KWALIFIKACJA ELE2 - WRZESIEŃ 2014

PYTANIE NR 22.
W przedstawionym na rysunku zespole koła pasowego strzałką oznaczono
Ilustracja przedstawia schemat techniczny zespołu koła pasowego, który jest częścią mechanizmu związanego z kwalifikacją
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W zespole koła pasowego łożysko kulkowe rozpoznaje się po położeniu w miejscu podparcia wału oraz charakterystycznym zarysie pierścieni z tocznymi elementami (kulki). Wpust pryzmatyczny występuje w rowku wału/piasty, pierścień uszczelniający na krawędziach gniazda, a wkręt ma wyraźny trzpień i łeb.

Pełne wyjaśnienie:

W napędzie pasowym koło pasowe jest zwykle osadzane na wale, a sam wał musi być podparty w sposób umożliwiający obrót z małymi oporami i odpowiednią trwałością. Elementem przeznaczonym do takiego podparcia jest łożysko, a w typowych zespołach spotyka się m.in. łożyska kulkowe.

Odpowiedź "łożysko kulkowe" pasuje do sytuacji, gdy strzałka wskazuje element umieszczony współosiowo z wałem, w gnieździe, którego zadaniem jest przenoszenie obciążeń i prowadzenie obrotu. Na rysunkach złożeniowych łożysko kulkowe bywa przedstawiane jako zestaw dwóch pierścieni (wewnętrznego i zewnętrznego) z przestrzenią na elementy toczne, często w przekroju widoczne są zarysy bieżni i kulek.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne:

  • "Wpust pryzmatyczny" służy do przenoszenia momentu obrotowego między wałem a piastą (np. koła pasowego). Na rysunku znajduje się w rowku wpustowym wału i piasty, a nie w miejscu łożyskowania. Zwykle ma kształt prostopadłościanu osadzonego w rowku.
  • "Pierścień uszczelniający" (np. uszczelnienie promieniowe wału) występuje przy przejściu wału przez obudowę, aby ograniczać wyciek smaru/oleju i wnikanie zanieczyszczeń. Lokalizuje się go na krawędzi gniazda, a nie jako element podpierający wał.
  • "Wkręt" jest elementem złącznym (ma gwint i łeb) i na rysunku byłby rozpoznawalny po trzpieniu z gwintem oraz sposobie mocowania do obudowy. Nie pełni funkcji łożyskowania i nie jest osadzany współosiowo jako pierścień wokół wału.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli na rysunku zespołu wał–koło pasowe strzałka wskazuje element w gnieździe, którego rolą jest prowadzenie obrotu wału, najpierw rozważ łożysko; elementy przeniesienia momentu (wpust) szukaj w rowku wału/piasty, a uszczelnienia przy krawędziach obudowy.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Łożysko kulkowe to łożysko toczne, w którym elementami tocznymi są kulki. W zespole koła pasowego służy do podparcia wału i umożliwia jego obrót z małym tarciem, przenosząc obciążenia promieniowe (a w wielu wykonaniach także pewną część osiowych).
Najczęściej rozpoznasz je po współosiowym położeniu względem wału oraz po zarysie dwóch pierścieni (wewnętrznego i zewnętrznego). W przekroju mogą być widoczne bieżnie i zarysy elementów tocznych. Kluczowe jest też miejsce: łożysko występuje tam, gdzie wał ma być podparty i obracać się w obudowie.
Wpust pryzmatyczny jest elementem połączenia kształtowego wału z piastą (np. kołem pasowym) i służy do przenoszenia momentu obrotowego. Pracuje w rowku wpustowym, a nie w gnieździe łożyskowym. Nie zapewnia obrotu z małym tarciem ani nie ogranicza wycieków smaru.
Uszczelnienie jest zwykle umieszczone przy krawędzi obudowy, tam gdzie wał przechodzi na zewnątrz, i ma funkcję ochronną (zatrzymuje smar, ogranicza brud). Łożysko natomiast znajduje się w miejscu podparcia wału i ma geometrię pierścieni współpracujących z elementami tocznymi, aby umożliwić ruch obrotowy.
Wkręt może występować w takim zespole jako element mocujący (np. pokrywę, oprawę, osłonę), ale rozpoznaje się go po łbie i trzpieniu z gwintem. Strzałka wskazująca element współosiowy z wałem i osadzony w gnieździe podparcia zwykle nie dotyczy wkrętu, tylko łożyska lub tulei.
Łożyska występują w punktach podparcia wału: w oprawach łożyskowych, w korpusach przekładni, w obudowach silników oraz w zespołach, gdzie koło pasowe jest częścią wału roboczego. Zawsze szukaj ich tam, gdzie wał ma się obracać względem nieruchomej obudowy.
Najczęstsze błędy to zgadywanie po pierwszym skojarzeniu (np. "strzałka = śruba"), ignorowanie funkcji elementu w zespole oraz mylenie części o podobnym kształcie w przekroju. Pomaga analiza: gdzie jest wał, gdzie obudowa, co ma przenosić moment (wpust), a co ma uszczelniać (pierścień).
Wpust zapewnia przeniesienie momentu obrotowego z wału na piastę koła pasowego (lub odwrotnie) bez poślizgu. Działa dzięki dopasowaniu do rowków w wale i piaście. Nie zastępuje łożyska: nie służy do podpierania wału ani do zmniejszania tarcia podczas obrotu.
Uszczelnienie promieniowe stosuje się, gdy w obudowie znajduje się smar lub olej i trzeba zapobiec wyciekowi oraz wnikaniu pyłu i wilgoci. Montuje się je zwykle przy wyjściu wału z obudowy, często przed łożyskiem lub za nim, zależnie od konstrukcji. Na rysunku szukaj go na granicy wnętrza obudowy.
Ćwicz czytanie rysunków złożeniowych i przekrojów oraz rozpoznawanie: łożysk, uszczelnień, wpustów i elementów złącznych. Dobrą metodą jest schemat: najpierw znajdź wał i obudowę, potem miejsca podparcia (łożyska), następnie element przeniesienia momentu (wpust), a na końcu mocowania (wkręty/śruby).
info

Około 67% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Eksperci podkreślają: "W zespole koła pasowego łożysko kulkowe rozpoznaje się po położeniu w miejscu podparcia wału oraz charakterystycznym zarysie pierścieni z tocznymi elementami (kulki)."

Źródła:

  • SKF, "Rolling bearings – general information / what is a rolling bearing?" https://www.skf.com/group/products/rolling-bearings (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia (PL), "Łożysko toczne" https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%81o%C5%BCysko_toczne (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Podręczniki do rysunku technicznego maszynowego (rysunki złożeniowe, przekroje, oznaczenia)
  • Katalogi i materiały producentów łożysk (budowa i rozpoznawanie typów łożysk)
  • Materiały dydaktyczne z podstaw konstrukcji maszyn (połączenia wpustowe, uszczelnienia, elementy złączne)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego