KWALIFIKACJA ELM2 + ELM5 - CZERWIEC 2014

PYTANIE NR 39.
W układzie dwustopniowego filtru dolnoprzepustowego do zastosowań audio, którego schemat przedstawiono na rysunku, nastąpiło uszkodzenie w kanale R. Na podstawie zamieszczonych w tabeli wyników pomiarów napięcia w oznaczonych na rysunku punktach względem masy, dokonanych oscyloskopem z sondą wysokoimpedancyjną, przy częstotliwości granicznej, określ rodzaj tego uszkodzenia.
Ilustracja przedstawia schemat układu dwustopniowego filtru dolnoprzepustowego, który jest używany w zastosowaniach audio.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przerwa w kondensatorze w jednym ze stopni filtru RC powoduje, że dany stopień przestaje realizować właściwą funkcję filtracji.
W dwustopniowym dolnoprzepustowym torze audio skutkuje to nietypowymi relacjami napięć w punktach pomiarowych przy częstotliwości granicznej (inny spadek amplitudy i przesunięcie fazy niż w sprawnym kanale).

Pełne wyjaśnienie:

Dwustopniowy filtr dolnoprzepustowy (typowo zrealizowany jako kaskada dwóch członów RC lub dwóch stopni aktywnych z elementami RC) ma określoną charakterystykę amplitudową i fazową. W okolicy częstotliwości granicznej oczekuje się zauważalnego spadku amplitudy oraz przesunięcia fazy, a w filtrze dwustopniowym zmiany te są silniejsze niż w stopniu pojedynczym.

Uszkodzenie typu "przerwa w kondensatorze C3" oznacza, że kondensator nie bierze udziału w kształtowaniu transmitancji danego stopnia. W praktyce taki stopień może zachowywać się jak układ o znacznie mniejszym tłumieniu (albo o innej częstotliwości załamania), ponieważ gałąź pojemnościowa przestaje przewodzić prądy zmienne. Skutkiem są niespójne względem sprawnego kanału zależności napięć w kolejnych punktach pomiarowych: jeden z punktów "nie pokazuje" oczekiwanego spadku lub przesunięcia fazy typowego dla prawidłowego filtru przy fg.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne w typowej diagnostyce takiego układu?

  • "Zwarcie w rezystorze R3" lub "zwarcie w rezystorze R4" (w praktyce oznaczające bardzo małą rezystancję) zwykle powoduje drastyczną zmianę podziału napięcia i obciążenia sąsiednich węzłów. Często daje to objawy bardziej "brutalne" (silne stłumienie sygnału, nienaturalne dociążenie poprzedniego stopnia, przestawienie punktów pracy w układach aktywnych), inne niż typowe objawy braku gałęzi pojemnościowej.
  • "Przerwa w kondensatorze C4" oznaczałaby analogiczny mechanizm, ale w innym miejscu toru. Wnioskuje się to z tego, w którym stopniu (pierwszym czy drugim) pojawia się odchylenie w relacjach napięć przy częstotliwości granicznej. Jeśli nieprawidłowość wskazuje na stopień związany z C3, właściwe jest rozpoznanie przerwy właśnie w C3.

W diagnostyce kluczowe jest porównanie: (1) punktów przed i za każdym stopniem, (2) zmian amplitudy i fazy w okolicy fg, oraz (3) symetrii kanałów L/R. Pomiar sondą wysokoimpedancyjną ma ograniczać wpływ przyrządu na pracę filtru, ale nadal trzeba świadomie interpretować wyniki w kontekście topologii układu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Częstotliwość graniczna to taka częstotliwość, przy której sygnał zaczyna być wyraźnie tłumiony przez filtr dolnoprzepustowy. W prostym członie RC jest to punkt, w którym amplituda spada względem pasma przepustowego, a faza sygnału ulega zauważalnemu przesunięciu. W filtrze dwustopniowym efekt tłumienia narasta szybciej.
Przerwa w kondensatorze powoduje, że gałąź pojemnościowa przestaje "działać" dla składowej zmiennej. W pomiarach często widać brak oczekiwanego spadku amplitudy lub brak typowego przesunięcia fazy w węźle, w którym kondensator powinien wpływać na przebieg. Porównanie z kanałem sprawnym bardzo ułatwia diagnozę.
W dwustopniowym filtrze na wynik składają się dwa kolejne człony. Uszkodzenie jednego z nich zmienia nie tylko lokalne napięcie w jednym punkcie, ale też nachylenie całej charakterystyki (tłumienie na wyższych częstotliwościach) oraz relacje fazowe między węzłami. Dlatego trzeba analizować kilka punktów pomiarowych, a nie jeden.
Sonda wysokoimpedancyjna ma za zadanie możliwie mało obciążać badany układ, aby nie zmienić jego pracy. W filtrach RC, gdzie impedancje elementów są porównywalne z impedancją wejścia miernika, zbyt "ciężki" pomiar może przesunąć częstotliwość graniczną i zafałszować amplitudę. Dlatego dobór sondy jest elementem poprawnej diagnostyki.
Zwykle nie. Zwarcie w rezystorze (bardzo mała rezystancja) najczęściej mocno zmienia podział napięcia i obciążenie poprzedniego stopnia, co może skutkować gwałtownym spadkiem sygnału lub nietypowym przebiegiem w wielu punktach. Przerwa w kondensatorze częściej wygląda jak "zniknięcie" wpływu pojemności na filtrację w konkretnym stopniu.
Typowe błędy to: analizowanie tylko jednego punktu pomiarowego, nieuwzględnienie częstotliwości pomiaru (czy na pewno jest to okolica granicznej), ignorowanie fazy sygnału oraz traktowanie pomiaru jak idealnie nieobciążającego. Często myli się też skutki przerwy i zwarcia, bo intuicja "coś nie działa" nie zastąpi analizy topologii filtru.
Pomiary "względem masy" oznaczają, że punkt odniesienia (zacisk masy sondy/oscyloskopu) jest podłączony do wspólnego punktu odniesienia układu. Dzięki temu napięcia w różnych węzłach można porównywać między sobą w spójny sposób. W układach audio ważne jest też, aby masa pomiarowa była dołączona poprawnie, by nie wprowadzić zakłóceń.
Do diagnostyki elementów kształtujących charakterystykę (R i C) bardzo użyteczne są pomiary w okolicy częstotliwości granicznej, bo wtedy wpływ reaktancji kondensatora jest największy i różnice między stopniami są wyraźne. W paśmie przepustowym wiele usterek może dawać podobne napięcia, a dopiero przy granicznej widać, który stopień nie tłumi zgodnie z założeniem.
Najprościej porównać punkty pomiarowe przed pierwszym stopniem, między stopniami oraz na wyjściu. Jeśli odchylenie od "wzorcowego" kanału zaczyna się już przed punktem pośrednim, problem jest zwykle w pierwszym stopniu. Jeżeli punkt pośredni wygląda poprawnie, a dopiero wyjście jest nieprawidłowe, podejrzenie pada na drugi stopień (jego R/C).
Warto ćwiczyć: rozpoznawanie członów RC na schemacie, zależność reaktancji kondensatora od częstotliwości, interpretację zmian amplitudy i fazy oraz typowe objawy przerwy/zwarcia elementów. Pomaga też praca z oscyloskopem (sonda x10, masa, unikanie pętli masy) oraz rozwiązywanie zadań, gdzie porównuje się kanał sprawny i uszkodzony.
info

Źródła:

  • Wikipedia: Filtr RC (sekcje: filtr dolnoprzepustowy, transmitancja) https://pl.wikipedia.org/wiki/Filtr_RC - dostęp 2026-03-02
  • Wikipedia: Filtr dolnoprzepustowy (opis charakterystyki i częstotliwości granicznej) https://pl.wikipedia.org/wiki/Filtr_dolnoprzepustowy - dostęp 2026-03-02
  • Wikipedia: Oscyloskop (sekcje: sonda pomiarowa, impedancja wejściowa) https://pl.wikipedia.org/wiki/Oscyloskop - dostęp 2026-03-02

Materiały:

  • Notatki/rozdział o filtrach RC: częstotliwość graniczna, tłumienie, przesunięcie fazy
  • Ćwiczenia z diagnostyki: typowe objawy przerwy i zwarcia kondensatora w torach sygnałowych
  • Instrukcja obsługi oscyloskopu i sond (x1/x10) oraz zasady minimalizacji obciążenia układu

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego