KWALIFIKACJA PGF4 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 40.
Warunkiem koniecznym zachowania pełnego pasma słyszalnych przez człowieka częstotliwości przy cyfrowym kodowaniu dźwięku jest zastosowanie częstotliwości próbkowania nie mniejszej niż
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zgodnie z twierdzeniem Nyquista‑Shannona częstotliwość próbkowania musi spełniać warunek fs ≥ 2·fmax.
Jeśli chcemy zachować pasmo słyszalne do 20 kHz, to fmax = 20 kHz, więc minimalnie fs = 2·20 kHz = 40 kHz. Niższe wartości (10 lub 20 kHz) powodują aliasing i utratę informacji.

Pełne wyjaśnienie:

Warunek zachowania pełnego pasma częstotliwości słyszalnych przez człowieka przy cyfrowym kodowaniu dźwięku wynika z twierdzenia Nyquista‑Shannona. Mówi ono, że aby sygnał dało się (teoretycznie) odtworzyć bez utraty informacji, częstotliwość próbkowania musi być co najmniej dwukrotnie większa od najwyższej częstotliwości występującej w sygnale:

fs ≥ 2·fmax

Dla pasma słyszalnego przyjmuje się zakres ok. 20 Hz–20 kHz, więc aby "zachować pełne pasmo" do 20 kHz, należy przyjąć fmax = 20 kHz. Zatem minimalna (konieczna) częstotliwość próbkowania to:

fs = 2·20 kHz = 40 kHz

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • 20 kHz – to wartość równa fmax, a nie 2·fmax. Przy takim próbkowaniu częstotliwości bliskie 20 kHz nie będą poprawnie reprezentowane; pojawi się aliasing i nie da się zachować całego pasma.
  • 10 kHz – jest jeszcze niższa, więc ogranicza pasmo odtwarzalne do okolic 5 kHz (w sensie teoretycznym), co całkowicie nie spełnia wymogu zachowania pasma słyszalnego.
  • 60 kHz – jest wartością większą niż wymagane minimum, więc nie jest "warunkiem koniecznym". Może być stosowana, ale pytanie dotyczy minimalnej granicy wynikającej z teorii.

Uwaga praktyczna: w realnych systemach często stosuje się 44,1 kHz (CD‑Audio) lub 48 kHz (wideo), czyli wartości nieco wyższe od 40 kHz. Ten zapas ułatwia działanie filtrów antyaliasingowych (potrzebują pasma przejściowego) i zmniejsza zniekształcenia przy granicy pasma. Jednak są to względy techniczne, a nie samo minimum matematyczne.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To zasada mówiąca, że aby wiernie zapisać sygnał analogowy w postaci cyfrowej, częstotliwość próbkowania musi być co najmniej dwukrotnie większa niż najwyższa częstotliwość w sygnale (fs ≥ 2·fmax). W przeciwnym razie pojawia się aliasing i zniekształcenia.
Bo 20 kHz jest najwyższą częstotliwością, którą chcesz zachować (fmax). Z twierdzenia Nyquista wynika warunek fs ≥ 2·fmax, więc dla 20 kHz otrzymujesz minimum 40 kHz. Niższe fs nie pozwoli poprawnie odtworzyć składowych bliskich 20 kHz.
Aliasing to zjawisko, w którym zbyt niska częstotliwość próbkowania powoduje "podszywanie się" wysokich częstotliwości pod niższe po digitalizacji. Skutkiem są błędne składowe w nagraniu. Zapobiega się temu spełniając warunek Nyquista i stosując filtr antyaliasingowy.
Nie jako warunek konieczny. Teoretyczne minimum dla pasma do 20 kHz to 40 kHz. W praktyce 44,1 kHz (CD) stosuje się m.in. dlatego, że ułatwia filtrację antyaliasingową i daje zapas powyżej granicy 20 kHz, ale to już względy techniczne.
Najczęściej spotkasz 44,1 kHz (materiały muzyczne, CD), 48 kHz (wideo/film, broadcast) oraz 96 kHz w zastosowaniach o podwyższonej jakości. Dobór zależy od workflow i wymagań projektu, ale podstawą rozumienia jest warunek Nyquista.
Ustal najwyższą częstotliwość w sygnale (fmax), którą chcesz zachować, a potem zastosuj wzór: fs_min = 2·fmax. Przykład: jeśli fmax = 15 kHz, to fs_min = 30 kHz. W praktyce zwykle wybiera się wartość nieco wyższą.
Bo rzeczywiste układy potrzebują filtrów antyaliasingowych z pasmem przejściowym. Gdy fs jest tylko minimalne, filtr musiałby być "idealny", co jest trudne technicznie. Zapas (np. 44,1 zamiast 40 kHz) upraszcza filtrację i zmniejsza ryzyko zniekształceń na granicy pasma.
Nie. 20 kHz to granica pasma, które chcesz zachować, a nie częstotliwość próbkowania. Aby poprawnie zapisać składowe do 20 kHz, musisz próbkować co najmniej 40 kHz. Przy 20 kHz pojawią się błędy rekonstrukcji i aliasing.
Najczęstsze pomyłki to: utożsamienie standardów (44,1/48 kHz) z minimum teoretycznym, przyjęcie fs = fmax zamiast 2·fmax oraz pominięcie sensu słowa "konieczny/minimalny". Warto zawsze zapisać wzór fs ≥ 2·fmax i dopiero liczyć.
Zwykle wtedy, gdy materiał będzie montowany i dystrybuowany jako wideo (film, reklama, YouTube z workflow filmowym), bo 48 kHz jest powszechnym standardem dla produkcji wideo. Unikasz wtedy resamplingu między audio a obrazem, co zmniejsza ryzyko błędów synchronizacji.
info

Około 40% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że niższe wartości (10 lub 20 kHz) powodują aliasing i utratę informacji.

Źródła:

  • Wikipedia (PL), "Twierdzenie Nyquista–Shannona" (warunek fs ≥ 2·fmax) https://pl.wikipedia.org/wiki/Twierdzenie_Nyquista%E2%80%93Shannona - dostęp 2026-02-18
  • Wikipedia (EN), "Nyquist–Shannon sampling theorem" https://en.wikipedia.org/wiki/Nyquist%E2%80%93Shannon_sampling_theorem - dostęp 2026-02-18
  • Encyclopaedia Britannica, "Nyquist theorem (electronics)" (zależność między pasmem a częstotliwością próbkowania) https://www.britannica.com/technology/Nyquist-theorem - dostęp 2026-02-18

Materiały:

  • Podręczniki/rozdziały z podstaw DSP: próbkowanie, aliasing, rekonstrukcja sygnału
  • Materiały edukacyjne o standardach audio (CD‑Audio 44,1 kHz, wideo 48 kHz) i ich uzasadnieniu technicznym
  • Ćwiczenia: rozwiązywanie zadań typu fs ≥ 2·fmax dla różnych pasm sygnału

Aktualizacja pytania: 31.03.2026

Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego