KWALIFIKACJA MOT5 - CZERWIEC 2012

PYTANIE NR 35.
Wykonanie naprawy otworu na sworzeń tłokowy w tłoku metodą na wymiar naprawczy wymaga zastosowania
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wymiar naprawczy otworu pod sworzeń tłokowy wymaga obróbki wykańczającej zapewniającej dokładny wymiar i jakość powierzchni. Do tego służy rozwiercanie, realizowane rozwiertarką (lub narzędziem rozwiercającym). Wiertło wykonuje obróbkę zgrubną, gwintownik nacina gwint, a frez czołowy nie jest typowy do takiego otworu.

Pełne wyjaśnienie:

Otwór na sworzeń tłokowy jest powierzchnią współpracującą, dla której istotne są: dokładny wymiar, okrągłość, współosiowość oraz odpowiednia chropowatość. Gdy naprawa ma być wykonana metodą na wymiar naprawczy, oznacza to, że otwór ma zostać doprowadzony do ściśle określonej, większej wartości (w ramach przewidzianych wymiarów naprawczych), tak aby zapewnić prawidłowe pasowanie po naprawie.

Do uzyskania wymaganego wymiaru i jakości powierzchni stosuje się obróbkę wykańczającą otworów, czyli rozwiercanie. W praktyce warsztatowej oznacza to zastosowanie rozwiertarki (jako obrabiarki/operacji) lub narzędzia rozwiercającego prowadzonego w odpowiednim uchwycie. Rozwiercanie usuwa niewielki naddatek i pozwala uzyskać powtarzalny wymiar w tolerancji oraz lepszą gładkość niż po samym wierceniu.

  • Odpowiedź "wiertła krętego" jest nieprawidłowa, ponieważ wiertło służy głównie do wykonywania otworów zgrubnie. Po wierceniu dokładność i jakość powierzchni zwykle nie są wystarczające dla precyzyjnego pasowania sworznia.
  • Odpowiedź "gwintownika" jest nieprawidłowa, bo gwintownik stosuje się do nacinania gwintu, a w otworze na sworzeń nie wykonuje się gwintu.
  • Odpowiedź "freza czołowego" jest nieprawidłowa, ponieważ frez czołowy jest typowy do obróbki płaszczyzn. Nie jest narzędziem przeznaczonym do wykańczania cylindrycznego otworu na pasowanie sworznia.

Na egzaminie warto zapamiętać schemat: wiercenie = zgrubnie, rozwiercanie/roztaczanie = na dokładny wymiar, gwintowanie = gwint. Jeśli w pytaniu pojawia się "wymiar naprawczy" i precyzyjny otwór współpracujący, najczęściej chodzi o operację wykańczającą.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Rozwiercanie to obróbka wykańczająca otworu, wykonywana po wierceniu lub wstępnym wykonaniu otworu. Służy do uzyskania dokładnego wymiaru (w tolerancji) oraz lepszej gładkości i kształtu otworu. W naprawach silnika pomaga uzyskać właściwe pasowanie elementów współpracujących.
Wiertło kręte jest narzędziem zgrubnym: daje mniejszą dokładność średnicy i gorszą jakość powierzchni niż obróbka wykańczająca. Otwór pod sworzeń wymaga stabilnego wymiaru i odpowiedniej gładkości, bo wpływa na luz, hałas i trwałość współpracy sworznia z tłokiem.
Gdy celem jest wykonanie otworu "na wymiar", typowo stosuje się obróbkę wykańczającą, czyli rozwiercanie realizowane rozwiertarką (lub narzędziem rozwiercającym). Taka operacja usuwa niewielki naddatek, ale pozwala osiągnąć wymaganą średnicę i jakość powierzchni.
Wymiar naprawczy to przewidziana przez technologię naprawy, zwykle większa wartość wymiaru elementu (np. otworu), uzyskiwana przez obróbkę. Stosuje się go, gdy powierzchnia jest zużyta lub uszkodzona, a naprawa polega na obróbce i dopasowaniu współpracującej części do nowego wymiaru.
Nie, ponieważ gwintownik służy do nacinania gwintu w otworze. Otwór na sworzeń tłokowy jest otworem gładkim przeznaczonym do pasowania, a nie do połączenia gwintowego. Użycie gwintownika nie poprawi geometrii i wymiaru otworu na pasowanie sworznia.
Sygnałem są sformułowania typu "na wymiar", "wymiar naprawczy", "dokładny otwór", "pasowanie" lub element współpracujący (np. sworzeń, tuleja). Takie słowa sugerują, że liczy się tolerancja i jakość powierzchni, więc właściwa jest obróbka wykańczająca (np. rozwiercanie), a nie zgrubne wiercenie.
Nieprawidłowy luz lub zbyt ciasne pasowanie może powodować stuki, przyspieszone zużycie, przegrzewanie, a nawet zatarcie lub pęknięcia. Otwór musi mieć właściwy wymiar i jakość powierzchni, bo sworzeń pracuje w warunkach zmiennych obciążeń i temperatur, a błędy wymiarowe szybko ujawniają się w eksploatacji.
Roztaczanie wybiera się zwykle wtedy, gdy trzeba skorygować położenie osi otworu, poprawić współosiowość lub obrobić otwór o większym naddatku i wymaganej geometrii. Rozwiercanie częściej służy do niewielkich poprawek średnicy i poprawy gładkości, gdy otwór jest już wstępnie wykonany.
Najczęstsze to utożsamienie każdej naprawy otworu z wierceniem, pominięcie tolerancji i jakości powierzchni oraz automatyczne wybieranie narzędzia "od otworu" (np. gwintownika) bez sprawdzenia, czy ma powstać gwint. Na egzaminie warto łączyć narzędzie z celem: zgrubnie czy dokładnie.
Ułóż sobie mapę: wiercenie (otwór zgrubny), rozwiercanie (otwór dokładny), roztaczanie (korekta geometrii/osi), gwintowanie (gwint), frezowanie (płaszczyzny/rowki). Ćwicz rozpoznawanie słów-kluczy: "pasowanie", "tolerancja", "wymiar naprawczy" – one podpowiadają typ operacji.
info

Statystycznie 50% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Wymiar naprawczy otworu pod sworzeń tłokowy wymaga obróbki wykańczającej zapewniającej dokładny wymiar i jakość powierzchni."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Rozwiertak" https://pl.wikipedia.org/wiki/Rozwiertak (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (PL): "Rozwiercanie" https://pl.wikipedia.org/wiki/Rozwiercanie (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręczniki do obróbki skrawaniem (rozdziały: obróbka otworów, rozwiercanie, roztaczanie)
  • Materiały szkolne/branżowe o naprawach silników spalinowych (tłok, sworzeń, pasowania)
  • Katalogi i poradniki producentów narzędzi skrawających dotyczące rozwiercania

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego