KWALIFIKACJA ELM3 - WRZESIEŃ 2015

PYTANIE NR 34.
Wskaż opis, który jest zgodny ze schematem.
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny związany z kwalifikacją zawodową mechatronika, kwalifikacja E3.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Poprawny opis wskazuje, że cewka Y1 załącza się natychmiast po naciśnięciu dowolnego z przycisków S1 lub S2 (warunek OR), a po zwolnieniu obu przycisków pozostaje jeszcze włączona przez 10 s i dopiero potem się wyłącza. Pozostałe opisy mylą opóźnienie załączenia z opóźnieniem wyłączenia albo błędnie interpretują zwolnienie jednego przycisku.

Pełne wyjaśnienie:

W tego typu zadaniach kluczowe jest odczytanie ze schematu dwóch informacji: (1) jaki warunek uruchamia cewkę Y1 oraz (2) czy i gdzie występuje funkcja czasowa (oraz czy dotyczy załączenia czy wyłączenia).

Opis "Cewka Y1 zostanie załączona po naciśnięciu któregokolwiek z przycisków S1 i S2 i wyłączona po 10 s od zwolnienia obu przycisków." odpowiada sytuacji, w której:

  • sygnały z S1 i S2 są zsumowane logicznie (w praktyce oznacza to, że wystarczy naciśnięcie jednego z nich, aby pojawiło się sterowanie na Y1),
  • zastosowano opóźnione wyłączenie (funkcja typu "off-delay"/TOF): po zaniku warunku sterującego cewka nie gaśnie od razu, tylko pozostaje aktywna jeszcze przez zadany czas 10 s.

Dlaczego pozostałe opisy są niezgodne z typową interpretacją takiego schematu?

  • Opcje mówiące o "załączeniu po 10 s od naciśnięcia" opisują opóźnione załączenie (TON), czyli inny typ działania czasowego niż opóźnione wyłączenie. Jeśli schemat pokazuje podtrzymanie po puszczeniu, to takie odpowiedzi odwracają sens timera.
  • Opcje mówiące o wyłączeniu "po zwolnieniu jednego z przycisków" wprowadzają inny warunek logiczny. Przy sumowaniu OR naciśnięcie któregokolwiek przycisku podtrzymuje sygnał; dlatego dopiero zwolnienie obu powoduje zanik sterowania i uruchomienie odmierzania do wyłączenia.
  • Dodatkowo warto zwracać uwagę na spójność oznaczeń elementów (S1, S2). Nawet drobna literówka w symbolu może sygnalizować, że opis nie jest wiernym odczytem schematu.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw ustal, kiedy Y1 jest włączona "tu i teraz" (logika S1/S2), a dopiero potem oceń, co dzieje się po zaniku sygnału (czy wyłącza się natychmiast, czy po czasie 10 s).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznacza logikę OR: zadziałanie jednego z przycisków wystarcza do podania sygnału sterującego. W praktyce przyciski są zwykle połączone równolegle w obwodzie sterowania, więc Y1 może się załączyć po naciśnięciu S1 albo S2.
Opóźnione wyłączenie (funkcja typu TOF) powoduje, że po zaniku sygnału sterującego cewka pozostaje załączona jeszcze przez ustawiony czas, np. 10 s. Dopiero po odmierzeniu czasu Y1 się wyłącza, jeśli sygnał nie powrócił.
Oba rozwiązania zawierają ten sam parametr czasu (np. 10 s), ale działają w przeciwnych momentach: TON opóźnia start, a TOF opóźnia zatrzymanie. Jeśli czytasz opis zbyt szybko, możesz skupić się na liczbie "10 s" i przeoczyć, czy dotyczy naciśnięcia czy zwolnienia.
Przy logice OR sygnał sterujący zanika dopiero wtedy, gdy oba przyciski przestaną podawać sygnał (czyli są zwolnione). Jeśli jeden przycisk nadal jest wciśnięty, warunek OR jest spełniony i Y1 nadal może pozostawać włączona.
Najpewniej po zachowaniu wyjścia: w TOF wyjście pozostaje aktywne po zaniku wejścia przez czas T, a w TON wyjście uaktywnia się dopiero po utrzymaniu wejścia przez czas T. W PLC zwykle pomaga też nazwa bloku czasowego i jego opis w legendzie.
W typowej funkcji TOF, jeśli sygnał wejściowy wróci w czasie odmierzania, timer przestaje odliczać, a wyjście pozostaje włączone. Dokładne zachowanie zależy jednak od zastosowanego przekaźnika czasowego lub implementacji w sterowniku PLC.
Najczęstsze to: mylenie "zwolnienia jednego" z "zwolnieniem obu", utożsamianie dwóch przycisków z warunkiem AND, oraz traktowanie każdej wzmianki o czasie jako opóźnienia załączenia. Pomaga czytanie schematu etapami: start, podtrzymanie, stop.
Stosuje się je np. do "wybiegu" wentylatora po zatrzymaniu maszyny, podtrzymania elektrozaworu przez chwilę po puszczeniu przycisku, opóźnionego odpadania stycznika, albo do bezpiecznego wygaszenia procesu (np. dopompowanie/odpowietrzenie).
Niekoniecznie. Sterowanie oburęczne zwykle wymaga warunku AND (jednoczesnego naciśnięcia dwóch przycisków) oraz spełnienia dodatkowych warunków bezpieczeństwa. W pytaniu występuje warunek "którykolwiek", co jest charakterystyczne dla OR, a nie klasycznego sterowania oburęcznego.
Ćwicz rozpoznawanie czterech scenariuszy: natychmiastowe załączenie/wyłączenie, opóźnione załączenie (TON), opóźnione wyłączenie (TOF) oraz podtrzymanie. Rysuj krótkie przebiegi czasowe wejść (S1/S2) i wyjścia (Y1) – to szybko ujawnia różnice.
info

Statystycznie 49% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Pozostałe opisy mylą opóźnienie załączenia z opóźnieniem wyłączenia albo błędnie interpretują zwolnienie jednego przycisku."

Źródła:

  • PN-EN 61131-3:2015-01 (Sterowniki programowalne – Języki programowania), rozdziały dotyczące funkcji czasowych (TON/TOF)
  • Festo Didactic: "Elektropneumatyka. Podstawy" (materiały dydaktyczne), część o układach sterowania i elementach czasowych
  • Siemens S7-1200/1500 – dokumentacja systemowa (manual), opis bloków czasowych TON/TOF (rozdział o instrukcjach czasowych)

Materiały:

  • Podręczniki i ćwiczenia z podstaw automatyki i elektropneumatyki (logika stykowa, przekaźniki, timery)
  • Materiały szkoleniowe producentów dotyczące funkcji czasowych (TON/TOF) w logice drabinkowej
  • Zestawy zadań egzaminacyjnych ELM.3 z czytania schematów sterowania

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego