KWALIFIKACJA ELM5 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 31.
W zwrotnicy głośnikowej trójdrożnej doszło do uszkodzenia (w jednym elemencie nastąpiła przerwa), w wyniku którego przestał odtwarzać dźwięk głośnik niskotonowy GN. Który element został uszkodzony?
Ilustracja przedstawia schemat zwrotnicy głośnikowej trójdrożnej, używanej w systemach audio do rozdzielania sygnałów na
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Głośnik niskotonowy w zwrotnicy 3‑drożnej jest zasilany przez gałąź dolnoprzepustową. Jeśli w jednym elemencie powstała przerwa i głośnik niskotonowy całkowicie przestał grać, uszkodzony musiał być element włączony szeregowo w jego torze. W typowym układzie jest to cewka oznaczona jako L1.

Pełne wyjaśnienie:

W pasywnej zwrotnicy głośnikowej sygnał z wzmacniacza jest dzielony na pasma częstotliwości i kierowany do odpowiednich przetworników: niskotonowego, średniotonowego i wysokotonowego. Dla głośnika niskotonowego stosuje się gałąź dolnoprzepustową, która ma przepuszczać niskie częstotliwości, a tłumić wysokie.

W praktyce najczęściej spotykanym elementem "pierwszego rzędu" w torze niskotonowym jest cewka (indukcyjność) włączona szeregowo z głośnikiem. Jej reaktancja rośnie wraz z częstotliwością, więc dla wysokich częstotliwości stanowi coraz większą "przeszkodę", ograniczając ich dopływ do głośnika niskotonowego.

Kluczowy jest warunek z treści: w jednym elemencie nastąpiła przerwa, a w wyniku tego głośnik niskotonowy przestał odtwarzać dźwięk. Przerwa w elemencie włączonym szeregowo z głośnikiem odcina obwód prądowy, więc sygnał nie dociera do przetwornika i ten milknie. Dlatego poprawna jest odpowiedź "L1", jeśli L1 jest cewką w torze niskotonowym pokazanym na schemacie.

Pozostałe odpowiedzi są niepoprawne w typowym układzie:

  • "C1" i "C2" oznaczają kondensatory. Kondensator w torze głośnika niskotonowego bywa elementem równoległym (korekcja/wyższy rząd filtru) albo należy do innych gałęzi; przerwa w elemencie równoległym zwykle nie powoduje całkowitego zaniku dźwięku, tylko zmianę charakterystyki.
  • "L2" to druga cewka, która w zwrotnicy 3‑drożnej może należeć do gałęzi średniotonowej (filtr pasmowy) lub innego stopnia filtru; jej przerwa nie musi odcinać sygnału dla niskotonowego.

Wskazówka egzaminacyjna: przy objawie "milczy tylko jedno pasmo" najpierw szuka się przerwy w elementach szeregowych danej gałęzi oraz w połączeniach (luty, przewody). Potem dopiero analizuje się elementy równoległe, które częściej zmieniają brzmienie niż odcinają je całkowicie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To układ pasywny lub aktywny, który dzieli sygnał audio na trzy pasma i kieruje je do głośnika niskotonowego, średniotonowego i wysokotonowego. W wersji pasywnej wykorzystuje zwykle cewki i kondensatory, tworząc filtry dolno-, górno- oraz pasmowoprzepustowe.
Cewka (L) włączona szeregowo z głośnikiem niskotonowym tworzy filtr dolnoprzepustowy: dla niskich częstotliwości ma mały "opór" reaktancyjny, a dla wysokich coraz większy. Dzięki temu ogranicza dopływ wysokich tonów do woofera.
Przerwa w elemencie szeregowym przerywa obwód prądowy danej gałęzi zwrotnicy. Jeśli głośnik jest zasilany przez ten element, sygnał nie dociera do przetwornika i nie ma dźwięku. To typowy objaw np. przerwanej cewki, przewodu lub zimnego lutu.
Na schemacie cewka jest oznaczana literą L, a kondensator literą C. Dodatkowo symbole graficzne są charakterystyczne: cewka ma kształt zwojów, a kondensator dwie okładki. To ułatwia szybkie rozpoznanie toru nisko- i wysokotonowego.
Nie zawsze. Jeśli kondensator jest włączony szeregowo (często w torze wysokotonowym), przerwa może odciąć sygnał i głośnik zamilknie. Jeśli jednak kondensator jest elementem równoległym (np. w wyższym rzędzie filtru lub korekcji), przerwa częściej zmieni charakterystykę niż całkowicie wyciszy głośnik.
Najprostsze są pomiary ciągłości i rezystancji multimetrem: cewka powinna mieć małą rezystancję DC (zwykle ułamki–kilka omów), a przerwa da wynik nieskończony/OL. Sprawdza się też przewody i luty. Dodatkowo można użyć generatora i pomiaru sygnału na gałęziach.
Dwie cewki pojawiają się często w zwrotnicach wyższych rzędów (np. 2. lub 3. rzędu) albo gdy jest osobna gałąź dla średniotonowego (filtr pasmowy). Wtedy jedna cewka może pracować w torze niskotonowym, a druga w torze średniotonowym lub jako dodatkowy stopień kształtujący zbocze.
Najczęściej: brak dźwięku z jednego przetwornika (gdy przerwa), zniekształcenia lub spadek głośności (gdy wzrost rezystancji), a czasem objawy termiczne (przegrzanie po przeciążeniu). W oględzinach można zauważyć przypalenia, pęknięty drut lub odklejenie wyprowadzeń.
Typowe pomyłki to: zamiana ról L i C w filtrach, nieuwzględnienie, że "przerwa" w elemencie szeregowym odcina cały tor, oraz zgadywanie bez analizy, do której gałęzi należy element na schemacie. Pomaga szybkie odszukanie gałęzi niskotonowej i sprawdzenie elementu w szeregu z głośnikiem.
Opanuj podstawy filtrów RLC (dolno-, górno-, pasmowy), naucz się rozpoznawać na schemacie gałęzie dla poszczególnych przetworników i ćwicz typowe usterki: przerwa, zwarcie, zmiana pojemności/indukcyjności. Warto też rozwiązać zadania z identyfikacją elementu szeregowego powodującego zanik pasma.
info

Statystycznie 46% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Według specjalistów z branży: "Głośnik niskotonowy w zwrotnicy 3‑drożnej jest zasilany przez gałąź dolnoprzepustową."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Zwrotnica głośnikowa" – opis działania zwrotnic i elementów pasywnych, https://pl.wikipedia.org/wiki/Zwrotnica_g%C5%82o%C5%9Bnikowa (dostęp: 2026-03-02)
  • Wikipedia (PL): "Filtr dolnoprzepustowy" – ogólne własności filtru dolnoprzepustowego i rola elementów RLC, https://pl.wikipedia.org/wiki/Filtr_dolnoprzepustowy (dostęp: 2026-03-02)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z elektroakustyki (zwrotnice pasywne, filtry RLC)
  • Notatki/lekcje z filtrów dolno-, górno- i pasmowoprzepustowych w układach pasywnych
  • Instrukcje serwisowe kolumn (typowe schematy zwrotnic 2- i 3‑drożnych)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego