KWALIFIKACJA MOT6 - TEST WIEDZY NR 4

PYTANIE NR 40.
Wybierz prawidłową definicję dla "pasowania nieruchomego".
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Pasowanie nieruchome to takie połączenie (zwykle z wciskiem), w którym po montażu nie występuje żaden ruch względny między elementami. Odpowiedzi mówiące o swobodnym obrocie opisują pasowanie ruchome, a sformułowanie "jedna część nieruchoma" może mylić, bo istotna jest relacja między częściami.

Pełne wyjaśnienie:

Pasowanie nieruchome oznacza połączenie dwóch części (np. wału i otworu/tulei), które po złożeniu ma uniemożliwiać ruch względny między tymi elementami. W praktyce jest to typowe dla połączeń, które mają przenosić siły lub moment bez poślizgu, dlatego często wiąże się z pasowaniem "na wcisk" (brak luzu, a nawet występowanie wciski/interferencji).

Dlaczego odpowiedź poprawna jest poprawna?
Stwierdza wprost, że obie części muszą być nieruchome względem siebie. To dokładnie opisuje brak ruchu względnego po montażu, czyli cechę pasowania nieruchomego.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "Jedna część musi swobodnie się obracać względem drugiej" – opisuje pasowanie ruchome, gdzie dopuszcza się obrót (i zwykle wymaga się luzu oraz smarowania).
  • "Obie części muszą swobodnie się obracać względem siebie" – również wskazuje na dopuszczony obrót, czyli przeczy idei unieruchomienia połączenia.
  • "Jedna część musi być nieruchoma względem drugiej" – bywa mylące, bo w języku potocznym może brzmieć podobnie do definicji braku ruchu względnego. W definicji pasowania kluczowe jest jednak to, czy występuje ruch względny pomiędzy elementami po montażu. W zadaniach egzaminacyjnych oczekuje się jednoznacznego wskazania, że unieruchomione są elementy względem siebie, czyli w praktyce "obie części" w tej relacji.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w odpowiedzi pojawia się "swobodnie się obracać/przesuwać", to prawie zawsze dotyczy pasowania ruchomego (z luzem). Jeśli mowa o braku ruchu względnego po montażu – chodzi o pasowanie nieruchome.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To pasowanie, w którym po montażu elementy nie mogą poruszać się względem siebie (brak obrotu i przesuwu). W praktyce dotyczy to m.in. osadzania tulei, piast czy wybranych pierścieni łożysk, gdy połączenie ma przenosić obciążenia bez poślizgu.
Często spotkasz je przy wciskowym osadzaniu tulei w zwrotnicy, osadzaniu piasty na wale (zależnie od konstrukcji) lub przy osadzeniach elementów, które nie mogą "pracować" względem siebie. Dobór zależy od obciążeń i materiału.
Jeśli połączenie ma przenosić moment/siły, obrót względny oznaczałby poślizg, zużycie i utratę dokładności. Dlatego w pasowaniu nieruchomym dąży się do braku ruchu względnego, co stabilizuje geometrię i zapobiega luzom eksploatacyjnym.
Patrz na słowa kluczowe: "swobodny obrót", "przesuw", "luz" zwykle oznaczają pasowanie ruchome. Natomiast "brak ruchu względnego", "na wcisk", "unieruchomienie" wskazują na pasowanie nieruchome. To pomaga uniknąć pułapek językowych.
Chodzi o relację między częściami: po złożeniu nie mogą one zmieniać położenia jedna względem drugiej. To ważne doprecyzowanie, bo element może być ruchomy względem karoserii, ale nadal nieruchomy względem części, z którą jest połączony pasowaniem.
Najczęściej tak, bo wcisk eliminuje luz i zapewnia tarciowe "zablokowanie". Jednak w praktyce o nieruchomości decyduje brak ruchu względnego po montażu, a nie sama nazwa. W zadaniach egzaminacyjnych zwykle utożsamia się je z połączeniem wciskowym.
Typowe pomyłki to: mylenie "nieruchomego" z "nieruchomą częścią" (brak analizy relacji), automatyczne kojarzenie łożyska z obrotem (a nie z osadzeniem pierścieni) oraz ignorowanie tego, że ruch może być także posuwisty, nie tylko obrotowy.
W łożyskach kluczowy jest dobór osadzenia pierścieni. Gdy pierścień ma być stabilny i nie "pełzać" na wale lub w gnieździe, stosuje się rozwiązania zapewniające brak ruchu względnego. Zły dobór może powodować zużycie gniazda i nadmierne luzy.
Gdy wcisk jest na tyle duży, że montaż "na siłę" grozi uszkodzeniem. Wtedy stosuje się montaż cieplny: nagrzanie elementu z otworem lub schłodzenie wału, by chwilowo zmienić wymiary i ułatwić złożenie bez zatarć.
Podstawą są przyrządy do pomiaru średnic: mikrometr (wał), średnicówka/czujnik (otwór), a także czujnik zegarowy do oceny bicia po montażu. W praktyce ważna jest też ocena stanu powierzchni i czystości, bo wpływają na wynik osadzenia.
info

Około 65% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Według specjalistów z branży: "Pasowanie nieruchome to takie połączenie (zwykle z wciskiem), w którym po montażu nie występuje żaden ruch względny między elementami."

Źródła:

  • ISO 286-1:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits
  • ISO 286-2:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2: Tables of standard tolerance grades and limit deviations for holes and shafts

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z metrologii i tolerancji w technice (dział: pasowania)
  • Normy dotyczące układu tolerancji i pasowań ISO 286 (części 1–2)
  • Instrukcje warsztatowe dotyczące montażu łożysk i połączeń wciskowych w pojazdach

Aktualizacja pytania: 31.03.2026

Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego