy należy sprawdzić połączenie uzwojenia twornika z uzwojeniem wzbudzenia." Taka kontrola jest zbyt odległa w czasie (po pracy) i dotyczy bardziej złożonej usterki. W sytuacji nadmiernego iskrzenia priorytetem jest natychmiastowe odłączenie i sprawdzenie elementów komutacji, w tym szczotek.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w pytaniu pojawia się komutator i nadmierne iskrzenie, najpierw rozważ elementy stykowe (szczotki), stan komutatora i docisk, zanim wybierzesz odpowiedzi o połączeniach przewodów czy łączniku.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najczęściej oznacza problem z komutacją: zużyte, zabrudzone lub źle dociskane szczotki węglowe albo pogorszony stan komutatora. Skutkiem może być szybsze zużycie lamel, przegrzewanie i spadek mocy, więc urządzenie zwykle należy wyłączyć i skontrolować szczotki.
Zużycie zmniejsza powierzchnię styku i pogarsza docisk, przez co rośnie opór kontaktu i pojawiają się przerwy w przewodzeniu. Prąd "przeskakuje" przez szczelinę w postaci łuku elektrycznego, co widać jako iskrzenie i co przyspiesza wypalanie komutatora.
Typowe objawy to: wyraźnie zwiększone iskrzenie na komutatorze, spadek mocy, nierówna praca silnika, zapach przypalenia, czasem głośniejsza praca i większe nagrzewanie obudowy. Często pojawia się też pył węglowy w okolicy szczotek.
Przerwij pracę, gdy iskrzenie jest intensywne, ma postać "korony" dookoła komutatora, towarzyszy mu spadek obrotów, nadmierne grzanie lub zapach spalenizny. Dalsza praca może uszkodzić komutator i uzwojenia, zwiększając koszty naprawy.
Zwykle nie. Włącznik może powodować zaniki zasilania lub grzanie styków, ale iskrzenie na komutatorze jest związane głównie ze stykiem szczotka–komutator i procesem komutacji w silniku. Najpierw diagnozuje się szczotki, sprężyny dociskowe i stan komutatora.
Sprawdza się długość szczotek (czy nie są poniżej minimum), równomierność zużycia, swobodę przesuwu w prowadnicy oraz stan sprężyny dociskowej. Jeżeli szczotka jest bardzo krótka, wyszczerbiona, przypalona lub się zacina, należy ją wymienić na odpowiedni model.
Najczęstsze błędy to: szukanie przyczyn wyłącznie w przewodach lub włączniku, ignorowanie szczotek jako części eksploatacyjnej, kontynuowanie pracy mimo wyraźnych objawów oraz wymiana tylko jednej szczotki. Często pomija się też czyszczenie pyłu węglowego po wymianie.
Poza szczotkami przyczyną mogą być: zabrudzony lub nierówny komutator, uszkodzone lamele, niewłaściwy docisk sprężyn, uszkodzenia uzwojeń wirnika (twornika) albo niewłaściwy typ szczotek. Jednak w praktyce serwisowej najpierw weryfikuje się szczotki, bo to najczęstsze.
Bo nie jest to typowa przyczyna iskrzenia na komutatorze, a dodatkowo może prowadzić do uszkodzeń mechanicznych, zerwania przewodów lub naruszenia izolacji. Diagnostyka powinna zaczynać się od obserwowanego miejsca zjawiska (komutator i szczotki) oraz od bezpiecznego odłączenia zasilania.
Ucz się objawów i przyczyn: iskrzenie, grzanie, spadek mocy, hałas. Powtórz funkcję komutatora, rolę szczotek i typowe czynności eksploatacyjne (kontrola, wymiana parami). Pomaga też praktyka: obejrzenie zużytych szczotek i komutatora oraz analiza typowych usterek elektronarzędzi.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 46% zdających egzamin. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że nadmierne iskrzenie na komutatorze w elektronarzędziu najczęściej wynika ze zużycia lub złego przylegania szczotek węglowych.

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Komutator" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Komutator (dostęp: 2026-02-28)
  • Wikipedia (PL): "Silnik komutatorowy" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Silnik_komutatorowy (dostęp: 2026-02-28)

Materiały:

  • Instrukcje obsługi i serwisowe producentów elektronarzędzi (sekcje: wymiana szczotek, objawy zużycia)
  • Podręczniki do maszyn elektrycznych obejmujące silniki komutatorowe
  • Materiały dydaktyczne z eksploatacji i diagnostyki urządzeń elektrycznych w zawodzie technik elektryk

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego