KWALIFIKACJA CHM6 - STYCZEŃ 2018

PYTANIE NR 11.
W jakich warunkach korzystnie jest prowadzić proces utleniania SO2 przebiegający zgodnie z reakcją przedstawioną równaniem?
2SO2 + O2 → 2SO3 ∆H = -180,6 kJ/mol
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Ponieważ ΔH jest ujemne, reakcja jest egzotermiczna, więc obniżenie temperatury przesuwa równowagę w stronę SO3. Dodatkowo liczba moli gazu maleje z 3 (substraty) do 2 (produkty), więc zwiększenie ciśnienia sprzyja tworzeniu produktów. Dlatego korzystne jest wyższe ciśnienie i możliwie niska temperatura.

Pełne wyjaśnienie:

Reakcja 2SO2 + O2 → 2SO3 ma podane ΔH < 0, czyli jest egzotermiczna (wydziela ciepło). Zgodnie z zasadą Le Chateliera wzrost temperatury działa jak "dodanie ciepła", więc układ będzie przeciwdziałał zmianie, przesuwając równowagę w kierunku pochłaniania ciepła, czyli w stronę reakcji odwrotnej. Stąd, aby sprzyjać tworzeniu SO3, należy stosować możliwie niższą temperaturę (w sensie równowagowym).

Drugi czynnik to ciśnienie. W reakcjach gazowych wzrost ciśnienia sprzyja stronie, po której jest mniej moli gazu. W tym równaniu po stronie substratów są łącznie 3 mole gazu (2 + 1), a po stronie produktów 2 mole gazu. Zatem zwiększenie ciśnienia przesuwa równowagę w stronę produktów, czyli w kierunku SO3.

Dlatego odpowiedź "Pod zwiększonym ciśnieniem i w możliwie niskiej temperaturze." jest właściwa: oba czynniki (niższa T i wyższe p) działają zgodnie na zwiększenie udziału SO3 w mieszaninie równowagowej.

Pozostałe propozycje są niekorzystne, bo:

  • połączenie zwiększonego ciśnienia z wysoką temperaturą daje czynniki działające przeciwnie (ciśnienie sprzyja produktom, temperatura sprzyja substratom), więc nie jest to "korzystne" dla tworzenia SO3 w ujęciu równowagi;
  • zmniejszone ciśnienie sprzyja stronie z większą liczbą moli gazu, czyli substratom, więc obniża korzystne przesunięcie w stronę SO3, niezależnie od temperatury;
  • połączenie zmniejszonego ciśnienia i wysokiej temperatury jest najgorsze dla wydajności równowagowej, bo oba czynniki przesuwają układ w stronę substratów.

Warto też pamiętać o typowej pułapce egzaminacyjnej: wyższa temperatura często zwiększa szybkość reakcji, ale dla reakcji egzotermicznej może jednocześnie pogarszać wydajność równowagową. W tym pytaniu oceniany jest kierunek przesunięcia równowagi.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
W reakcji egzotermicznej ciepło jest "produktem". Podniesienie temperatury przesuwa równowagę w stronę substratów (żeby zużyć nadmiar ciepła), a obniżenie temperatury sprzyja produktom. To dotyczy składu równowagowego, a nie samej szybkości reakcji.
Po stronie substratów są 3 mole gazu (2SO2 + O2), a po stronie produktów 2 mole gazu (2SO3). Zwiększenie ciśnienia przesuwa równowagę w stronę mniejszej liczby moli gazu, czyli w stronę SO3, co zwiększa wydajność równowagową.
Ujemne ΔH oznacza, że reakcja wydziela ciepło (jest egzotermiczna). W praktyce termodynamicznej oznacza to, że obniżanie temperatury sprzyja tworzeniu produktów, natomiast podwyższanie temperatury sprzyja kierunkowi odwrotnemu (substratom).
Chodzi o warunki korzystne z punktu widzenia przesunięcia równowagi (wydajności tworzenia SO3). To częsta pułapka: wysoka temperatura zwykle zwiększa szybkość, ale dla reakcji egzotermicznej może obniżać udział produktów w stanie równowagi.
Zlicza się współczynniki stechiometryczne dla reagentów w fazie gazowej. Tutaj: po lewej 2 (SO2) + 1 (O2) = 3 mole gazu, po prawej 2 (SO3) = 2 mole gazu. To wystarcza do wnioskowania o wpływie ciśnienia na równowagę.
Bo dla ΔH < 0 reakcja wydziela ciepło. Obniżenie temperatury jest jak "usuwanie" ciepła z układu, więc zgodnie z zasadą Le Chateliera układ dąży do wytworzenia większej ilości ciepła, czyli do przesunięcia równowagi w stronę produktów.
W tym konkretnym równaniu nie, ponieważ zmniejszenie ciśnienia sprzyja stronie z większą liczbą moli gazu, czyli substratom. Zmniejszone ciśnienie będzie więc obniżać korzystne przesunięcie w stronę SO3, niezależnie od tego, co dzieje się z temperaturą.
Najczęściej myli się kinetykę z termodynamiką ("cieplej = lepiej"), ignoruje znak ΔH albo nie liczy moli gazu. Błąd robi też traktowanie ciśnienia jak wpływu na pojedynczy składnik zamiast na całą równowagę w układzie gazowym.
Gdy po stronie produktów jest mniej moli gazu, wzrost ciśnienia przesuwa równowagę w stronę produktów. Temperaturę dobiera się osobno na podstawie znaku ΔH: dla reakcji egzotermicznej obniżenie temperatury sprzyja produktom, a dla endotermicznej odwrotnie.
Nie. ΔH mówi o wpływie temperatury, ale wpływ ciśnienia wynika z porównania liczby moli gazu po obu stronach równania. Dopiero połączenie tych dwóch analiz (ΔH oraz 3 mole gazu → 2 mole gazu) pozwala wybrać właściwe warunki.
info

Około 44% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Ponieważ ΔH jest ujemne, reakcja jest egzotermiczna, więc obniżenie temperatury przesuwa równowagę w stronę SO3."

Źródła:

  • Peter Atkins, Julio de Paula, "Atkins' Physical Chemistry" (wydanie ang.), rozdział o równowadze chemicznej i zasadzie Le Chateliera (wpływ temperatury i ciśnienia)
  • Ralph H. Petrucci i in., "General Chemistry: Principles and Modern Applications" (wydanie ang.), rozdział o równowadze chemicznej w układach gazowych (wpływ ciśnienia, liczba moli gazu)
  • IUPAC Compendium of Chemical Terminology ("Gold Book"), hasło dotyczące zasady Le Chateliera / równowagi chemicznej: https://goldbook.iupac.org/ (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Podręcznik chemii fizycznej: rozdział o równowagach i zasadzie Le Chateliera
  • Podręcznik chemii ogólnej: wpływ temperatury i ciśnienia na stan równowagi
  • Notatki/arkusze maturalne i zawodowe: zadania z przesuwania równowagi dla reakcji gazowych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego