KWALIFIKACJA SPO5 - STYCZEŃ 2024

PYTANIE NR 5.
Wykorzystując skalę Lawtona można ocenić możliwości podopiecznej w zakresie samodzielnego
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Skala Lawtona ocenia złożone czynności życia codziennego wykonywane w środowisku domowym, takie jak przygotowywanie posiłków. Pozostałe propozycje dotyczą raczej czynności podstawowych (np. ubieranie) lub sprawności ruchowej (schody), które są oceniane innymi narzędziami lub w innych obszarach oceny funkcjonalnej.

Pełne wyjaśnienie:

Skala Lawtona służy do oceny złożonych czynności życia codziennego, czyli takich, które wymagają planowania, organizacji i zwykle większej samodzielności w funkcjonowaniu w domu. Tego typu ocena jest szczególnie przydatna w pracy opiekunki środowiskowej, bo pomaga ustalić, w których obszarach podopieczna wymaga wsparcia (np. w czynnościach domowych), a w których radzi sobie samodzielnie.

Odpowiedź "przygotowania posiłku" pasuje do takiej oceny, ponieważ przygotowanie jedzenia to typowa czynność złożona: obejmuje m.in. zaplanowanie, dobór produktów, wykonanie kilku etapów oraz ocenę bezpieczeństwa (np. korzystanie z kuchenki).

Pozostałe odpowiedzi są mniej trafne w kontekście skali Lawtona:

  • "ubierania i rozbierania się" – jest to zwykle czynność podstawowa samoobsługi. W praktyce opiekuńczej częściej wiąże się z oceną podstawowych aktywności dnia codziennego, a nie z obszarem złożonych aktywności domowych.
  • "wchodzenia i schodzenia po schodach" – to element sprawności lokomocyjnej i oceny mobilności/równowagi. Może wpływać na samodzielność, ale nie jest klasyczną czynnością złożoną dnia codziennego w rozumieniu IADL.
  • "spożywania posiłku" – dotyczy samego jedzenia (czynność podstawowa), a nie przygotowania i organizacji posiłku. W planie opieki rozróżnia się te dwa obszary, bo wymagają innych interwencji.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w odpowiedziach pojawiają się czynności domowe (posiłki, zakupy, telefon, porządki), zwykle dotyczą one złożonych aktywności; jeśli pojawiają się czynności higieniczne i samoobsługowe (jedzenie, ubieranie), częściej są to czynności podstawowe.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Skala Lawtona ocenia złożone czynności dnia codziennego związane z samodzielnym funkcjonowaniem w domu. Chodzi o aktywności wymagające organizacji i planowania (np. przygotowanie posiłków), a nie tylko podstawową samoobsługę. Wynik pomaga dopasować zakres wsparcia.
Typowe są czynności "domowe" i organizacyjne, które pokazują, czy osoba poradzi sobie samodzielnie w mieszkaniu. W praktyce to aktywności złożone, a nie proste czynności samoobsługi. Warto zapamiętać, że przygotowanie posiłków zwykle należy do tego obszaru.
Przygotowanie posiłku wymaga wykonania kilku etapów (zaplanowania, wyboru produktów, obróbki i oceny bezpieczeństwa). To więcej niż pojedyncza czynność, dlatego dobrze różnicuje samodzielność funkcjonalną. W opiece środowiskowej wskazuje, czy potrzebne jest wsparcie w domu.
ADL to podstawowe czynności samoobsługi (np. ubieranie, jedzenie, higiena), a IADL to czynności bardziej złożone, potrzebne do niezależnego życia (np. przygotowanie posiłków). Pomylenie tych kategorii jest częstym błędem egzaminacyjnym. Skala Lawtona dotyczy IADL.
Zwykle nie jest to główny obszar skali Lawtona, bo ubieranie to raczej czynność podstawowa samoobsługi. W ocenie funkcjonalnej bywa przypisywane do narzędzi dotyczących ADL. Na egzaminie warto skojarzyć Lawtona z czynnościami domowymi i organizacyjnymi.
Wchodzenie i schodzenie po schodach dotyczy głównie mobilności i sprawności ruchowej. Może wpływać na samodzielność, ale nie jest klasyczną czynnością złożoną dnia codziennego ocenianą w skali Lawtona. Takie elementy częściej analizuje się w ocenie lokomocji i ryzyka upadku.
Wynik pomaga ustalić, gdzie realnie potrzebna jest pomoc: czy podopieczna wymaga wsparcia w czynnościach domowych, czy wystarczy nadzór lub przypomnienia. Ułatwia też obserwację zmian w czasie (pogorszenie lub poprawę). To przydatne przy planowaniu usług opiekuńczych.
Najczęściej myli się czynności złożone (IADL) z podstawowymi (ADL), bo wszystkie dotyczą "samodzielności". Drugi błąd to wybieranie odpowiedzi o mobilności (np. schody), bo wydaje się ważna dla opieki. Warto rozdzielić: domowe/organizacyjne kontra samoobsługa.
Gdy trzeba zaplanować zakres wsparcia w domu: kto i w czym ma pomagać, jak często oraz jakie zabezpieczenia wdrożyć. Ocena czynności złożonych jest szczególnie ważna, gdy osoba wygląda na sprawną fizycznie, ale ma trudności z organizacją dnia. To częste w problemach poznawczych.
Pomaga metoda "dom kontra samoobsługa": czynności kuchenne, zakupy i organizacja życia zwykle są złożone; higiena, ubieranie i jedzenie to częściej podstawowa samoobsługa. Warto ćwiczyć na przykładach i grupować czynności w dwie listy. To zmniejsza ryzyko pomyłek na egzaminie.
info

Statystycznie 53% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Według specjalistów z branży: "Skala Lawtona ocenia złożone czynności życia codziennego wykonywane w środowisku domowym, takie jak przygotowywanie posiłków."

Źródła:

  • Lawton, M.P.; Brody, E.M. "Assessment of Older People: Self-Maintaining and Instrumental Activities of Daily Living". The Gerontologist, 1969, 9(3): 179–186.
  • Physio-pedia: "Lawton Instrumental Activities of Daily Living Scale" (strona opisowa narzędzia) https://www.physio-pedia.com/Lawton_Instrumental_Activities_of_Daily_Living_Scale - dostęp 2026-03-02
  • Hartford Institute for Geriatric Nursing (HIGN), ConsultGeri: "Instrumental Activities of Daily Living (IADL) Scale" https://consultgeri.org/try-this/general-assessment/issue-23 - dostęp 2026-03-02

Materiały:

  • Artykuły i opracowania o czynnościach ADL/IADL w gerontologii i opiece długoterminowej
  • Materiały dydaktyczne dla opiekunów dotyczące oceny samodzielności i planowania wsparcia
  • Opis i instrukcja stosowania skali IADL (Lawton) w źródłach medycznych/rehabilitacyjnych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego