KWALIFIKACJA CHM3 - PAŹDZIERNIK 2016

PYTANIE NR 19.
Z podanych równań reakcji otrzymywania siarczanu(VI) baru wybierz obowiązujący zapis w formie jonowej.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Poprawny zapis w formie jonowej musi przedstawiać jony obecne w roztworze i być zbilansowany pod względem atomów oraz ładunku.
Równanie z Ba2+, SO42- oraz jonami obserwatorami H+ i Cl- po obu stronach spełnia te warunki i opisuje strącanie BaSO4.

Pełne wyjaśnienie:

Reakcja otrzymywania siarczanu(VI) baru w roztworze wodnym to klasyczna reakcja strącania: z jonów Ba2+ i SO42- powstaje trudno rozpuszczalny osad BaSO4. W zapisie jonowym należy pokazać, jakie jony rzeczywiście występują w roztworze, a nie pozostawiać w równaniu cząsteczek mocnych elektrolitów.

Dlaczego poprawna jest odpowiedź z jonami H+ i Cl- po obu stronach?
To pełne równanie jonowe. Zawiera ono wszystkie jony obecne w roztworze pochodzące z BaCl2 i H2SO4. Jony H+ i Cl- nie biorą udziału w tworzeniu osadu, więc występują po obu stronach jako jony obserwatorzy. Kluczowe jest też zachowanie bilansu: liczba atomów oraz suma ładunków po lewej i prawej stronie są zgodne.

Dlaczego pozostałe propozycje są niepoprawne?

  • Równanie cząsteczkowe "BaCl2 + H2SO4 → BaSO4 + 2HCl" nie jest zapisem jonowym, bo pozostawia w roztworze formy cząsteczkowe zamiast jonów. Może opisywać reakcję ogólnie, ale nie spełnia wymogu "formy jonowej".
  • Wariant mieszający "BaCl2 + 2H+ + SO42- → …" łączy zapis cząsteczkowy (BaCl2) z jonowym (H+, SO42-). W poprawnym równaniu jonowym BaCl2 jako mocny elektrolit powinien występować jako Ba2+ + 2Cl-.
  • Wariant z "… + Cl-" po prawej stronie ma błąd stechiometryczny: liczba jonów chlorkowych nie zgadza się z tym, co jest po lewej stronie. Taki zapis nie spełnia bilansu atomów/ładunku.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw rozpisz mocne elektrolity na jony, potem sprawdź bilans ładunku (suma ładunków po obu stronach) i dopiero na końcu zastanów się, czy pytanie wymaga zapisu pełnego czy skróconego. Jeśli nie ma słowa "skrócone/netto", pełne równanie jonowe jest poprawną "formą jonową".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Pełne równanie jonowe pokazuje wszystkie jony obecne w roztworze po dysocjacji mocnych elektrolitów. Zawiera także jony obserwatorzy, które nie ulegają przemianie i występują po obu stronach równania w tej samej postaci.
Skrócone równanie jonowe (netto) powstaje po skreśleniu jonów obserwatorów z pełnego równania jonowego. Zostają tylko te składniki, które rzeczywiście biorą udział w reakcji, np. w strącaniu: Ba2+ + SO42- → BaSO4.
Ponieważ są to zwykle jony obserwatorzy: towarzyszą reakcji w roztworze, ale nie tworzą osadu ani nowego produktu. Jeśli po lewej i prawej stronie występują w tej samej liczbie, oznacza to, że środowisko roztworu się nie zmienia w odniesieniu do tych jonów.
Sprawdź dwie rzeczy: bilans atomów (liczba atomów każdego pierwiastka po obu stronach) oraz bilans ładunku (suma ładunków po lewej stronie musi równać się sumie ładunków po prawej). Oba warunki muszą być spełnione jednocześnie.
Kluczowe są jony, które tworzą trudno rozpuszczalną sól: Ba2+ oraz SO42-. To one tworzą osad BaSO4. Pozostałe jony (np. Cl-, H+) zwykle pozostają w roztworze jako jony obserwatorzy.
W równaniu jonowym mocne elektrolity w roztworze zapisuje się jako jony, a nie jako cząsteczki. BaCl2(aq) dysocjuje do Ba2+ i 2Cl-. Pozostawienie BaCl2 w zapisie miesza formę cząsteczkową z jonową.
Jeśli polecenie brzmi "zapisz w formie jonowej" bez doprecyzowania, często akceptuje się pełne równanie jonowe. Gdy pojawia się słowo "skrócone", "netto" lub "po skreśleniu jonów obserwatorów", należy podać skrócone równanie jonowe.
Najczęstsze pomyłki to: skreślanie jonów, które nie są obserwatorami (bo biorą udział w reakcji), pozostawianie w równaniu cząsteczek mocnych elektrolitów oraz brak kontroli bilansu ładunku po skróceniu. Warto zawsze sprawdzić ładunki na końcu.
Oznacza to, że BaSO4 ma bardzo małą rozpuszczalność w wodzie i po zmieszaniu jonów Ba2+ i SO42- powstaje ciało stałe, które można zaobserwować i oddzielić (np. filtracją). To podstawa identyfikacji siarczanów.
Ćwicz trzy kroki: (1) rozpisanie mocnych elektrolitów na jony, (2) zapis pełnego równania jonowego i sprawdzenie bilansu, (3) ewentualne skracanie przez usunięcie jonów obserwatorów. Rób zadania na strącanie, zobojętnianie i reakcje redoks w roztworze.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 47% zdających egzamin. trudne

Źródła:

  • OpenStax Chemistry 2e, rozdział 4 (Reactions in Aqueous Solution) – część o równaniach jonowych i jonach obserwatorach, https://openstax.org/books/chemistry-2e/pages/4-introduction (dostęp 2026-03-01)
  • Khan Academy, "Net ionic equations" (równania jonowe skrócone i jony obserwatorzy), https://www.khanacademy.org/science/chemistry/chemical-reactions-stoichiome/ionic-equations/a/net-ionic-equations (dostęp 2026-03-01)
  • ChemLibreTexts, "Ionic Equations" (pełne i skrócone równania jonowe), https://chem.libretexts.org/Bookshelves/General_Chemistry/Map%3A_General_Chemistry_(Petrucci_et_al.)/04%3A_Aqueous_Reactions_and_Solution_Stoichiometry/4.2%3A_Ionic_Equations (dostęp 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręcznik chemii ogólnej: rozdział o równaniach jonowych i reakcjach strącania
  • Zadania maturalne/techniczne z działu: elektrolity i reakcje w roztworach wodnych
  • Notatki z analizy jakościowej: identyfikacja anionów (SO4^2-) i kationów (Ba^2+)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego