W żeliwie kluczowe znaczenie ma to, czy węgiel występuje w postaci grafitu (żeliwo szare) czy w postaci cementytu Fe3C (żeliwo białe). Proces przechodzenia w kierunku grafitu nazywa się grafityzacją.
Odpowiedź "zwiększenia głębokości zabielenia" jest poprawna, ponieważ tellur jest dodatkiem, który przeciwdziała grafityzacji i sprzyja stabilizacji/tworzeniu cementytu. W praktyce zwiększa to udział struktury "białej" w warstwie przypowierzchniowej oraz powoduje zwiększenie twardości tej strefy. Efekt ten wykorzystuje się przy odlewach, gdzie pożądana jest twarda warstwa wierzchnia.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne:
- "zwiększenia odporności na korozję" – odporność korozyjną poprawiają typowo inne dodatki stopowe; działanie telluru w żeliwie wiąże się przede wszystkim ze strukturą (grafit/cementyt), a nie z mechanizmem pasywacji czy odpornością na środowisko korozyjne.
- "obniżenia temperatury wsadu" – temperatura wsadu jest parametrem procesu (nagrzewanie, topienie), a nie celem doboru telluru jako dodatku stopowego; tellur wpływa na krystalizację i mikrostrukturę, nie pełni roli "topnika" ustawiającego temperaturę topienia w praktycznym ujęciu egzaminacyjnym.
- "usunięcia zanieczyszczeń" – usuwanie zanieczyszczeń realizuje się przez rafinację/żeliwienie, odtlenianie i żużlowanie odpowiednimi środkami; tellur nie jest standardowym dodatkiem oczyszczającym, lecz modyfikującym przebieg grafityzacji i powstawanie cementytu.
Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w odpowiedziach pojawiają się pojęcia zabielenie, cementyt, żeliwo białe, to zwykle chodzi o dodatki przeciwgrafityzujące/karbidotwórcze i o kontrolę struktury w strefach chłodzonych.
