Aby obliczyć dawkę jednorazową chlorowodorku efedryny w miksturze, trzeba przejść przez trzy kroki: (1) ustalić masę całej mikstury, (2) policzyć ile czystej efedryny wnosi roztwór o podanym stężeniu, (3) przeliczyć to na porcję łyżeczki 5 g.
1) Masa całkowita mikstury
Sumuje się masy wszystkich składników z recepty. W tej recepcie są to syropy oraz roztwór, które w obliczeniach traktuje się masowo (w gramach): 20,0 g + 50,0 g + 90,0 g + 90,0 g = 250,0 g mikstury. Zapis "aa 90,0" oznacza, że dwa składniki mają po 90,0 g każdy.
2) Ilość substancji czynnej w roztworze 0,5%
Stężenie 0,5% (m/m) oznacza 0,5 g substancji w 100 g roztworu, czyli 0,005 g w 1 g. Jeśli użyto 50,0 g takiego roztworu, to ilość efedryny wynosi: 50,0 g × 0,005 g/g = 0,25 g.
3) Dawka w porcji 5 g (łyżeczka)
Najpierw wyznacza się stężenie efedryny w gotowej miksturze: 0,25 g / 250,0 g = 0,001 g/g (czyli 1 mg w 1 g). Następnie oblicza się zawartość w łyżeczce: 5 g × 0,001 g/g = 0,005 g.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?
- 1,0 – wynika z całkowicie nieprawidłowego przeskalowania (brak przeliczenia stężenia i/lub masy porcji). To także wartość rażąco nieadekwatna do porcji dziecięcej.
- 0,5 – typowy błąd polega na pomyleniu: 0,5% z 0,5 g w 50 g roztworu albo na przyjęciu, że w 50 g roztworu jest 0,5 g substancji (zamiast 0,25 g).
- 0,05 – najczęściej pojawia się przy przesunięciu przecinka o jedno miejsce (błąd w zamianie 0,5% na 0,05 g/g zamiast 0,005 g/g) albo przy przeliczeniu na łyżeczkę bez poprawnego stężenia w całej miksturze.
Wskazówka egzaminacyjna: zawsze zapisuj jednostki przy każdym kroku (g/g, g, %). To pomaga uniknąć pomyłek w procentach i w odróżnieniu "masa roztworu" od "masa substancji czynnej".
