KWALIFIKACJA BUD19 - CZERWIEC 2016 (test 2)

PYTANIE NR 29.
Wartości skurczu mapy wzdłuż boków ramki sekcyjnej wynoszą odpowiednio p=0,18%, q=0,25%. Jaki jest skurcz powierzchniowy tej mapy?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Skurcz powierzchniowy wynika ze skurczu w dwóch prostopadłych kierunkach.
Dla małych wartości można przyjąć przybliżenie: skurcz pola ≈ p + q. Zatem 0,18% + 0,25% = 0,43%. Dokładniej: (1−p)(1−q) = 1 − (p+q) + pq, więc pq jest bardzo małe i nie zmienia wyniku po zaokrągleniu.

Pełne wyjaśnienie:

Skurcz liniowy mapy podany jako p i q oznacza, że każdy wymiar w danym kierunku zmniejsza się o odpowiedni procent. Skurcz powierzchniowy nie jest więc "jednym z nich", tylko wynika z tego, że pole jest iloczynem dwóch wymiarów.

Jeżeli początkowe boki (np. długość i szerokość fragmentu mapy) oznaczymy jako L i W, to po skurczu będą równe:

L′ = L(1 − p) oraz W′ = W(1 − q), gdzie p i q zapisujemy jako ułamki (np. 0,18% = 0,0018).

Pole przed skurczem: S = L·W.
Pole po skurczu: S′ = L′·W′ = L(1 − p) · W(1 − q) = S(1 − p)(1 − q).

Ubytek względny pola (skurcz powierzchniowy) to:

1 − (S′/S) = 1 − (1 − p)(1 − q) = p + q − pq.

Dla danych: p = 0,18% = 0,0018 oraz q = 0,25% = 0,0025.
p + q = 0,0043 = 0,43%.
Iloczyn pq = 0,0018 · 0,0025 = 0,0000045, co w procentach daje 0,00045%. Zatem dokładnie byłoby 0,43% − 0,00045% = 0,42955%, czyli po typowym zaokrągleniu nadal 0,43%.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne? Wartości 0,18% i 0,25% opisują skurcz tylko w jednym kierunku, a pytanie dotyczy pola. Wartość 0,07% wynika z nieprawidłowego odjęcia q−p, czyli mylenia "różnicy skurczów" z łącznym wpływem na pole.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy masz dwa niezależne (prostopadłe) skurcze liniowe, myśl o mnożeniu współczynników (1−p)(1−q). Dla małych procentów często wystarcza szybkie przybliżenie p + q.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Skurcz liniowy to procentowe zmniejszenie wymiaru mapy w danym kierunku (np. wzdłuż boków ramki). Jeśli podano p i q, oznacza to dwa prostopadłe kierunki skurczu, które wpływają na wymiary i pośrednio na pole.
Traktuj pole jako iloczyn dwóch wymiarów: po skurczu S′ = S(1−p)(1−q). Skurcz powierzchniowy to 1 − S′/S = p + q − pq (p i q w ułamkach). Dla małych wartości często wystarcza przybliżenie p+q.
Bo dla małych skurczów iloczynowy wpływ na pole upraszcza się do sumy: p + q − pq ≈ p + q, gdy pq jest bardzo małe. W praktyce egzaminacyjnej wynik po zaokrągleniu zwykle pozostaje taki sam jak suma procentów.
W modelu dokładnym tak, bo skurcz powierzchniowy wynosi p + q − pq. Jednak przy p i q rzędu dziesiątych części procenta składnik pq jest kilkaset razy mniejszy od p+q, więc po standardowym zaokrągleniu często nie zmienia odpowiedzi.
Procenty dzielisz przez 100: 0,18% = 0,0018. Analogicznie 0,25% = 0,0025. Po obliczeniach wynik w ułamku mnożysz przez 100, aby wrócić do procentów.
Wartość 0,07% to różnica q−p, a pytanie dotyczy skurczu powierzchniowego, czyli łącznego efektu w dwóch kierunkach. Pole nie "odejmuje" skurczów, tylko zmienia się zgodnie z iloczynem współczynników (1−p)(1−q).
Gdy p i q są małe (np. poniżej 1%), bo wtedy iloczyn pq jest bardzo mały w porównaniu z p+q. To typowa sytuacja dla map na nośniku papierowym, gdzie odkształcenia są niewielkie i liczy się szybkie oszacowanie.
Najczęstsze są: wybór jednej z wartości p lub q (myślenie tylko o długości), pomyłka w zamianie procentów na ułamki (np. 0,18% jako 0,18), oraz użycie różnicy zamiast łącznego efektu. Pomaga zapisanie wzoru 1−(1−p)(1−q).
Tak. Skurcz nośnika może powodować systematyczne zaniżanie lub zawyżanie odległości i pól odczytywanych z mapy. W praktyce ogranicza się to przez stosowanie map numerycznych, kontrolę deformacji (kalibrację) oraz korzystanie z osnów i punktów kontrolnych.
Słowo "powierzchniowy" sugeruje pole, więc musisz uwzględnić oba kierunki jednocześnie. Jeśli w treści są dwa skurcze p i q, to sygnał, że trzeba użyć zależności pola od dwóch wymiarów: (1−p)(1−q), a nie przepisać jedną z wartości.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 52% zdających egzamin. trudne

Według specjalistów z branży: "Skurcz powierzchniowy wynika ze skurczu w dwóch prostopadłych kierunkach.Dla małych wartości można przyjąć przybliżenie: skurcz pola ≈ p + q."

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z kartometrii/kartografii dotyczące deformacji map i nośników
  • Zadania rachunkowe z procentów w kontekście skali, długości i pola
  • Notatki/opracowania z przeliczania zmian liniowych na zmiany powierzchniowe (model iloczynowy)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego