KWALIFIKACJA ROL10 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 19.
Wykorzystywanie do hodowli twórczej roślin o podwojonej lub zwielokrotnionej liczbie chromosomów w komórkach jest metodą
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Poliploidia to stan, w którym komórki mają podwojoną lub zwielokrotnioną liczbę zestawów chromosomów. W hodowli twórczej wykorzystuje się rośliny poliploidalne, aby uzyskać pożądane cechy (np. większe organy, zmiany płodności). Dlatego opisana metoda jest poliploidalna.

Pełne wyjaśnienie:

Opis w pytaniu wskazuje na rośliny o podwojonej lub zwielokrotnionej liczbie chromosomów w komórkach. Taki stan nazywa się poliploidią, a wykorzystywanie (lub indukowanie) poliploidii w programach hodowlanych określa się jako metodę poliploidalną (z zakresu cytogenetyki hodowlanej).

Dlaczego to pasuje do definicji? W poliploidii zmienia się liczba całych zestawów chromosomów (np. 2n → 4n), co wpływa na ekspresję genów i cechy fenotypowe. W praktyce hodowlanej poliploidy mogą dawać m.in. większe komórki, większe organy, czasem zmienioną żywotność lub płodność. Z tego powodu jest to rozpoznawalna, odrębna grupa metod hodowlanych.

Pozostałe odpowiedzi nie odpowiadają podanej przesłance:

  • "heterozyjna" odnosi się do heterozygotyczności lub zjawiska heterozji (mieszańcowej bujności) i dotyczy kombinacji alleli, a nie zwielokrotnienia zestawów chromosomów.
  • "mutacyjna" wiąże się z wywoływaniem lub selekcją mutacji (zmian w materiale genetycznym), ale nie musi obejmować zmiany liczby zestawów chromosomów; mutacje mogą dotyczyć pojedynczych genów lub fragmentów chromosomów.
  • "krzyżówkowa" dotyczy krzyżowania (hybrydyzacji) form rodzicielskich w celu łączenia cech, a w treści pytania kluczową cechą jest właśnie zwielokrotnienie liczby chromosomów, nie pochodzenie mieszańcowe.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawiają się sformułowania o zwielokrotnieniu liczby chromosomów lub zestawów chromosomów, najczęściej prowadzi to bezpośrednio do pojęcia poliploidii i metod poliploidalnych.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Poliploidia to stan, w którym komórki rośliny mają więcej niż dwa zestawy chromosomów (np. 3n, 4n). Zmiana dotyczy całych zestawów chromosomów, a nie pojedynczego genu. W hodowli bywa wykorzystywana do uzyskania określonych cech użytkowych.
Ponieważ kryterium metody poliploidalnej jest właśnie zmiana ploidalności, czyli liczby zestawów chromosomów w komórkach. Jeśli opis mówi o podwojeniu lub zwielokrotnieniu chromosomów, to wskazuje bezpośrednio na poliploidię jako mechanizm hodowlany.
Metoda poliploidalna dotyczy liczby zestawów chromosomów (np. 2n → 4n). Metoda mutacyjna dotyczy zmian w DNA (mutacje genu, fragmentu chromosomu), ale nie musi zmieniać liczby zestawów. W pytaniu szukaj słów: "zwielokrotnienie", "podwojenie chromosomów".
"Heterozyjna" odnosi się do heterozygotyczności (różne allele danego genu) lub do zjawisk związanych z mieszańcami. Nie opisuje jednak sytuacji, w której roślina ma więcej zestawów chromosomów. To inny poziom opisu: allele vs liczba całych zestawów.
Nie zawsze. Poliploidia może zwiększać rozmiar komórek i organów lub zmieniać płodność, ale efekt zależy od gatunku i typu poliploidii. W hodowli jest to narzędzie, które może pomóc, ale wymaga selekcji i oceny wartości gospodarczej w kolejnych pokoleniach.
W praktyce rolniczej i ogrodniczej poliploidia występuje u wielu gatunków, a w części z nich bywa wykorzystywana hodowlano. Na egzaminie zwykle nie trzeba podawać listy gatunków, tylko rozpoznać mechanizm: zwiększona liczba zestawów chromosomów.
Metody krzyżówkowe stosuje się, gdy celem jest połączenie cech dwóch form rodzicielskich (np. odporności i wysokiego plonu) poprzez krzyżowanie i selekcję potomstwa. Metody poliploidalne wybiera się, gdy kluczowy jest efekt zmiany ploidalności, a nie samo mieszanie genów rodziców.
Oba pojęcia kojarzą się z "lepszym wzrostem" lub "większą wydajnością", ale wynikają z innych mechanizmów. Heterozja dotyczy kombinacji alleli u mieszańców, a poliploidia dotyczy liczby zestawów chromosomów. Na teście pomaga trzymać się słów-kluczy w treści zadania.
Najmocniejsze wskazówki to: "podwojona liczba chromosomów", "zwielokrotniona liczba chromosomów", "większa liczba zestawów chromosomów", "tetraploid", "triploid". Jeśli opis jest o liczbie chromosomów, zwykle chodzi o ploidalność, a nie o krzyżowanie czy mutacje punktowe.
Ułóż mapę pojęć: krzyżowanie (łączenie cech rodziców), mutageneza (wywoływanie zmian w DNA), poliploidia (zmiana liczby zestawów chromosomów), selekcja (wybór najlepszych osobników). Ćwicz rozpoznawanie metody po jednym zdaniu opisu.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 49% zdających egzamin. trudne

Według specjalistów z branży: "Poliploidia to stan, w którym komórki mają podwojoną lub zwielokrotnioną liczbę zestawów chromosomów."

Źródła:

  • Encyclopaedia Britannica, hasło: "polyploidy" (definicja i opis zjawiska), https://www.britannica.com/science/polyploidy (dostęp: 2026-02-28)
  • Khan Academy, dział Biology, artykuł: "Polyploidy" (podstawowe wyjaśnienie pojęcia), https://www.khanacademy.org/science/biology/heredity/variations-on-mendelian-genetics/a/polyploidy (dostęp: 2026-02-28)
  • OpenStax Biology 2e, rozdział dotyczący chromosomów i zmienności genetycznej (omówienie zmian liczby chromosomów, w tym poliploidii), https://openstax.org/details/books/biology-2e (dostęp: 2026-02-28)

Materiały:

  • Podręczniki i repetytoria z genetyki/hodowli roślin dla technikum rolniczego (działy: mutacje, krzyżowanie, poliploidia)
  • Materiały dydaktyczne uczelni rolniczych: skrypty z hodowli roślin i cytogenetyki (rozdziały o poliploidii)
  • Encyklopedyczne opracowania biologiczne dotyczące poliploidii (definicje, przykłady, znaczenie)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego