KWALIFIKACJA SPO3 - STYCZEŃ 2018

PYTANIE NR 18.
W domu pomocy społecznej dla przewlekle chorych psychicznie przebywa podopieczna z rozpoznaniem zespołu paranoidalnego. Od pewnego czasu opowiada o wydarzeniach, które nie są zgodne z rzeczywistością i jest przekonana o ich prawdziwości. Które z objawów psychopatologicznych występują u podopiecznej?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Opis wskazuje na fałszywe przekonania niezgodne z rzeczywistością, utrzymywane z pełną pewnością i bez podatności na korektę. To typowa cecha urojeń (zaburzeń treści myślenia). Omamy i iluzje dotyczą spostrzegania, a natręctwa są niechcianymi myślami rozpoznawanymi jako własne.

Pełne wyjaśnienie:

W opisie podopieczna "opowiada o wydarzeniach, które nie są zgodne z rzeczywistością i jest przekonana o ich prawdziwości". Taki obraz najbardziej odpowiada urojeniom, czyli zaburzeniom treści myślenia. Urojenie to fałszywe przekonanie (np. o prześladowaniu, zdradzie, wpływie), utrzymywane z dużą pewnością mimo argumentów i dowodów. Kluczowe jest to, że problem dotyczy tego, w co osoba wierzy, a nie tego, co aktualnie postrzega zmysłami.

Odpowiedź "natręctwa" jest nieprawidłowa, ponieważ natrętne myśli/impulsy są zwykle przeżywane jako niechciane, męczące i często krytycznie oceniane ("wiem, że to nieracjonalne, ale nie mogę przestać o tym myśleć"). W opisie podopieczna jest natomiast przekonana o prawdziwości treści, co nie pasuje do typowego obrazu natręctw.

Odpowiedź "omamy" także nie pasuje do przedstawionej sytuacji. Omamy (halucynacje) to spostrzeżenia pojawiające się bez bodźca zewnętrznego (np. słyszenie głosów, widzenie postaci). Dotyczą one zmysłów i percepcji. W pytaniu nie ma informacji o słyszeniu, widzeniu czy odczuwaniu czegoś "jakby naprawdę" na poziomie zmysłowym.

Odpowiedź "iluzje" jest błędna, ponieważ iluzja to błędne spostrzeżenie realnego bodźca (np. w półmroku wieszak "wygląda jak człowiek"). Tu również chodzi o percepcję, a nie o stałe przekonania o wydarzeniach.

Dla opiekuna w DPS praktycznie ważne jest: notować obserwacje (treść wypowiedzi, stałość, wpływ na zachowanie), zachować spokój, nie potwierdzać treści urojeniowych wprost, a jednocześnie okazywać wsparcie emocjonalne i informować personel medyczny o zmianach w stanie podopiecznej.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Urojenia to fałszywe, utrwalone przekonania niezgodne z rzeczywistością, które osoba uznaje za całkowicie prawdziwe i zwykle nie poddaje ich korekcie mimo dowodów. Dotyczą treści myślenia (np. prześladowanie, ksobność), a nie samych wrażeń zmysłowych.
Urojenia to "wierzenie" w coś (przekonanie o faktach). Omamy to "doświadczanie" czegoś zmysłami bez bodźca (np. słyszenie głosów). Jeśli podopieczny opisuje zdarzenia i jest o nich przekonany, to częściej urojenia; jeśli opisuje słyszenie/widzenie, to częściej omamy.
Iluzje to błędne spostrzeżenia realnego bodźca (np. cień "wydaje się" postacią). Mają związek z tym, co faktycznie jest w otoczeniu, tylko jest źle zinterpretowane. Urojenia nie wymagają bodźca zewnętrznego i są przekonaniami o rzeczywistości, nie zmysłowym "pomyleniem" obrazu.
Natręctwa (obsesje) to nawracające, niechciane myśli lub impulsy, które osoba zwykle rozpoznaje jako własne i często ocenia jako przesadne lub nieracjonalne. W rozmowie podopieczny może mówić: "Wiem, że to bez sensu, ale nie mogę przestać…". To odróżnia je od urojeń.
Kluczowe jest połączenie dwóch cech: treść jest sprzeczna z faktami oraz osoba jest o niej głęboko przekonana i nie koryguje jej pod wpływem wyjaśnień. Taki wzorzec jest typowy dla urojeń, czyli zaburzeń treści myślenia spotykanych m.in. w zaburzeniach psychotycznych.
Najbezpieczniej jest nie potwierdzać treści ("to prawda, oni cię śledzą"), ale też nie wyśmiewać. Można nazwać emocje i zapewnić wsparcie: "Widzę, że to budzi lęk. Jestem przy Pani." Następnie warto przekazać obserwacje personelowi medycznemu i zadbać o bezpieczeństwo.
Nie. Urojenia mogą występować w różnych zaburzeniach (np. zaburzeniach urojeniowych, ciężkich zaburzeniach nastroju z objawami psychotycznymi, czasem w otępieniach). Sama obecność urojeń nie przesądza o jednej diagnozie; w praktyce opiekun koncentruje się na obserwacji i zgłaszaniu objawów.
Najczęściej myli się zaburzenia myślenia z zaburzeniami spostrzegania. Gdy w opisie jest "przekonana, że to prawda" i brak wzmianki o zmysłach, to wskazuje na urojenia. Omamy wymagają elementu percepcji (słyszenie, widzenie, czucie) bez realnego bodźca.
Iluzje mogą częściej występować przy słabym oświetleniu, zmęczeniu, gorączce, niedosłuchu/niedowidzeniu lub w splątaniu. Wtedy realny bodziec jest obecny, ale błędnie rozpoznany. W praktyce pomaga poprawa warunków otoczenia, spokojne wyjaśnienie i obserwacja stanu ogólnego.
Pomaga nauka przez porównania: urojenia (przekonania), omamy (spostrzeżenia bez bodźca), iluzje (zniekształcenie bodźca), natręctwa (niechciane myśli z krytycyzmem). Warto tworzyć krótkie przykłady z praktyki DPS i ćwiczyć rozpoznanie objawu po 1–2 zdaniach opisu.
info

Statystycznie 41% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że opis wskazuje na fałszywe przekonania niezgodne z rzeczywistością, utrzymywane z pełną pewnością i bez podatności na korektę.

Źródła:

  • World Health Organization (WHO), ICD-11 for Mortality and Morbidity Statistics (MMS) – rozdział "Mental, behavioural or neurodevelopmental disorders", hasło dotyczące zaburzeń urojeniowych (online): https://icd.who.int/browse/2024-01/mms/en (dostęp: 2026-02-27)
  • World Health Organization (WHO), The ICD-10 Classification of Mental and Behavioural Disorders: Clinical descriptions and diagnostic guidelines, 1992, rozdział dotyczący zaburzeń psychotycznych (urojenia/omamy) – publikacja WHO
  • American Psychiatric Association, Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5-TR), część dotycząca zaburzeń z objawami psychotycznymi (definicje urojeń i omamów) – wydanie DSM-5-TR

Materiały:

  • Podręcznik z podstaw psychopatologii (rozdziały: zaburzenia myślenia i spostrzegania)
  • Materiały szkoleniowe dla opiekunów DPS dotyczące komunikacji z osobą w kryzysie psychicznym
  • Klasyfikacje diagnostyczne WHO (ICD-10/ICD-11) – opisy objawów i definicje

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego