KWALIFIKACJA ROL2 - CZERWIEC 2024

PYTANIE NR 27.
Wykonano pomiary średnic czterech wałów i uzyskano następujące wyniki Które z wałów nadają się do dalszej eksploatacji bez naprawy?
Ilustracja przedstawia tabelę z danymi dotyczącymi pomiarów średnic czterech wałów, które są częścią pytania egzaminacyjnego
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Do dalszej eksploatacji bez naprawy kwalifikuje się te wały, których zmierzona średnica mieści się w dopuszczalnych granicach (tolerancji/zużycia) określonych w dokumentacji.
W tej ocenie wały 1 i 3 spełniają kryterium, natomiast pozostałe przekraczają granicę dopuszczalną.

Pełne wyjaśnienie:

Ocena, czy wał nadaje się do dalszej eksploatacji bez naprawy, polega na porównaniu zmierzonej średnicy z wymiarami granicznymi wynikającymi z dokumentacji technicznej, pasowania (system ISO) albo z kryterium dopuszczalnego zużycia dla danego węzła (np. wał–łożysko, wał–tuleja).

W praktyce zużycie wału najczęściej objawia się zmniejszeniem średnicy (ścieranie), a decyzja "może pracować dalej" zapada wtedy, gdy wynik pomiaru nie jest mniejszy niż dopuszczalne minimum (lub mieści się w zadanym przedziale). Dlatego poprawna odpowiedź wskazuje te wały, które mieszczą się w granicy dopuszczalnej – tutaj: 1 i 3.

Dlaczego pozostałe zestawy są błędne?

  • 1 i 2 – wał 2 nie spełnia wymagań (jego średnica jest poza dopuszczalnym zakresem), więc para nie może być poprawna.
  • 2 i 3 – ponownie, obecność wału 2 dyskwalifikuje odpowiedź, mimo że wał 3 jest prawidłowy.
  • 4 i 3 – wał 4 jest poza dopuszczalnym zakresem (np. przekroczone zużycie lub niewłaściwy wymiar), więc nie może być uznany za zdatny bez naprawy.

Wskazówka egzaminacyjna: zanim wybierzesz odpowiedź, ustal kryterium porównania (nominał i odchyłki albo dopuszczalne zużycie). Następnie oceniaj każdy wał osobno: "w normie/poza normą". Dopiero na końcu wybierz parę zawierającą wyłącznie elementy "w normie".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Porównaj wynik pomiaru z wymiarami granicznymi lub dopuszczalnym zużyciem z dokumentacji. Jeśli średnica mieści się w dopuszczalnym zakresie, wał jest zdatny bez naprawy. Gdy wynik jest poza zakresem (np. zbyt mała średnica po zużyciu), potrzebna jest regeneracja lub wymiana.
Wymiary graniczne to minimalna i maksymalna dopuszczalna średnica wynikająca z tolerancji/pasowania. Umożliwiają obiektywną ocenę: element jest "w normie" albo "poza normą". W eksploatacji zapobiega to pracy z nadmiernym luzem, wibracjami i przyspieszonym zużyciem współpracujących części.
Typowe zużycie ścierne polega na ubytku materiału na powierzchni współpracującej, więc średnica maleje. Zwiększenie średnicy występuje rzadziej (np. przez narosty, korozję, zanieczyszczenia) i zwykle też jest niepożądane, bo zmienia pasowanie. Na egzaminie warto pamiętać, że "zużycie" często oznacza zbyt mały wymiar.
Najczęściej stosuje się mikrometr zewnętrzny, bo daje większą dokładność niż suwmiarka. Ważne jest czyste miejsce pomiaru, właściwy docisk (sprzęgło), oraz wykonanie kilku pomiarów w różnych przekrojach. Suwmiarka bywa pomocna w kontroli wstępnej, ale nie zawsze wystarcza do oceny granicznej.
Najczęstsze to: brud/olej na powierzchni, pomiar na zadziorze, zbyt duży docisk mikrometru, nieprostopadłe ustawienie szczęk, oraz pomiar tylko w jednym miejscu mimo owalności/stożkowatości. Te błędy mogą sprawić, że wał błędnie uznasz za zdatny lub niezdatny.
Nie. Nominał to punkt odniesienia, ale decyzję podejmuje się na podstawie tolerancji (wymiarów granicznych) albo dopuszczalnego zużycia. Dwa wały o tej samej różnicy od nominału mogą być ocenione inaczej, jeśli mają różne pasowania lub pracują w innych warunkach obciążenia i smarowania.
Najczęściej rośnie luz w połączeniu, pojawiają się drgania, hałas, nierównomierne przenoszenie obciążenia, przegrzewanie i szybsze zużycie łożysk/tulei. W maszynach rolniczych może to skutkować awarią przekładni lub napędu oraz kosztownym uszkodzeniem elementów współpracujących.
Regenerację stosuje się, gdy wał jest poza dopuszczalnym wymiarem, ale jego konstrukcja i materiał na to pozwalają, a naprawa jest ekonomiczna. Typowe metody to napawanie, chromowanie techniczne lub tulejowanie, a następnie obróbka do wymiaru. Ostatecznie i tak trzeba sprawdzić średnicę względem wymagań.
Najpierw ustal zakres dopuszczalny (min–max) z podanej tabeli/rysunku. Potem przejdź po kolei przez każdy wał i oznacz: "OK" albo "NOK". Dopiero na końcu wybierz odpowiedź zawierającą wyłącznie te numery, które mają status "OK". To ogranicza pomyłki wynikające z patrzenia na pary odpowiedzi.
Warto znać: wymiar nominalny, odchyłki górna i dolna, wymiary graniczne, pole tolerancji, klasa dokładności oraz idea pasowań wał–otwór. Przydatne jest też rozróżnienie między tolerancją wykonania a dopuszczalnym zużyciem eksploatacyjnym, bo to inne kryteria oceny.
info

Około 40% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Źródła:

  • PN-EN ISO 286-1:2011, "System tolerancji i pasowań ISO — Część 1: Podstawy tolerancji, odchyłki i pasowania"
  • PN-EN ISO 286-2:2011, "System tolerancji i pasowań ISO — Część 2: Tabele standardowych klas tolerancji i odchyłek granicznych dla otworów i wałków"
  • PN-EN ISO 14253-1:2017-02, "Specyfikacje geometrii wyrobów (GPS) — Kontrola przez pomiary przedmiotu obrabianego i przyrządów pomiarowych — Część 1: Reguły podejmowania decyzji dla zgodności lub niezgodności ze specyfikacją"

Materiały:

  • Normy tolerancji i pasowań (system ISO) – część dotycząca wałków i otworów
  • Materiały dydaktyczne z metrologii warsztatowej (mikrometr, suwmiarka, zasady pomiaru)
  • Instrukcje serwisowe/DTR maszyn rolniczych – dopuszczalne zużycia i kryteria kwalifikacji części

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego