KWALIFIKACJA ELM4 - CZERWIEC 2023

PYTANIE NR 16.
W układzie, którego schemat pokazano na rysunku, zmierzono poziom napięć na wejściach i wyjściach bramek logicznych. Wyniki pomiarów zapisano w tabeli. Która bramka logiczna jest uszkodzona?
Ilustracja przedstawia schemat układu logicznego składającego się z kilku bramek logicznych oraz tabelę z wynikami pomiarów
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Porównuje się pomiary z tablicami prawdy bramek w kolejnych węzłach. Dla X1=1, X2=1, X3=1, X4=0 otrzymujemy: A=0 (NOT), B=0 (XOR), C=1 (NOR), D=0. Wejścia bramki AND to C=1 i D=0, więc Q powinno być 0, a zmierzono 1 – uszkodzona jest AND.

Pełne wyjaśnienie:

W diagnostyce układów cyfrowych kluczowe jest porównanie zmierzonych stanów logicznych z wartościami wynikającymi z tablic prawdy bramek. Najwygodniej analizować układ "od wejść do wyjścia", weryfikując po kolei węzły pośrednie.

Z tabeli (stany: wysoki=1, niski=0) mamy: X1=1, X2=1, X3=1, X4=0 oraz zmierzone A=0, B=0, C=1, D=0, Q=1.

  • NOT na wejściu X1: NOT(1)=0, więc A=0. Pomiar A jest zgodny, więc NOT działa poprawnie.
  • XOR dla X2 i X3: 1 ⊕ 1 = 0, więc B=0. Pomiar B jest zgodny, więc XOR działa poprawnie. Typowa pułapka: mylenie XOR z OR (dla OR byłoby 1).
  • NOR dla A i B: NOR(0,0)=1 (NOR daje 1 tylko wtedy, gdy wszystkie wejścia są 0), więc C=1. Pomiar C jest zgodny, więc NOR działa poprawnie.
  • AND na wejściach C i D (D jest połączone z X4, więc D=0): AND(1,0)=0, zatem Q powinno wynosić 0. Ponieważ w tabeli zmierzono Q=1, wyjście nie zgadza się z tablicą prawdy – to wskazuje na uszkodzenie bramki AND.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • XOR – gdyby XOR był uszkodzony, węzeł B byłby niezgodny z oczekiwaniem. Tu B=0 dokładnie jak dla 1 ⊕ 1.
  • NOT – uszkodzenie NOT objawiłoby się błędnym A. Dla X1=1 oczekujemy A=0 i to właśnie zmierzono.
  • NOR – uszkodzenie NOR dawałoby niezgodność w C. Dla A=0 i B=0 poprawny NOR daje C=1 i pomiar to potwierdza.

Wskazówka egzaminacyjna: w takich zadaniach zawsze sprawdzaj po kolei każdy blok. Jeśli wszystkie węzły pośrednie są zgodne z tablicami prawdy, a błąd pojawia się dopiero na wyjściu, winny jest ostatni element w torze.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Tablica prawdy to zestawienie, które pokazuje, jakie wyjście (0/1) ma bramka dla wszystkich kombinacji wejść. W diagnostyce porównujesz pomiar z tabelą: jeśli wyjście nie pasuje do wejść, bramka lub połączenia mogą być uszkodzone.
Bramka AND daje na wyjściu 1 tylko wtedy, gdy wszystkie jej wejścia mają stan 1. W automatyce to typowa logika "warunki spełnione jednocześnie", np. zezwolenie na start, gdy spełniono komplet blokad i sygnałów gotowości.
Z definicji AND: 1 pojawia się wyłącznie dla (1,1). Każde wejście równe 0 "zeruje" wynik. Dlatego przy C=1 i D=0 poprawne wyjście to 0. Jeśli pomiar pokazuje 1, nie zgadza się to z tablicą prawdy.
XOR (suma modulo 2) daje 1 wtedy, gdy wejścia są różne: 0⊕1=1 oraz 1⊕0=1. Gdy wejścia są takie same (0⊕0 lub 1⊕1), wynik to 0. To częsty punkt mylenia z OR.
OR daje 1, gdy co najmniej jedno wejście ma 1 (także dla 1 i 1). XOR daje 1 tylko dla wejść różnych. Na egzaminie najczęściej "pułapka" dotyczy sytuacji 1 i 1: OR=1, ale XOR=0.
NOR to negacja sumy logicznej: wyjście jest 1 tylko wtedy, gdy wszystkie wejścia są 0. Dla dowolnego wejścia równego 1, wyjście NOR przechodzi na 0. W praktyce bywa używana do warunku "żaden sygnał nie jest aktywny".
  1. Zamień "wysoki/niski" na 1/0.
  2. Policz oczekiwane stany w węzłach pośrednich z tablic prawdy.
  3. Porównaj z pomiarem A, B, C, D.
  4. Pierwsza niezgodność zwykle wskazuje uszkodzony element (lub jego wejście/połączenie).
Tak, ale wtedy zwykle pojawia się niezgodność już w węzłach pośrednich (np. A, B lub C). Jeśli wszystkie stany pośrednie są zgodne z tablicami prawdy, a błąd widać dopiero na wyjściu Q, najbardziej prawdopodobna jest awaria ostatniej bramki.
Najczęstszy błąd to traktowanie "wysoki/niski" jak dowolnych napięć analogowych zamiast progów logicznych. Na egzaminie przyjmuj uproszczenie: wysoki = 1, niski = 0. Dopiero w praktyce uwzględnia się progi, zakłócenia i poziomy TTL/CMOS.
Opanuj tablice prawdy AND/OR/NOT/XOR/NAND/NOR, ćwicz liczenie stanów w układach kombinacyjnych i ucz się metody "od wejść do wyjścia". Pomaga też rozwiązywanie zadań z tabelą pomiarów, bo uczy szybkiego wykrywania pierwszej niezgodności.
info

Statystycznie 54% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Porównuje się pomiary z tablicami prawdy bramek w kolejnych węzłach."

Źródła:

  • Wikipedia (pl): "Bramka logiczna" – tablice prawdy i opis podstawowych bramek, https://pl.wikipedia.org/wiki/Bramka_logiczna (dostęp: 2026-02-18)
  • Wikipedia (en): "Exclusive or" – definicja i tablica prawdy XOR, https://en.wikipedia.org/wiki/Exclusive_or (accessed 2026-02-18)
  • All About Circuits: "Logic Gates" – przegląd bramek i tablice prawdy, https://www.allaboutcircuits.com/textbook/digital/chpt-3/logic-gates/ (accessed 2026-02-18)

Materiały:

  • Skrypty/rozdziały z podstaw techniki cyfrowej: bramki logiczne i tablice prawdy
  • Ćwiczenia z analizy układów kombinacyjnych (wyznaczanie stanów w węzłach pośrednich)
  • Karty katalogowe układów logicznych (np. rodzina 74xx/HC) – opis funkcji logicznych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego