KWALIFIKACJA ELE2 - PAŹDZIERNIK 2016

PYTANIE NR 27.
W oparciu o przedstawiony schemat określ, do którego zacisku tabliczki zaciskowej prądnicy należy podłączyć koniec uzwojenia komutacyjnego.
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny, który jest częścią egzaminu zawodowego dla elektryków w ramach kwalifikacji EE5.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Uzwojenie komutacyjne (biegunów pomocniczych) ma własne zaciski B1 i B2. "Koniec uzwojenia" oznacza zacisk z numerem 2 w parze (B2), a nie węzeł połączeniowy z twornikiem (A2). Na schemacie A2 jest połączone z B1, więc końcem uzwojenia komutacyjnego pozostaje B2.

Pełne wyjaśnienie:

W maszynie prądu stałego każde uzwojenie wyprowadzone na tabliczkę zaciskową ma dwa zaciski: początek i koniec. Na schematach oraz tabliczkach zaciskowych spotyka się oznaczenia literowo-liczbowe, gdzie para z tą samą literą oznacza to samo uzwojenie, a cyfry 1 i 2 rozróżniają jego końce.

Uzwojenie komutacyjne (uzwojenie biegunów pomocniczych) jest oznaczane jako B1–B2. Z tego wynika prosta reguła egzaminacyjna i praktyczna: początek uzwojenia to zacisk z numerem 1, a koniec uzwojenia to zacisk z numerem 2. Dlatego poprawną odpowiedzią jest "B2".

W przedstawionym schemacie widać też typowe połączenie funkcjonalne: uzwojenie komutacyjne jest włączone szeregowo z twornikiem. Stąd połączenie A2 z B1 oznacza jedynie, że wyjście z twornika (A2) zasila początek uzwojenia komutacyjnego (B1). To nie zmienia faktu, że końcem tego uzwojenia jest B2.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "A2" to zacisk twornika (A1–A2). Pytanie nie dotyczy końca twornika ani punktu połączenia twornika z innym uzwojeniem, tylko końca uzwojenia komutacyjnego.
  • "D2" należy do innego uzwojenia (D1–D2), typowo związanego z wzbudzeniem szeregowym. Fakt, że B2 może być połączone z D2 na schemacie, nie oznacza, że D2 jest końcem uzwojenia B.
  • "E2" to zacisk uzwojenia bocznikowego (E1–E2), zwykle włączonego równolegle. To inne uzwojenie o innej funkcji i innym oznaczeniu.

W praktyce serwisowej taka identyfikacja jest kluczowa: pomylenie zacisków uzwojeń prowadzi do błędnych połączeń, pogorszenia komutacji (iskrzenia) i problemów z pracą prądnicy. Na egzaminie warto zawsze najpierw ustalić, której pary zacisków dotyczy pytanie (tu: B1–B2), a dopiero potem wskazać właściwy koniec (tu: B2).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Uzwojenie komutacyjne (biegunów pomocniczych) to uzwojenie włączone zwykle szeregowo z twornikiem, którego zadaniem jest poprawa komutacji. Wytwarza pole kompensujące reakcję twornika, co zmniejsza iskrzenie na komutatorze i stabilizuje pracę maszyny.
Rozpoznaje się je po parze oznaczeń z literą B: B1 i B2. To dwa końce tego samego uzwojenia. Inne litery (np. A, D, E) odnoszą się do innych uzwojeń, więc nie należy ich mieszać podczas podłączania.
W oznaczeniach zacisków pary 1–2 przyjmuje się, że numer 1 oznacza początek, a numer 2 koniec danego uzwojenia. Dlatego w parze B1–B2 końcem jest B2. To konwencja stosowana w oznaczeniach tabliczek zaciskowych.
Zaciski A1 i A2 dotyczą twornika (wirnika) maszyny prądu stałego. To wyprowadzenia obwodu twornika. Nie są to zaciski uzwojenia komutacyjnego, więc przy pytaniu o uzwojenie B1–B2 nie należy wskazywać A1/A2.
W typowych oznaczeniach maszyn prądu stałego D1–D2 wiąże się z uzwojeniem wzbudzenia szeregowego, a E1–E2 z uzwojeniem wzbudzenia bocznikowego (równoległego). To inne obwody niż uzwojenie komutacyjne B1–B2.
Zacisk uzwojenia ma oznaczenie odnoszące się do pary (np. B1/B2) i jest końcem konkretnej cewki. Węzeł połączenia to punkt, w którym łączą się przewody/gałęzie (np. połączenie A2 z B1). W pytaniach o koniec uzwojenia wybiera się oznaczenie zacisku uzwojenia, nie węzła.
W typowych układach tak: uzwojenie komutacyjne jest włączone szeregowo z obwodem twornika, aby prąd twornika płynął przez bieguny pomocnicze i wytwarzał pole proporcjonalne do obciążenia. Dzięki temu poprawia się komutacja w różnych stanach pracy.
Najczęstszy błąd to wskazanie zacisku z innego obwodu (np. A2, D2 lub E2) tylko dlatego, że jest połączony na schemacie z interesującą gałęzią. Drugi błąd to odwrócenie końców (B1 zamiast B2) przez nieuwagę wobec zasady 1=początek, 2=koniec.
Ćwicz na schematach: najpierw identyfikuj pary zacisków dla każdego uzwojenia (A, B, D, E), potem stosuj regułę 1/2 dla początku i końca. Pomaga też tworzenie krótkiej mapy: A=twornik, B=komutacyjne, D=szeregowe, E=bocznikowe i regularne rozwiązywanie testów.
Pomaga rozpoznanie, że uzwojenie komutacyjne ma oznaczenia B1–B2 oraz że na rysunku widać połączenie A2 z B1, czyli do B1 dochodzi prąd z twornika. To potwierdza, że B1 jest początkiem tej cewki, a końcem pozostaje B2.
info

Statystycznie 42% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Według specjalistów z branży: "Uzwojenie komutacyjne (biegunów pomocniczych) ma własne zaciski B1 i B2."

Źródła:

  • IEC 60034-8, Rotating electrical machines — Terminal markings and direction of rotation, treść normy (oznaczenia zacisków uzwojeń)
  • PN-EN 60034-8, Maszyny elektryczne wirujące — Oznaczenia zacisków i kierunek wirowania, treść normy (odpowiednik krajowy IEC 60034-8)

Materiały:

  • Podręcznik do maszyn elektrycznych (dział: maszyny prądu stałego i ich uzwojenia)
  • Materiały szkolne/branżowe o oznaczeniach zacisków i tabliczkach zaciskowych maszyn
  • Treść normy dotyczącej oznaczeń zacisków maszyn wirujących (IEC/PN-EN 60034-8) – rozdział o terminal markings

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego