KWALIFIKACJA ELM6 - PAŹDZIERNIK 2013

PYTANIE NR 26.
W dokumentacji prasy pneumatycznej jako istotny parametr pracy podano ciśnienie zasilania o wartości 0,6 MPa ± 5%. Który z odczytów znajduje się poza dopuszczalnym zakresem?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Tolerancja ±5% dla 0,6 MPa oznacza zakres 0,6 ± (0,6·0,05) = 0,6 ± 0,03 MPa, czyli 0,57–0,63 MPa. Po przeliczeniu: 0,63 MPa = 630 kPa = 630 000 Pa, więc wartości graniczne są dopuszczalne. 650 kPa (0,65 MPa) przekracza górną granicę 630 kPa i jest poza zakresem.

Pełne wyjaśnienie:

Wartość nominalna ciśnienia zasilania wynosi 0,6 MPa, a dopuszczalne odchylenie to ±5%. Oznacza to, że trzeba policzyć 5% z wartości nominalnej, a następnie odjąć i dodać ten wynik do 0,6 MPa.

Krok 1: obliczenie tolerancji
5% z 0,6 MPa to: 0,6 · 0,05 = 0,03 MPa.

Krok 2: wyznaczenie zakresu dopuszczalnego
Dolna granica: 0,6 − 0,03 = 0,57 MPa.
Górna granica: 0,6 + 0,03 = 0,63 MPa.
Otrzymujemy przedział 0,57–0,63 MPa. W praktyce inżynierskiej tolerancje traktuje się jako przedział domknięty, więc wartości równe granicom są dopuszczalne.

Krok 3: porównanie odczytów (z konwersją jednostek)

  • "600 kPa" to 0,6 MPa (bo 1 MPa = 1000 kPa), czyli dokładnie wartość nominalna – mieści się w zakresie.
  • "0,58 MPa" leży pomiędzy 0,57 MPa a 0,63 MPa – mieści się w zakresie.
  • "630 000 Pa" to 630 kPa (bo 1 kPa = 1000 Pa), czyli 0,63 MPa – jest to górna granica tolerancji, a więc nadal wartość dopuszczalna.
  • "650 kPa" to 0,65 MPa – przekracza 0,63 MPa, czyli jest poza dopuszczalnym zakresem.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprowadź wszystkie odpowiedzi do jednej jednostki (np. kPa), policz dolną i górną granicę oraz sprawdź, czy odczyt jest mniejszy od dolnej lub większy od górnej granicy. To ogranicza ryzyko pomyłek na Pa/kPa/MPa.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Policz 5% wartości nominalnej i dodaj/odejmij od nominalnej: Pmin = P0 − P0·0,05, Pmax = P0 + P0·0,05. Dla 0,6 MPa: 0,6·0,05 = 0,03 MPa, więc zakres wynosi 0,57–0,63 MPa.
Oznacza, że nominalne ciśnienie zasilania to 0,6 MPa, a urządzenie powinno pracować poprawnie przy odchyleniu o 5% w dół i w górę. W praktyce sprawdza się, czy odczyt z manometru mieści się w wyliczonych granicach tolerancji.
Ponieważ 1 kPa = 1000 Pa. Aby zamienić Pa na kPa, dzielisz przez 1000: 630 000 Pa ÷ 1000 = 630 kPa. Taka konwersja jest kluczowa, gdy w odpowiedziach występują różne jednostki.
Użyj prostej zależności: 1 MPa = 1000 kPa. Czyli mnożysz MPa razy 1000. Przykład: 0,63 MPa → 630 kPa. Analogicznie 0,58 MPa → 580 kPa. To ułatwia porównanie z odczytami w kPa.
W typowej interpretacji inżynierskiej tolerancje obejmują wartości graniczne, więc odczyt dokładnie równy Pmin albo Pmax uznaje się za mieszczący się w zakresie. W zadaniach egzaminacyjnych zwykle przyjmuje się taki "przedział domknięty".
Zbyt wysokie ciśnienie może powodować przyspieszone zużycie uszczelnień, większe obciążenia siłowników i zaworów oraz ryzyko rozszczelnień. W prasie pneumatycznej może to także pogarszać powtarzalność pracy i zwiększać ryzyko awarii elementów układu.
Najczęstsze to: liczenie 5% "z 1 MPa" zamiast z 0,6 MPa, pomyłki w jednostkach (Pa/kPa/MPa) oraz uznawanie wartości granicznej za błąd. Pomaga zapisanie Pmin i Pmax w jednej jednostce przed wyborem odpowiedzi.
Sprawdza się je przy uruchamianiu maszyny, po naprawach pneumatyki, przy okresowych przeglądach oraz gdy pojawiają się objawy typu spadek siły, niestabilna praca siłowników lub błędy zaworów. Odczyt z manometru porównuje się z dokumentacją.
To ta sama wartość zapisana w innych jednostkach: 0,65 MPa = 650 kPa. Jeśli w zadaniu miesza się MPa i kPa, najlepiej wszystko sprowadzić do kPa, bo wtedy łatwiej porównać do granic, np. 0,63 MPa = 630 kPa.
Tak, bo 1 MPa = 1000 kPa, więc 0,6 MPa to 600 kPa. Trzeba jednak uważać na zapis w Pa: 600 kPa to 600 000 Pa. Dopiero po ujednoliceniu jednostek można poprawnie ocenić, czy odczyt mieści się w tolerancji.
info

Statystycznie 56% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Eksperci podkreślają: "Tolerancja ±5% dla 0,6 MPa oznacza zakres 0,6 ± (0,6·0,05) = 0,6 ± 0,03 MPa, czyli 0,57–0,63 MPa."

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z pneumatyki (podstawy: przygotowanie sprężonego powietrza, redukcja i pomiar ciśnienia).
  • Tablice/przeliczniki jednostek SI dla ciśnienia (Pa, kPa, MPa).
  • Zestawy zadań rachunkowych z tolerancji i odczytu parametrów technicznych.

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego