KWALIFIKACJA GIW6 - CZERWIEC 2017

PYTANIE NR 6.
W wyniku osadzania się na przedpolu lądolodu materiału niesionego przez wody pochodzące z topnienia lodu tworzą się
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Sandry powstają na przedpolu lądolodu z osadzania piasków i żwirów transportowanych przez wody roztopowe wypływające z topniejącego lodu. Kemy i ozy także są związane z wodami roztopowymi, ale tworzą inne, bardziej lokalne formy, a drumliny kształtuje głównie lód.

Pełne wyjaśnienie:

Opis "osadzania się na przedpolu lądolodu materiału niesionego przez wody pochodzące z topnienia lodu" wskazuje na akumulację fluwioglacjalną, czyli odkładanie osadów przez wody roztopowe wypływające z czoła lądolodu. Typową, rozległą formą takiej akumulacji na przedpolu jest sandr (równina sandrowa) zbudowany przeważnie z piasków i żwirów. Kluczowe są tu dwa elementy opisu: (1) przedpole lądolodu oraz (2) transport przez wody z topnienia, a nie bezpośrednio przez lód.

Odpowiedź "sandry" jest poprawna, bo sandr tworzy się właśnie tam, gdzie wody roztopowe rozprowadzają i sortują materiał (zwykle od grubszych frakcji bliżej czoła po drobniejsze dalej), budując rozległą, często lekko nachyloną powierzchnię akumulacyjną.

Pozostałe propozycje to również znane formy polodowcowe, ale nie pasują do przedstawionego mechanizmu lub skali/środowiska powstawania:

  • "kemy" to formy akumulacyjne związane z osadzaniem materiału przez wody roztopowe w warunkach bardziej lokalnych (np. w zagłębieniach, szczelinach lub w obrębie martwego lodu). Samo przedpole i rozległa akumulacja nie są ich najbardziej typowym skojarzeniem egzaminacyjnym.
  • "ozy" (eskery) to zwykle długie, wąskie wały osadów odkładanych przez wody płynące w tunelach lub szczelinach lodowcowych. Mechanizm jest fluwioglacjalny, ale środowisko depozycji jest "wewnątrz" lub pod lodem, a nie jako rozległe rozścielenie na przedpolu.
  • "drumliny" to formy o genezie związanej głównie z działalnością lodu (procesy glacjalne: modelowanie i akumulacja w strefie ruchu lodu). Nie są one typowym produktem osadzania przez wody roztopowe na przedpolu.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się woda roztopowa i przedpole lądolodu, najczęściej chodzi o formy fluwioglacjalne; gdy dominuje opis "działania lodu" (ścieranie, wygładzanie, subglacjalne modelowanie), częściej pasują formy stricte glacjalne.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Sandr to rozległa równina akumulacyjna na przedpolu lądolodu, zbudowana głównie z piasków i żwirów. Powstaje, gdy wody roztopowe wypływające z topniejącego lodu transportują i odkładają materiał, zwykle sortując go według wielkości ziaren.
Na przedpolu lądolodu spada energia przepływu wód roztopowych, więc transportowany materiał (piasek, żwir) zaczyna się odkładać. Ponieważ odpływ wód często obejmuje szeroki obszar, osady rozścielają się na dużej powierzchni, tworząc równiny sandrowe.
Sandr kojarz z rozległą równiną na przedpolu i rozścielonymi osadami. Oz kojarz z długim, wąskim wałem powstającym w warunkach przepływu wód w obrębie lub pod lodem. Słowa-klucze: "przedpole" → sandr; "tunel/wał" → oz.
Kem to forma akumulacyjna powiązana z wodami roztopowymi, ale zwykle o bardziej lokalnym charakterze niż sandr. Powstaje w miejscach, gdzie osady są odkładane w zagłębieniach lub przestrzeniach związanych z lodem (np. w obrębie martwego lodu), tworząc pagórki lub wały.
Nie jest to typowe. Drumliny wiąże się przede wszystkim z działalnością lodu (procesy glacjalne), a nie z rozścielaniem osadów przez wody roztopowe na przedpolu. W pytaniach egzaminacyjnych obecność "wód z topnienia" zwykle kieruje w stronę form fluwioglacjalnych, nie drumlinów.
Najczęściej są to osady piaszczysto-żwirowe, bo wody roztopowe potrafią transportować i sortować materiał o różnej granulacji. W praktyce terenowej sandry bywają ważne jako obszary występowania kruszyw naturalnych (piaski i żwiry), choć lokalnie skład może się zmieniać.
Równiny sandrowe spotyka się na obszarach młodoglacjalnych i w strefach dawnych zlodowaceń, zwykle przed dawną pozycją czoła lądolodu. W terenie to często płaskie lub lekko nachylone powierzchnie zbudowane z piasków i żwirów, nierzadko poprzecinane rynnami i zagłębieniami.
Najmocniejsze wskazówki to: "wody roztopowe", "wody z topnienia lodu", "transport przez wodę", "osadzanie materiału niesionego przez wody". Gdy jednocześnie pojawia się "przedpole lądolodu", bardzo często chodzi o sandr jako rozległą formę akumulacji.
Częsty błąd to wybór formy "polodowcowej" bez rozróżnienia czynnika sprawczego: lód vs woda. Uczniowie mylą też skalę form: sandr jest rozległy, a oz to wąski wał. Pomaga zasada: przedpole + rozścielenie osadów = sandr.
Ucz się parami pojęć i mechanizmów: glacjalne (lód) vs fluwioglacjalne (woda roztopowa). Rób fiszki z cechami rozpoznawczymi (kształt: równina/wał/pagórek) i środowiskiem powstawania (przedpole/pod lodem). Ćwicz na mapach i zdjęciach terenowych.
info

Około 44% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że sandry powstają na przedpolu lądolodu z osadzania piasków i żwirów transportowanych przez wody roztopowe wypływające z topniejącego lodu.

Źródła:

  • Encyklopedia PWN, hasło "sandr" (definicja i geneza) – https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/sandr;3973983.html - dostęp 2026-03-02
  • Encyklopedia PWN, hasło "oz" (definicja i geneza) – https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/oz;3957240.html - dostęp 2026-03-02

Materiały:

  • Hasła encyklopedyczne i słowniki geomorfologiczne: sandr, kem, oz, drumlin
  • Podręczniki z geomorfologii i geologii czwartorzędu (dział: glacjalne i fluwioglacjalne formy rzeźby)
  • Mapy geomorfologiczne i przykłady rzeźby młodoglacjalnej w Polsce

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego