KWALIFIKACJA PGF4 + PGF5 - STYCZEŃ 2019

PYTANIE NR 23.
We fragmencie składu tekstu popełniono błąd nazywany
Ilustracja przedstawia fragment tekstu, który jest przykładem błędu typograficznego zwanego bękartem, co jest istotne w
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
"Bękart" to błąd składu polegający na pozostawieniu na początku lub końcu łamu pojedynczego, "osamotnionego" wiersza akapitu. W korekcie i DTP dąży się do jego eliminacji, bo pogarsza rytm czytania i estetykę kolumny. Pozostałe terminy dotyczą innych zjawisk typograficznych.

Pełne wyjaśnienie:

"Bękart" to określenie błędu składu tekstu, gdy w łamie (kolumnie) pojawia się pojedynczy, niepożądany wiersz akapitu oddzielony od reszty akapitu. Taki układ jest uznawany za nieestetyczny i obniża czytelność, dlatego w praktyce DTP koryguje się go zmianą łamania, ustawień akapitu lub drobną redakcją (np. korektą podziałów wierszy).

Odpowiedź "szewcem" odnosi się do innego typu błędu składu (również związanego z pojedynczymi wierszami akapitu), dlatego bywa mylona z "bękartem". W zadaniach egzaminacyjnych kluczowe jest rozpoznanie, czy problem dotyczy wiersza pozostawionego w niewłaściwym miejscu w relacji do akapitu.

Odpowiedź "akcentem" nie jest typową nazwą błędu składu w rozumieniu łamania akapitów; "akcent" dotyczy raczej zjawisk językowych lub znaków diakrytycznych, a nie układu wierszy w kolumnie.

Odpowiedź "kerningiem" dotyczy natomiast mikrotypografii, czyli odstępów między parami znaków. Kerning może wpływać na estetykę tekstu, ale nie opisuje błędu polegającego na osamotnionym wierszu akapitu w łamie.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli pytanie dotyczy "fragmentu składu" i widać problem z pojedynczym wierszem akapitu na granicy strony/kolumny, w pierwszej kolejności rozważaj nazwy błędów z grupy: bękart, szewc, wdowa/sierota, a nie pojęcia takie jak kerning czy justowanie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Bękart to błąd składu polegający na pozostawieniu pojedynczego wiersza akapitu w niewłaściwym miejscu łamu (np. oddzielonego od reszty akapitu). Pogarsza estetykę kolumny i rytm czytania, dlatego w DTP zwykle się go eliminuje zmianą łamania lub ustawień akapitu.
Oba pojęcia dotyczą "osamotnionych" wierszy akapitu, więc łatwo je pomylić. Kluczowe jest, gdzie zostaje pojedynczy wiersz względem reszty akapitu (początek/koniec łamu). W praktyce warto znać definicje i sprawdzać układ w całej kolumnie, nie w jednym wierszu.
Ponieważ tworzy nienaturalne "dziury" w strukturze akapitu: czytelnik widzi samotny wiersz bez kontekstu, a reszta akapitu przechodzi na inną część łamu. To osłabia spójność tekstu i wygląda nieprofesjonalnie, szczególnie w książkach, raportach i katalogach.
Najczęściej stosuje się: zmianę łamania (przeniesienia wyrazów), korektę szerokości kolumny, minimalną zmianę interlinii lub tracking/odstępów, ewentualnie ustawienia kontroli sierot/wdów w stylu akapitu. Celem jest, aby akapit nie zostawiał pojedynczego wiersza w złym miejscu.
Kerning dotyczy odstępów między parami liter (mikrotypografia), a bękart dotyczy układu wierszy akapitu w kolumnie (makrotypografia łamu). Kerning może pośrednio wpływać na długość wierszy, ale nie jest nazwą błędu "osamotnionego wiersza" i zwykle nie jest pierwszym narzędziem do jego usuwania.
Warto kojarzyć błędy związane z łamaniem i akapitami (np. szewc, wdowa/sierota), a także problemy z odstępami i wyrównaniem (złe justowanie, niekontrolowane "rzeki" w tekście). Przygotowując się, ucz się rozpoznawania zjawisk na przykładach oraz nazw używanych w korekcie i DTP.
Najczęściej przy łamaniu długich akapitów na granicy strony lub kolumny, gdy zmienia się objętość tekstu (np. po korekcie redakcyjnej) albo gdy ustawienia stylu akapitu nie kontrolują takich przypadków. Ryzyko rośnie też przy wąskich kolumnach i agresywnych przeniesieniach.
Bo terminy z tej grupy opisują podobne efekty wizualne (pojedynczy wiersz w złym miejscu), a nazwy są potoczne i nieintuicyjne. Dodatkowo "kerning" jest znany z podstaw typografii i bywa wybierany "na skróty". Pomaga nauka definicji + oglądanie przykładów łamania akapitów.
Tak, choć w publikacjach reflow (np. EPUB) układ łamu zależy od urządzenia i ustawień czytelnika, więc pełna kontrola jest trudniejsza. W PDF (layout stały) problem jest analogiczny jak w druku. W praktyce dąży się do minimalizacji takich efektów przez style, podziały i świadomy skład.
Pomocne są ustawienia utrzymania wierszy razem (keep lines together), kontrola pozostawiania minimalnej liczby wierszy na początku/końcu łamu oraz rozsądne przeniesienia. Ważna jest też konsekwencja w stylach akapitowych, bo ręczne poprawki bez stylów często wracają po kolejnych zmianach tekstu.
info

Około 58% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Według specjalistów z branży: ""Bękart" to błąd składu polegający na pozostawieniu na początku lub końcu łamu pojedynczego, "osamotnionego" wiersza akapitu."

Źródła:

  • Wikipedia (pl): "Bękart (typografia)" – https://pl.wikipedia.org/wiki/B%C4%99kart_(typografia) (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia (pl): "Kerning" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Kerning (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia (pl): "Typografia" – sekcja dot. składu i łamania tekstu – https://pl.wikipedia.org/wiki/Typografia (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Słowniki/kompendia typografii (hasła: bękart, szewc, wdowa/sierota)
  • Materiały producentów o składzie akapitów i łamaniu (pomoc programów DTP)
  • Przykładowe arkusze korektorskie z oznaczeniami typograficznymi

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego