KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2009

PYTANIE NR 31.
W czasie pracy urządzenia stwierdzono zwiększony hałas, spowodowany przez łożysko toczne. Właściwym sposobem naprawy maszyny może być
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wymiana całego łożyska jest właściwą naprawą, gdy potwierdzono, że źródłem zwiększonego hałasu jest łożysko toczne. Hałas zwykle wynika ze zużycia lub uszkodzeń elementów tocznych/bieżni, których nie usuwa sama osłona ani korekta smaru. Próby "kasowania" luzu mogą dodatkowo pogorszyć pracę łożyska.

Pełne wyjaśnienie:

Jeżeli podczas pracy urządzenia stwierdzono zwiększony hałas i z diagnostyki (np. lokalizacja źródła, odsłuch, pomiar drgań/temperatury) wynika, że odpowiada za niego łożysko toczne, to najbardziej właściwą i bezpieczną czynnością naprawczą jest zwykle wymiana całego łożyska. Nadmierny hałas bywa skutkiem zużycia bieżni, uszkodzeń elementów tocznych, korozji, zanieczyszczeń lub zmęczenia materiału. Są to defekty wewnętrzne, których nie da się trwale "wyregulować" na zamontowanym łożysku.

Odpowiedź "wymiana osłony łożyska" jest nietrafna, bo osłona (pokrywa/uszczelnienie/oprawa) może co najwyżej ograniczać dopływ zanieczyszczeń lub utratę smaru. Jeśli źródłem hałasu jest samo łożysko, wymiana osłony nie usuwa przyczyny w postaci uszkodzonych powierzchni tocznych.

Odpowiedź "zmniejszenie luzów łożyska" jest błędna i potencjalnie niebezpieczna. Luz łożyskowy jest parametrem konstrukcyjnym i montażowym; jego sztuczne "kasowanie" (np. zbyt mocnym dociśnięciem) może zwiększyć tarcie, temperaturę, a w konsekwencji przyspieszyć zatarcie i doprowadzić do awarii wtórnych (wał, oprawa, przekładnia).

Odpowiedź "zmniejszenie nadmiaru smaru w łożysku" bywa zasadne tylko wtedy, gdy hałas wynika z błędnego smarowania (np. przegrzewanie, spienianie). Jednak w treści podano, że hałas jest spowodowany przez łożysko toczne, czyli traktujemy to jako usterkę samego elementu. W takiej sytuacji ograniczenie smaru nie naprawi uszkodzeń powierzchni tocznych, a może pogorszyć warunki pracy (ryzyko niedosmarowania).

W praktyce serwisowej po stwierdzeniu hałasu łożyska wykonuje się ocenę stanu (np. luzy, gładkość obrotu, ślady przegrzania), a następnie wymienia łożysko na właściwy typ, dbając o poprawny montaż i smarowanie. To minimalizuje ryzyko ponownej awarii i zwiększa niezawodność urządzenia.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zwiększony hałas często oznacza pogorszenie warunków pracy łożyska: zużycie bieżni, uszkodzenie elementów tocznych, zanieczyszczenia lub błędy montażu. W praktyce UR to sygnał ostrzegawczy, że łożysko może wkrótce ulec awarii i wymaga diagnostyki oraz często wymiany.
Hałas bywa skutkiem defektów wewnętrznych (np. wżery, pęknięcia, zużycie), których nie da się trwale usunąć regulacją ani dolewaniem/odlewaniem smaru. Wymiana całego łożyska usuwa przyczynę, ogranicza ryzyko zatarcia i chroni inne elementy (wał, oprawę, przekładnię).
Zwykle nie, jeśli źródłem hałasu jest samo łożysko. Osłona/uszczelnienie może wpływać na szczelność i ochronę przed brudem, ale nie naprawia uszkodzonych bieżni ani elementów tocznych. Może pomóc tylko wtedy, gdy hałas powoduje np. tarcie osłony lub przedostawanie się zanieczyszczeń.
Hałas może nasilać się przy zbyt małej ilości smaru (wzrost tarcia), zbyt dużej ilości (mieszanie, nagrzewanie) albo przy nieprawidłowym typie smaru. Jednak gdy stwierdzono uszkodzenie łożyska, korekta smarowania nie jest naprawą – jest tylko działaniem pomocniczym.
Luz łożyskowy jest wymagany, aby kompensować tolerancje i rozszerzalność cieplną. Zbyt mały luz zwiększa tarcie i temperaturę, może prowadzić do zatarcia i szybkiej degradacji. W egzaminach często to "pułapka": intuicyjne "dokręcić" bywa technicznie błędne dla łożysk tocznych.
Pomaga lokalizacja źródła (np. stetoskop techniczny), analiza drgań, kontrola temperatury oprawy oraz obserwacja zależności od prędkości obrotowej i obciążenia. Hałas łożyska ma często charakter szumu/chropowatości, a przekładnia może generować tonowe składowe związane z zazębieniem.
Jeśli diagnostyka wskazuje, że łożysko nie jest uszkodzone, a problem wynika z warunków pracy: niewłaściwy smar, brud w oprawie, błędna ilość smaru, nieprawidłowe uszczelnienie lub montaż. Wtedy działania serwisowe mogą przywrócić poprawną pracę, ale wymagają potwierdzenia przyczyny.
Ryzyko rośnie: wzrost temperatury, zatarcie, uszkodzenie wału i oprawy, rozrzut metalicznych opiłków, awarie wtórne w napędzie, a także przestoje. W systemach mechatronicznych może to powodować spadek dokładności pozycjonowania i błędy czujników (drgania, luzy).
Sprawdza się poprawność montażu, lekkość obrotu, brak ocierania, właściwe uszczelnienie oraz prawidłowe smarowanie. Następnie wykonuje się rozruch próbny i obserwuje temperaturę, hałas oraz drgania. W UR ważne jest także zapisanie wymiany w dokumentacji przeglądów.
Ucz się objawów i przyczyn: hałas, drgania, przegrzewanie, luz, smarowanie, zanieczyszczenia. Trenuj rozpoznawanie "bezpiecznych" działań UR: wymiana uszkodzonego elementu, poprawny montaż i dobór smaru. Na egzaminie unikaj odpowiedzi typu "dokręcić/zmniejszyć luz" bez diagnozy.
info

Około 56% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Wymiana całego łożyska jest właściwą naprawą, gdy potwierdzono, że źródłem zwiększonego hałasu jest łożysko toczne."

Źródła:

  • ISO 15243:2017, Rolling bearings — Damage and failures — Terms, characteristics and causes
  • SKF, "Bearing damage and failure analysis" (publikacja/poradnik techniczny), https://www.skf.com/group/products/rolling-bearings/principles/bearing-damage-and-failure-analysis (dostęp: 2026-03-02)
  • Schaeffler, "Rolling bearing damage" (poradnik/kompendium), https://www.schaeffler.com/en/service/ (sekcja materiałów technicznych dot. uszkodzeń łożysk; dostęp: 2026-03-02)

Materiały:

  • Poradniki producentów łożysk dotyczące diagnostyki i uszkodzeń (SKF, Schaeffler/INA/FAG)
  • Podstawy diagnostyki wibroakustycznej maszyn wirujących (materiały dydaktyczne z UR)
  • Instrukcje serwisowe/DTR urządzeń mechatronicznych dotyczące wymiany łożysk i smarowania

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego