KWALIFIKACJA GIW6 - CZERWIEC 2017

PYTANIE NR 17.
Widoczny na fragmencie mapy uskok powstał
Ilustracja przedstawia fragment mapy geologicznej z zaznaczonym uskokiem.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zasada przecinania mówi, że struktura (np. uskok) jest młodsza od skał, które przecina, i starsza od tych, których nie narusza. Na fragmencie mapy uskok przecina m.in. warstwy dewonu (D), a nie wkracza w perm (P) i trias (T). Dlatego musiał powstać po dewonie (a przed permem).

Pełne wyjaśnienie:

W takich zadaniach stosuje się datowanie względne, czyli ustalanie kolejności zdarzeń bez podawania wieku w latach. Kluczowa jest zasada przecinania (cross-cutting relationships): każda struktura geologiczna (uskok, żyła, intruzja) jest młodsza od jednostek, które przecina, ponieważ musiała powstać później, aby je przeciąć.

Na fragmencie mapy jednostki są oznaczone symbolami stratygraficznymi: O (ordowik), S (sylur), D (dewon), P (perm), T (trias). Linia uskoku wyraźnie przecina pola oznaczone O, S oraz D (widać przesunięcie granic warstw na tej linii). Najmłodszą jednostką, którą uskok jeszcze przecina, jest dewon (D). Z tego wynika bezpośrednio, że uskok powstał po dewonie.

Jednocześnie uskok kończy się na granicy z jednostką P i nie deformuje ani nie przecina jednostek P i T. To oznacza, że uskok jest od nich starszy, czyli nie mógł powstać "po triasie", bo w takim przypadku przecinałby także trias. Odpowiedź "przed dewonem" jest sprzeczna z obserwacją przecięcia dewonu przez uskok (gdyby uskok był starszy, warstwy dewonu nie byłyby przez niego przecinane). Odpowiedź "przed ordowikiem" jest tym bardziej niemożliwa, bo ordowik jest starszy od syluru i dewonu, a uskok i tak jest młodszy od wszystkich skał, które przecina.

W praktyce terenowej taka analiza pozwala szybko ustalić sekwencję zdarzeń: najpierw powstały (i zostały odsłonięte) warstwy O–S–D, następnie doszło do uskoku, a dopiero później (lub niezależnie, poza zasięgiem uskoku) występują jednostki P i T nieprzecięte przez tę strukturę.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zasada przecinania mówi, że struktura geologiczna (np. uskok lub intruzja) jest młodsza od skał, które przecina. Jeśli linia uskoku przecina warstwy danego wieku, to uskok musiał powstać później niż te warstwy.
Uskok zwykle powoduje przesunięcie granic wydzieleń po obu stronach linii. Jeśli ta sama granica warstwy "nie schodzi się" i jest przesunięta, to wskazuje na ruch tektoniczny. Zwykła granica litologiczna nie powinna powodować takiego przesunięcia.
Bo nie da się przeciąć czegoś, co jeszcze nie powstało. Skoro na mapie widać, że uskok przecina jednostkę dewońską (D), to warstwy dewonu musiały istnieć wcześniej, a dopiero później powstała struktura, która je przerwała i przesunęła.
W zadaniach szkolnych i egzaminacyjnych przyjmuje się rozumowanie względne: "przecina dewon" oznacza, że jest młodszy od dewonu. Dokładny moment w obrębie dewonu wymagałby dodatkowych danych (np. datowania bezwzględnego lub dokładniejszej stratygrafii).
To skróty okresów geologicznych używane w stratygrafii: O–ordowik, S–sylur, D–dewon, P–perm, T–trias. Dzięki nim można szybko ocenić wiek względny jednostek i zastosować zasady typu przecinanie.
Wtedy, gdyby uskok przecinał także trias (T) lub deformował jego granice. Sam fakt, że trias jest "najmłodszy" w legendzie, nie wystarcza. Liczy się to, czy uskok wchodzi w tę jednostkę i ją przecina.
Najczęściej myli się zasadę: wybiera się okres najmłodszy widoczny na mapie, mimo że uskok go nie przecina. Inny błąd to ignorowanie "najmłodszej przeciętej warstwy" i patrzenie tylko na sąsiedztwo uskoku, bez sprawdzenia relacji przecinania.
Jeżeli linia uskoku nie przecina jednostki permskiej (P) i urywa się na jej granicy, to przyjmuje się, że zdarzenie uskokowe zaszło przed powstaniem/udokumentowaniem tej jednostki w danym układzie. Innymi słowy perm nie został zdeformowany tym uskokiem.
Pomaga nauka "ciągiem" od starszych do młodszych w tym zestawie: O → S → D → P → T. W zadaniach mapowych często wystarczy rozpoznać, która z przeciętych jednostek jest najmłodsza, a potem wskazać, że struktura jest od niej młodsza.
Technik geolog często interpretuje mapy i przekroje, aby określić kolejność zdarzeń i strefy zaburzeń tektonicznych. To ważne np. przy dokumentowaniu warunków geologiczno-inżynierskich, ocenie zagrożeń (osuwiska, spękania) oraz planowaniu lokalizacji otworów i odsłonięć.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 45% zdających egzamin. trudne

Według specjalistów z branży: "Zasada przecinania mówi, że struktura (np. uskok) jest młodsza od skał, które przecina, i starsza od tych, których nie narusza."

Źródła:

  • U.S. Geological Survey (USGS), "Relative Dating" (principles including cross-cutting relationships), https://www.usgs.gov/special-topics/water-science-school/science/relative-dating - accessed 2026-03-13
  • OpenGeology (Richard M. Busch), "Relative dating and geologic time" (cross-cutting relationships), https://opengeology.org/textbook/ - accessed 2026-03-13
  • Encyclopaedia Britannica, "cross-cutting relationships" (geology principle), https://www.britannica.com/science/cross-cutting-relationships - accessed 2026-03-13

Materiały:

  • Podręczniki z zakresu stratygrafii i metod datowania względnego (rozdziały o zasadzie przecinania)
  • Instrukcje/legendy do map geologicznych (symbole stratygraficzne i tektoniczne)
  • Ćwiczenia z interpretacji map geologicznych (uskoki, fałdy, relacje przecinania)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego