Rozróżnienie prawa materialnego i formalnego (procesowego) opiera się na funkcji przepisów.
Prawo materialne odpowiada na pytanie: co komu wolno, co musi, czego nie może. Zawiera normy określające prawa, obowiązki, przesłanki odpowiedzialności, powstanie i wygaśnięcie roszczeń oraz skutki prawne zdarzeń (np. niewykonania zobowiązania). Innymi słowy, opisuje treść stosunków prawnych.
Prawo formalne (procesowe) odpowiada na pytanie: jak praktycznie doprowadzić do ochrony lub realizacji praw. Ustala reguły postępowania przed organami (np. sądem lub organem administracji), sposób wnoszenia pism, wymagania formalne, terminy, zasady dowodowe i środki odwoławcze. To jest więc procedura, czyli "instrukcja działania" prowadząca do rozstrzygnięcia sprawy.
Dlatego poprawne jest stwierdzenie, że formalne dotyczy procedur, a materialne treści praw i obowiązków.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?
- "Tworzone przez sądy vs parlament" miesza rodzaj prawa z źródłami prawa oraz rolą organów. Podział materialne/procesowe nie wynika z tego, kto ustanawia przepisy.
- "Tylko karne vs tylko cywilne" to fałszywe zawężenie. Zarówno w prawie karnym, cywilnym, jak i administracyjnym występują przepisy materialne oraz proceduralne.
- "Brak mocy prawnej" jest nieprawdziwe: przepisy procesowe są równie wiążące jak materialne, tylko regulują inny aspekt (tryb, a nie treść uprawnień).
W pracy związanej z dokumentacją w jednostce organizacyjnej to rozróżnienie pomaga oddzielić podstawę merytoryczną (np. obowiązek zapłaty) od trybu (np. terminu i formy złożenia odwołania lub reklamacji).
