KWALIFIKACJA MOT2 + MOT5 + MOT6 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 39.
W oznakowaniu na łbie śruby 10.9 liczba 10 odnosi się do
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Oznaczenie 10.9 to klasa własności śruby.
Liczba "10" odnosi się do wytrzymałości na rozciąganie (parametru Rm w ujęciu klasy własności), a nie do dokładności gwintu ani wytrzymałości na ścinanie. Granica plastyczności jest powiązana z drugą częścią oznaczenia ".9".

Pełne wyjaśnienie:

W praktyce warsztatowej (także w pojazdach) często spotyka się śruby oznaczone na łbie zapisem typu 10.9. Jest to klasa własności, czyli skrótowy zapis informujący o podstawowych parametrach mechanicznych śruby wykonanej ze stali.

W takim oznaczeniu pierwsza liczba ("10") odnosi się do wytrzymałości materiału na rozciąganie (w ujęciu klasy własności: do poziomu wytrzymałości na rozciąganie Rm wyrażonego w sposób umowny). Dzięki temu mechanik wie, że jest to śruba o wysokiej wytrzymałości, przeznaczona do połączeń mocno obciążonych.

Odpowiedź "klasy dokładności wykonania gwintu" jest nieprawidłowa, ponieważ dokładność gwintu opisuje się innymi oznaczeniami (tolerancjami/klasami pasowania gwintu), a nie liczbami typu 10.9 na łbie śruby.

Odpowiedź "wytrzymałości materiału na ścinanie" również jest nieprawidłowa. Choć śruby mogą pracować na ścinanie (np. w pewnych połączeniach), klasa własności 10.9 nie jest bezpośrednim oznaczeniem wytrzymałości na ścinanie, tylko klasy mechanicznej opartej głównie o parametry z próby rozciągania.

Odpowiedź "granicy plastyczności materiału" jest myląca: granica plastyczności jest powiązana z klasą własności, ale w zapisie 10.9 nie jest przypisana do samej liczby "10". W typowej interpretacji klasy własności druga część (".9") wiąże się z relacją do granicy plastyczności, natomiast pierwsza liczba wskazuje poziom wytrzymałości na rozciąganie.

Wskazówka egzaminacyjna: zapamiętaj, że w klasach typu 8.8, 10.9, 12.9 pierwsza liczba mówi o "poziomie wytrzymałości", a druga o "relacji do plastyczności". To pomaga nie pomylić rozciągania ze ścinaniem i nie mieszać tego z tolerancjami gwintu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznaczenie 10.9 to klasa własności śruby, czyli informacja o jej właściwościach mechanicznych. Pierwsza liczba odnosi się do poziomu wytrzymałości na rozciąganie, a druga jest związana z relacją do granicy plastyczności. To pomaga dobrać śrubę do obciążenia.
Klasa własności (np. 8.8, 10.9) jest zwykle wybita na łbie śruby. Klasa tolerancji gwintu ma inne oznaczenia (np. w dokumentacji gwintu) i opisuje pasowanie/wykonanie gwintu, a nie wytrzymałość materiału. Na egzaminie nie należy tych pojęć mieszać.
Klasy własności śrub są oparte głównie na parametrach z próby rozciągania, bo to standardowy sposób opisu wytrzymałości materiału śruby. Ścinanie może występować w pracy połączenia, ale nie jest bezpośrednio kodowane pierwszą liczbą w oznaczeniu 10.9.
Druga część oznaczenia (po kropce) jest związana z relacją pomiędzy granicą plastyczności a wytrzymałością na rozciąganie dla danej klasy własności. W praktyce mówi, jak "blisko" granica plastyczności jest poziomu wytrzymałości, co ma znaczenie przy przeciążeniach.
Nie zawsze. Wyższa klasa własności oznacza wyższe parametry mechaniczne, ale w pojeździe dobiera się śrubę do konkretnego połączenia (materiałów, obciążeń, sposobu dokręcania). Zastosowanie zbyt "twardej" śruby może być niewłaściwe, jeśli producent przewidział inną klasę.
Szczególnie w połączeniach odpowiedzialnych za bezpieczeństwo: elementy zawieszenia, mocowania zacisków hamulcowych, węzły nośne, niektóre połączenia napędu. Tam dobór klasy własności ma wpływ na ryzyko rozciągnięcia lub zerwania śruby podczas eksploatacji.
Najczęściej: mylenie klasy własności z tolerancją gwintu, wybieranie "ścinania", bo kojarzy się z "siłami poprzecznymi", oraz błędne przypisanie liczby "10" do granicy plastyczności. Pomaga zapamiętanie: pierwsza liczba = poziom wytrzymałości na rozciąganie.
Zasadniczo nie powinno się tego robić bez zaleceń producenta. Niższa klasa własności może nie przenieść przewidywanych obciążeń i zwiększyć ryzyko trwałego odkształcenia lub zerwania. Na egzaminie przyjmuje się, że zachowanie klasy (lub zalecanej zamienności) jest kluczowe.
Najpierw oczyść łeb śruby (szczotka druciana, preparat do czyszczenia) i sprawdź wybite oznaczenie. Jeśli oznaczenie jest nieczytelne, lepiej nie zakładać klasy "na oko" w połączeniach odpowiedzialnych. W razie wątpliwości dobiera się nową śrubę zgodną ze specyfikacją.
Ucz się zestawień klas własności (np. 8.8, 10.9, 12.9) i powiązanych pojęć: wytrzymałość na rozciąganie oraz granica plastyczności. Ćwicz rozpoznawanie oznaczeń na elementach i łącz to z przykładami z pojazdu (zawieszenie, hamulce), bo to ułatwia zapamiętanie.
info

Statystycznie 64% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Oznaczenie 10.9 to klasa własności śruby.Liczba "10" odnosi się do wytrzymałości na rozciąganie (parametru Rm w ujęciu klasy własności), a nie do dokładności gwintu ani wytrzymałości na ścinanie."

Źródła:

  • ISO 898-1, Mechanical properties of fasteners made of carbon steel and alloy steel — Part 1: Bolts, screws and studs (zakres: klasy własności, interpretacja oznaczeń typu 10.9)
  • EN ISO 898-1, Mechanical properties of fasteners made of carbon steel and alloy steel — Part 1: Bolts, screws and studs (europejskie wdrożenie normy, zakres jak wyżej)

Materiały:

  • Tablice i opracowania dotyczące klas własności śrub (interpretacja 8.8, 10.9, 12.9)
  • Podstawy wytrzymałości materiałów (Rm, Re/Rp0,2, odkształcenia sprężyste i plastyczne)
  • Materiały dydaktyczne z "podstaw konstrukcji maszyn" w zakresie elementów złącznych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego