Kwalifikacje w Zawodzie - Testy zawodowe online | Egzaminy Zawodowe

KWALIFIKACJA MEC9 - CZERWIEC 2018



PYTANIE NR 6.
Wymiar przedstawiony na rysunku wykonany w IT10 zawiera się w zakresie wymiarowym
Ilustracja przedstawia techniczny rysunek przekroju elementu mechanicznego oraz tabelę z tolerancjami wymiarowymi.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Stopień IT10 określa szerokość pola tolerancji dla danego wymiaru nominalnego (z rysunku) i odpowiedniego przedziału wymiarowego.
Wymiary graniczne otrzymuje się przez dodanie odchyłki górnej do nominalnej oraz odjęcie odchyłki dolnej. Dla wskazanego wymiaru zakres wynosi 9,971–10,029.

Pełne wyjaśnienie:

W zapisie "IT10" liczba oznacza stopień dokładności, czyli jak szerokie ma być pole tolerancji dla danego wymiaru nominalnego. W praktyce (rysunek techniczny i kontrola jakości) postępuje się tak:

  • najpierw ustala się wartość nominalną z rysunku oraz to, do jakiego przedziału wymiarowego należy,
  • następnie z tablic/norm systemu tolerancji ISO wyznacza się szerokość tolerancji dla IT10,
  • na końcu oblicza się wymiary graniczne: dolny i górny.

Odpowiedź "9,971-10,029" jest poprawna, bo przedstawia dwa wymiary graniczne symetrycznie rozłożone wokół nominalnej wartości z rysunku (10,000 mm): dolny jest mniejszy o 0,029 mm, a górny większy o 0,029 mm. Oznacza to całkowitą tolerancję 0,058 mm, zgodną z przyjętym stopniem IT10 dla właściwego przedziału.

Pozostałe propozycje są błędne typowo z jednego z powodów:

  • "9,962-10,058" oraz "9,930-10,070" dają zbyt szerokie pola tolerancji, co odpowiadałoby gorszej dokładności (większemu luzowi) niż IT10. To częsty błąd "wybierania największego zakresu".
  • "9,965-10,035" daje inne (węższe lub przesunięte) pole tolerancji niż wymagane dla IT10 w danym zakresie wymiarowym. To często wynika z pomylenia stopni IT albo złego doboru przedziału w tablicach.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprawdzaj, czy podany przedział ma sens względem nominalnej (czy wartości graniczne są logicznie po obu stronach nominalnej) oraz czy szerokość tolerancji (różnica górny–dolny) odpowiada właściwemu stopniowi IT.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Co oznacza zapis IT10 na rysunku technicznym?
IT10 to stopień dokładności tolerancji wymiaru liniowego w systemie ISO. Oznacza, jak szerokie jest dopuszczalne pole tolerancji dla danego wymiaru nominalnego i jego przedziału wymiarowego. Im mniejsza liczba IT, tym większa dokładność (mniejsza tolerancja).
Jak wyznacza się wymiary graniczne z tolerancji IT?
Najpierw ustalasz wymiar nominalny z rysunku i dobierasz odpowiedni przedział wymiarowy. Potem z tablic dla danego IT odczytujesz szerokość tolerancji (i ewentualnie odchyłki). Wymiary graniczne to: nominalny + odchyłka górna oraz nominalny + odchyłka dolna.
Dlaczego bez rysunku trudno rozwiązać zadanie o IT10?
Stopień IT10 sam w sobie nie wystarcza, bo szerokość tolerancji zależy od wymiaru nominalnego i jego zakresu (przedziału). Rysunek zwykle podaje nominalną wartość (np. 10 mm) i kontekst, dla którego dobiera się tolerancję. Bez tego można pomylić przedział i uzyskać inny wynik.
Jakie są najczęstsze błędy przy zadaniach z tolerancjami IT?
Najczęściej myli się: (1) wymiary graniczne z odchyłkami, (2) stopnie IT między sobą (np. IT9 vs IT10), (3) przedziały wymiarowe w tablicach, oraz (4) wybiera się "najszerszy" zakres, zakładając błędnie, że większa tolerancja zawsze pasuje do IT10.
Czy IT10 zawsze oznacza tolerancję symetryczną ±?
Nie zawsze. IT określa przede wszystkim szerokość pola tolerancji, a położenie pola zależy od układu (np. otwór/wał i litera odchyłki podstawowej w systemie pasowań). W niektórych zadaniach spotyka się symetrię, ale nie jest to regułą dla wszystkich przypadków.
Jak sprawdzić, czy podany zakres wymiarowy ma sens dla IT10?
Policz różnicę: górny minus dolny — to jest całkowita tolerancja. Następnie oceń, czy wartości graniczne są logicznie względem nominalnej (zwykle jedna poniżej i jedna powyżej). Jeśli tolerancja jest rażąco duża lub mała jak na IT10, prawdopodobnie wybrano zły przedział lub stopień IT.
Jak dobrać przyrząd pomiarowy do tolerancji IT10?
Dobór zależy od szerokości tolerancji i wymaganej niepewności pomiaru. Dla typowych tolerancji rzędu setnych milimetra często stosuje się mikrometr lub sprawdziany, a suwmiarka może być niewystarczająca. Zasada praktyczna: przyrząd powinien mierzyć "pewniej" niż wynosi tolerancja detalu.
Kiedy na produkcji stosuje się klasę IT10?
IT10 spotyka się przy elementach, gdzie wymagana jest umiarkowana dokładność wykonania, ale nie jest potrzebna precyzja pasowań wysokiej klasy. To typowe np. dla wielu wymiarów ogólnych w częściach maszyn, które nie pracują jako dokładne pary współpracujące, a jednak wymagają kontroli jakości.
Dlaczego odpowiedzi w teście różnią się szerokością tolerancji?
To celowy zabieg: test sprawdza, czy umiesz rozpoznać właściwą szerokość pola tolerancji dla danego IT i wymiaru. Jedne odpowiedzi odpowiadają zbyt dużej tolerancji (niższa dokładność), inne zbyt małej (wyższa dokładność), a jedna ma właściwy zakres zgodny z IT10.
Jak przygotować się do zadań z tolerancji i pasowań na egzaminie?
Ćwicz schemat: nominalny → przedział → IT → tolerancja → wymiary graniczne. Naucz się szybko liczyć różnicę górny–dolny i porównywać z oczekiwaną klasą dokładności. Warto też przećwiczyć zadania z odczytem wymiarów z rysunku oraz doborem metody pomiaru.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 31% zdających egzamin. bardzo trudne

Eksperci podkreślają: "Dla wskazanego wymiaru zakres wynosi 9,971–10,029."

Źródła:

  • ISO 286-1:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits
  • ISO 286-2:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2: Tables of standard tolerance classes and limit deviations for holes and shafts

Materiały:

  • Tablice tolerancji i pasowań (system ISO) stosowane w rysunku maszynowym
  • Podręcznik do rysunku technicznego maszynowego (tolerancje wymiarów i pasowania)
  • Materiały dydaktyczne z metrologii warsztatowej (wymiary graniczne, odchyłki)
Zobacz też:

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego