KWALIFIKACJA CHM5 - CZERWIEC 2009

PYTANIE NR 46.
W której z wymienionych sytuacji, osoba prowadząca badania, zachowała się zgodnie z obowiązującymi w laboratorium przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Poprawne jest zachowanie polegające na sprawdzeniu etykiety przed pobraniem odczynnika, bo ogranicza ryzyko pomyłki i użycia niewłaściwej substancji. Pozostałe sytuacje dotyczą niewłaściwego postępowania z odpadami niebezpiecznymi (rtęć, szkło) lub zrzutu/ponownego użycia substancji mogących zanieczyścić próbkę i środowisko.

Pełne wyjaśnienie:

W laboratorium chemicznym podstawą bezpiecznej pracy jest identyfikacja substancji przed użyciem. Odpowiedź "Podczas wykonywania badań, przed pobraniem odczynnika eksperymentator dokładnie sprawdził napisy na etykiecie." jest właściwa, ponieważ etykieta pozwala potwierdzić, czy pobierana substancja jest tą, która jest potrzebna do danej czynności, oraz przypomina o zagrożeniach i warunkach bezpiecznego stosowania. To minimalizuje ryzyko pomyłki (np. pobrania innego odczynnika o podobnym wyglądzie) i wynikających z tego wypadków.

Odpowiedź "Nastąpiło stłuczenie termometru rtęciowego… a następnie wyrzucił je do kosza na śmieci." jest nieprawidłowa, bo rtęć i elementy zanieczyszczone rtęcią należy traktować jako odpady niebezpieczne. Wyrzucenie ich do zwykłego kosza stwarza ryzyko narażenia ludzi oraz skażenia otoczenia (a także dalszego rozprzestrzenienia zanieczyszczeń w budynku).

Odpowiedź "Po zakończeniu badania… wylał do zlewu… stężony roztwór kwasu solnego." jest błędna: stężone kwasy są substancjami żrącymi, a ich niekontrolowany zrzut do kanalizacji może powodować zagrożenie dla użytkowników instalacji, uszkodzenia oraz negatywny wpływ na środowisko. W praktyce laboratoria stosują wydzielone pojemniki i procedury neutralizacji/zbierania odpadów ciekłych.

Odpowiedź "Podczas odważania… wsypał zebraną z szalki substancję do naczynka wagowego." również jest nieprawidłowa, ponieważ substancja zebrana z powierzchni wagi mogła ulec zanieczyszczeniu (resztkami innych odczynników, kurzem, wilgocią) lub zmieszaniu z materiałem z szalki. To jednocześnie pogarsza wiarygodność wyniku i może prowadzić do niekontrolowanej reakcji, jeśli dojdzie do kontaktu z innymi substancjami.

Na egzaminie warto zapamiętać prostą zasadę: najpierw identyfikacja (etykieta/SDS), potem praca, a odpady i incydenty zawsze według procedury dla odpadów niebezpiecznych.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Sprawdzenie etykiety potwierdza, że używasz właściwej substancji i właściwego stężenia, a także przypomina o głównych zagrożeniach i środkach ostrożności. To jedna z najprostszych czynności, która realnie zmniejsza ryzyko pomyłki i wypadku w laboratorium.
Rtęć jest substancją niebezpieczną i może powodować skażenie oraz narażenie zdrowotne. Zwykły kosz nie zapewnia bezpiecznego zabezpieczenia odpadów, a rtęć może się rozproszyć. Takie odpady powinny trafić do wyznaczonego pojemnika i być zagospodarowane zgodnie z procedurą odpadów niebezpiecznych.
Co do zasady nie należy wylewać stężonych, żrących roztworów do kanalizacji, bo mogą stanowić zagrożenie dla ludzi i instalacji oraz powodować negatywny wpływ na środowisko. Laboratoria stosują wydzielone pojemniki na odpady ciekłe i procedury neutralizacji lub przekazania do utylizacji.
Najpierw trzeba przyjąć, że rozsypana substancja mogła się zanieczyścić (kurz, resztki innych odczynników, wilgoć). Zwykle nie wolno wsypywać jej z powrotem do naczynka do analizy. Należy postępować zgodnie z procedurą sprzątania i utylizacji odpadów oraz zadbać o oczyszczenie stanowiska.
Zebrany z powierzchni urządzenia odczynnik może zawierać domieszki, które zmienią masę, stężenie albo wywołają uboczne reakcje. W analityce chemicznej nawet niewielkie zanieczyszczenie potrafi znacząco wpłynąć na wynik i jego niepewność. Bezpieczeństwo i jakość analizy idą tu w parze.
Karta charakterystyki (SDS) opisuje zagrożenia, środki ochrony, zasady magazynowania, postępowanie w razie awarii i utylizację substancji. Korzysta się z niej przed pracą z nową substancją, przy doborze środków ochrony oraz przy zdarzeniach takich jak rozlanie, kontakt ze skórą czy konieczność przekazania odpadu.
Najczęstsze pomyłki to traktowanie odpadów niebezpiecznych jak zwykłych śmieci, wylewanie resztek odczynników do zlewu "bo mało", mieszanie niezgodnych odpadów oraz brak reakcji zgodnej z procedurą po rozlaniu/rozsypaniu. W zadaniach egzaminacyjnych zwracaj uwagę na słowa "stężony", "rtęć", "żrący".
Poprawna odpowiedź zwykle zawiera element zapobiegania ryzyku: identyfikację substancji, użycie właściwych pojemników na odpady, unikanie zrzutu do kanalizacji, ograniczenie kontaktu i ekspozycji oraz działanie według procedury. Jeśli opis kończy się "wyrzucił do kosza" lub "wylał do zlewu", to często sygnał błędu.
Zawsze przed pobraniem odczynnika, szczególnie gdy pojemniki są podobne, gdy pracuje kilka osób lub gdy odczynnik ma kilka stężeń. Nawet jeśli "zawsze stoi w tym samym miejscu", sprawdzenie etykiety jest podstawowym nawykiem ograniczającym pomyłki i wypadki.
Nieprawidłowe postępowanie z odczynnikami i odpadami może prowadzić do emisji i skażeń (np. metale ciężkie, kwasy), a w konsekwencji do ryzyka dla wód i gleb. Technik ochrony środowiska powinien rozumieć, jak ograniczać powstawanie odpadów, jak je segregować oraz jak zapobiegać przedostaniu się substancji niebezpiecznych do środowiska.
info

Statystycznie 57% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Według specjalistów z branży: "Poprawne jest zachowanie polegające na sprawdzeniu etykiety przed pobraniem odczynnika, bo ogranicza ryzyko pomyłki i użycia niewłaściwej substancji."

Źródła:

  • European Chemicals Agency (ECHA) – "Labelling and packaging" (CLP overview), https://echa.europa.eu/regulations/clp/legislation - accessed 2026-02-28
  • Regulation (EC) No 1272/2008 of the European Parliament and of the Council of 16 December 2008 on classification, labelling and packaging of substances and mixtures (CLP), OJ L 353, 31.12.2008
  • Regulation (EC) No 1907/2006 of the European Parliament and of the Council of 18 December 2006 (REACH) – access to safety data sheets requirements, OJ L 396, 30.12.2006

Materiały:

  • Instrukcje BHP i regulamin pracowni/laboratorium chemicznego stosowane w szkole lub zakładzie
  • Karty charakterystyki (SDS) dla typowych odczynników: kwasy, sole, metale ciężkie
  • Materiały dydaktyczne o gospodarce odpadami niebezpiecznymi w laboratoriach

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego