KWALIFIKACJA BPO3 - CZERWIEC 2013

PYTANIE NR 11.
Woda jako środek gaśniczy ma dobre własności chłodzące. Po odparowaniu jej mechanizm gaśniczy polega także na rozcieńczaniu, ponieważ z jednego dm3wody powstaje pod normalnym ciśnieniem atmosferycznym
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Podczas odparowania woda silnie zwiększa objętość, a powstała para rozcieńcza atmosferę w strefie pożaru, zmniejszając udział tlenu i par palnych. W warunkach ciśnienia atmosferycznego przyjmuje się szkoleniowo, że z 1 dm3 wody powstaje około 1 720 dm3 pary wodnej.

Pełne wyjaśnienie:

Woda jest skutecznym środkiem gaśniczym przede wszystkim dzięki chłodzeniu (duża pojemność cieplna i duże ciepło przemiany fazowej). Gdy jednak woda odparowuje, pojawia się także drugi istotny mechanizm: rozcieńczanie (inertyzacja) atmosfery pożaru przez parę wodną.

Kluczowe jest to, że przejście ze stanu ciekłego do gazowego wiąże się z bardzo dużym wzrostem objętości. Dlatego nawet niewielka ilość odparowanej wody może wytworzyć znaczną objętość pary, która miesza się z gazami w strefie spalania i zmniejsza stężenie tlenu oraz palnych składników mieszaniny. To utrudnia podtrzymanie płomienia i wspiera proces gaszenia (oczywiście pod warunkiem, że para rzeczywiście pozostaje w strefie pożaru i nie jest natychmiast usuwana wentylacją lub ruchem konwekcyjnym).

W pytaniu przyjęto wartość szkoleniową dla ciśnienia atmosferycznego: z 1 dm3 wody powstaje około 1 720 dm3 pary wodnej. Pozostałe propozycje są nieprawidłowe z typowych powodów:

  • "1 400 dm3 pary wodnej" – to inny rząd przybliżenia; bywa mylony z wartościami zależnymi od założeń (np. temperatury pary lub sposobu zaokrąglania), ale w tym ujęciu nie odpowiada przyjętej wartości.
  • "172 dm3 pary wodnej" – błąd o jedno miejsce dziesiętne (zwykle "zgubione zero"), prowadzący do zaniżenia efektu rozcieńczania o rząd wielkości.
  • "140 dm3 pary wodnej" – również zaniżenie o ponad rząd wielkości; taka wartość nie oddaje typowego, dużego przyrostu objętości przy odparowaniu.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli widzisz odpowiedzi różniące się głównie liczbą zer, sprawdź rząd wielkości zjawiska (ciecz → gaz). W przypadku wody i pary przy 1 atm przyrost objętości jest bardzo duży, więc wartości rzędu setek dm3 z 1 dm3 cieczy są podejrzanie małe.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Rozcieńczanie polega na tym, że para wodna miesza się z gazami w strefie spalania i zmniejsza udział tlenu oraz par palnych w mieszaninie. Mniej tlenu i bardziej "rozcieńczona" atmosfera utrudniają podtrzymanie płomienia, więc wspierają wygaszanie pożaru.
Woda odbiera dużo ciepła, bo ma dużą pojemność cieplną, a dodatkowo podczas parowania pochłania znaczne ilości energii. Dzięki temu szybko obniża temperaturę palących się materiałów i gazów, co hamuje wydzielanie palnych produktów i ogranicza intensywność spalania.
To efekt przemiany fazowej: ciecz ma dużo większą gęstość niż gaz. Po odparowaniu ta sama masa wody zajmuje znacznie większą objętość jako para. W ujęciu szkoleniowym przy ciśnieniu atmosferycznym przyjmuje się, że z 1 dm3 wody powstaje ok. 1720 dm3 pary.
Największy jest wtedy, gdy woda intensywnie odparowuje w strefie wysokiej temperatury i para pozostaje w obszarze spalania (np. przy ograniczonej wentylacji). Wtedy jednocześnie zachodzi silne chłodzenie i rozcieńczanie. Przy dużym przewietrzaniu para może być szybko usuwana, osłabiając efekt.
Tak. Objętość gazu zależy od ciśnienia i temperatury: przy niższym ciśnieniu ta sama ilość pary zajmuje większą objętość, a przy wyższym – mniejszą. Dlatego w zadaniach ważne jest, jakie warunki (np. "ciśnienie atmosferyczne") przyjęto do wartości liczbowej.
Najczęściej myli się rząd wielkości (gubienie lub dopisywanie zera), miesza dm3 z litrami (choć to to samo), albo wybiera liczbę "na oko" bez sprawdzenia, że ciecz → gaz oznacza bardzo duży wzrost objętości. Pomaga zapamiętanie przybliżenia ok. 1700 dm3.
Prąd rozproszony (mgłowy) zwiększa powierzchnię kontaktu kropli z gorącymi gazami, co sprzyja szybkiemu odparowaniu. To wzmacnia chłodzenie i może zwiększać udział pary w strefie pożaru, czyli poprawia rozcieńczanie atmosfery. Jednocześnie ogranicza ryzyko uszkodzeń od zwartego strumienia.
Bo ciecz w porównaniu z gazem ma znacznie większą gęstość, więc po odparowaniu objętość rośnie o rząd wielkości. Wartości rzędu 140–172 dm3 sugerują typowy błąd "zgubionego zera" albo brak intuicji co do skali zjawiska przemiany fazowej wody.
W układzie SI 1 dm3 to dokładnie 1 litr. W praktyce pożarniczej oba zapisy spotyka się zamiennie (np. pojemność zbiornika, zużycie wody). W tym zadaniu 1 dm3 wody oznacza po prostu 1 litr wody.
Utrwal trzy filary: chłodzenie, odcinanie dopływu tlenu/paliwa oraz hamowanie reakcji. Dla wody szczególnie: chłodzenie i parowanie (rozcieńczanie). Warto zapamiętać typowe wartości szkoleniowe (rzędy wielkości), ale też rozumieć, od jakich warunków zależą (ciśnienie, temperatura, wentylacja).
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 51% zdających egzamin. trudne

Według specjalistów z branży: "Podczas odparowania woda silnie zwiększa objętość, a powstała para rozcieńcza atmosferę w strefie pożaru, zmniejszając udział tlenu i par palnych."

Źródła:

  • Engineering ToolBox: "Water - Specific Volume" (tabela objętości właściwej wody/pary, 100°C, 1 atm) – https://www.engineeringtoolbox.com/water-properties-d_1573.html (dostęp: 2026-02-27)
  • Engineering ToolBox: "Steam Tables - Specific Volume" (wartości objętości właściwej pary nasyconej w funkcji ciśnienia/temperatury) – https://www.engineeringtoolbox.com/steam-tables-d_890.html (dostęp: 2026-02-27)
  • NIST Chemistry WebBook: właściwości wody (H2O), dane termodynamiczne i zależności fazowe – https://webbook.nist.gov/cgi/cbook.cgi?ID=C7732185 (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z podstaw pożarnictwa dotyczące mechanizmów gaszenia
  • Materiały szkoleniowe PSP/OSP z właściwości środków gaśniczych (woda, para wodna)
  • Podstawy fizyki dla służb ratowniczych: przemiany fazowe i objętość gazów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego