KWALIFIKACJA ELM5 - CZERWIEC 2017

PYTANIE NR 9.
W przekształtniku DC/DC typu "buck" (układ obniżający napięcie stałe), pracującym przy częstotliwości f=10 kHz (o okresie T), w którym wartość średnia napięcia wyjściowego Uo=5 V, zaś napięcie wejściowe UD=10 V, czas impulsu ti powinien wynosić
Ilustracja przedstawia wzór matematyczny związany z przekształtnikiem DC/DC typu "buck", który jest używany do obniżania
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dla idealnego buck zachodzi Uwy = D·Uwe, gdzie D=ti/T.
Stąd D = 5 V / 10 V = 0,5. Okres T = 1/f = 1/10 kHz = 100 µs. Zatem ti = D·T = 0,5·100 µs = 50 µs.

Pełne wyjaśnienie:

W przekształtniku DC/DC typu buck (układ obniżający) sterowanie odbywa się zwykle przez PWM. Kluczowy jest współczynnik wypełnienia D, definiowany jako stosunek czasu załączenia klucza do całego okresu przełączania: D = ti/T.

Dla idealnego przekształtnika buck w stanie ustalonym (w typowym ujęciu dydaktycznym) średnia wartość napięcia wyjściowego jest proporcjonalna do wypełnienia: Uwy = D · Uwe. Z danych: Uwy = 5 V oraz Uwe = 10 V, więc D = 5/10 = 0,5.

Następnie wyznaczamy okres z częstotliwości: T = 1/f. Dla f = 10 kHz otrzymujemy T = 1/10000 s = 0,0001 s = 100 µs. Mając D i T liczymy czas impulsu: ti = D · T = 0,5 · 100 µs = 50 µs.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • 25 µs odpowiada wypełnieniu 0,25 (czyli napięciu wyjściowemu ok. 2,5 V przy 10 V wejściowego), więc nie spełnia warunku 5 V.
  • 75 µs to wypełnienie 0,75 (co dawałoby ok. 7,5 V), zbyt duże w porównaniu do wymaganego 5 V.
  • 100 µs oznacza wypełnienie 1 (ciągłe załączenie), co w modelu idealnym dawałoby Uwy zbliżone do Uwe (ok. 10 V), więc również nie pasuje.

Wskazówka egzaminacyjna: w buck najpierw wyznacz stosunek napięć (to jest D), potem dopiero licz T z f i kończ obliczeniem ti = D·T. Uważaj na jednostki: kHz → µs bardzo często prowadzi do pomyłek rzędu 1000.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Okres liczy się ze wzoru T=1/f. Dla 10 kHz: f=10 000 Hz, więc T=1/10 000 s = 0,0001 s. Po przeliczeniu jednostek to 100 µs. Najczęstszy błąd to pomylenie ms z µs.
Współczynnik wypełnienia D to ułamek okresu, przez który klucz jest załączony: D=ti/T. Jeśli D=0,5, to impuls trwa połowę okresu. W buck (model idealny) D bezpośrednio determinuje średnie napięcie wyjściowe.
W idealnym buck podczas czasu załączenia na dławiku pojawia się (Uwe−Uwy), a podczas wyłączenia (−Uwy). Warunek stanu ustalonego to średnie napięcie na dławiku równe zero w okresie, co prowadzi do proporcji Uwy = D·Uwe.
W modelu idealnym buck: D = Uwy/Uwe. Jeśli Uwe=10 V i Uwy=5 V, to D=5/10=0,5. Dopiero potem liczysz czas impulsu: ti=D·T. Ta kolejność minimalizuje ryzyko pomyłki rachunkowej.
Tak, kontrolnie: skoro Uwy jest połową Uwe (5 V z 10 V), to w buck wypełnienie wynosi ok. 50%. Przy 10 kHz okres to 100 µs, a 50% z 100 µs to 50 µs. To szybki test sensowności wyniku.
Najczęściej: (1) złe T z f (np. 10 kHz → 10 µs zamiast 100 µs), (2) mylenie topologii buck z boost, (3) brak przeliczenia jednostek, (4) podstawienie D jako procentu bez zamiany na ułamek (50% → 0,5).
Nie zawsze. W praktyce wpływ mają spadki na diodzie/MOSFET, rezystancje uzwojeń, straty przełączania i tętnienia. Jednak w zadaniach egzaminacyjnych często przyjmuje się model idealny, gdzie zależność Uwy = D·Uwe jest podstawą obliczeń.
Gdy wypełnienie D=1, czyli sygnał sterujący jest stale w stanie wysokim (ciągłe załączenie). W buck dawałoby to napięcie wyjściowe zbliżone do wejściowego (w modelu idealnym). W zadaniu z 10 V na 5 V nie może to być poprawne.
Warto pamiętać: 1 s = 1 000 000 µs. Jeśli T=0,0001 s, to mnożysz przez 1 000 000 i dostajesz 100 µs. Pomaga też zamiana: 10 kHz oznacza 10 000 okresów na sekundę, więc jeden okres to 1/10 000 s.
Najważniejsze: wypełnienie PWM, okres i częstotliwość, średnia wartość napięcia, rola dławika i kondensatora oraz podstawowe topologie (buck/boost). Dodatkowo przydają się pojęcia tętnień i trybu pracy (ciągły/nieciągły), choć nie zawsze są wymagane.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 59% zdających egzamin. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Dla idealnego buck zachodzi Uwy = D·Uwe, gdzie D=ti/T.Stąd D = 5 V / 10 V = 0,5."

Źródła:

  • Wikipedia: "Buck converter" (zależność Uout = D·Vin w modelu idealnym) — https://en.wikipedia.org/wiki/Buck_converter — dostęp 2026-03-01
  • Erickson, Maksimović: "Fundamentals of Power Electronics", rozdziały o przekształtnikach DC/DC i modelu buck (zależność napięć od wypełnienia), wydanie akademickie (źródło podręcznikowe)
  • Horowitz, Hill: "The Art of Electronics", część dotycząca zasilaczy impulsowych i sterowania PWM (definicja wypełnienia oraz zależności czasowe), wydanie podręcznikowe

Materiały:

  • Podręczniki z podstaw energoelektroniki (topologie DC/DC i PWM)
  • Noty aplikacyjne producentów kontrolerów PWM do przetwornic buck
  • Materiały dydaktyczne o zależnościach Uwy/Uwe w idealnych przekształtnikach

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego