KWALIFIKACJA CHM5 - CZERWIEC 2009

PYTANIE NR 45.
Które z podanych substancji należy usunąć, ze względu na ich łatwopalność, z bezpośredniego sąsiedztwa palących się palników gazowych?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Eter, alkohol etylowy i benzen to lotne rozpuszczalniki organiczne, których pary łatwo tworzą z powietrzem mieszaniny palne. W bezpośrednim sąsiedztwie palników gazowych stanowią więc wysokie ryzyko zapłonu. Roztwory wodne, kwasy i zasady z pozostałych odpowiedzi nie są typowo klasyfikowane jako łatwopalne.

Pełne wyjaśnienie:

W pobliżu otwartego płomienia (np. palników gazowych) szczególnie niebezpieczne są substancje, które:

  • łatwopalne,
  • lotne (szybko parują),
  • tworzą palne pary, które mogą przemieścić się do płomienia i zapalić się nawet przy niewielkiej iskierce.

Odpowiedź "Eter, alkohol etylowy, benzen." spełnia te warunki. Są to typowe rozpuszczalniki organiczne o wyraźnym zagrożeniu pożarowym: mogą intensywnie parować w temperaturze pokojowej, a ich pary po zmieszaniu z powietrzem mogą ulec zapłonowi od płomienia palnika.

Pozostałe zestawy zawierają składniki, które zwykle nie stanowią dominującego zagrożenia łatwopalnością w warunkach pracowni:

  • "Alkohol metylowy, kwas solny, wodę wapienną." – metanol jest łatwopalny, ale kwas solny (roztwór wodny) i woda wapienna są typowo niepalne; zestaw nie jest jednorodny pod kątem palności.
  • "Roztwór wodorotlenku sodu, toluen, wodę amoniakalną" – toluen jest łatwopalny, jednak roztwór NaOH i woda amoniakalna to głównie układy wodne, których zagrożenia dotyczą raczej żrącości/uciążliwych oparów niż zapłonu od płomienia.
  • "Kwas mrówkowy, roztwór azotanu (V) potasu, glicerynę." – są to substancje o innych profilach ryzyka (żrącość/utlenianie/lepkość), a w typowym ujęciu BHP laboratoryjnego nie są traktowane jako najbardziej "łatwopalny" zestaw do natychmiastowego usunięcia spod palnika.

Wskazówka egzaminacyjna: przy pytaniach o palność szukaj w odpowiedziach lotnych rozpuszczalników organicznych (eter, benzyna ekstrakcyjna, aceton, benzen/toluen, alkohole niskocząsteczkowe). Same słowa "kwas", "zasada", "roztwór" często sugerują dominację wody, a więc mniejszą skłonność do zapłonu (choć mogą występować inne poważne zagrożenia).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Łatwopalna jest taka substancja, której pary lub sama ciecz mogą się zapalić od typowego źródła zapłonu (płomień, iskra, gorąca powierzchnia). W laboratorium ryzyko rośnie, gdy związek jest lotny, bo szybko tworzy palną mieszaninę z powietrzem.
Eter jest bardzo lotny, więc intensywnie paruje już w temperaturze pokojowej. Jego pary mogą przemieścić się do płomienia palnika i zapalić, a zapłon bywa gwałtowny. Dlatego eter przechowuje się i stosuje z dala od otwartego ognia oraz przy dobrej wentylacji.
Alkohol etylowy jest łatwopalny, więc w pobliżu płomienia stwarza ryzyko zapłonu, zwłaszcza gdy jest rozlany lub odparowuje z dużej powierzchni. Nie oznacza to, że nie można go używać w laboratorium, ale trzeba zachować dystans od źródeł zapłonu i stosować zasady BHP.
Benzen to lotny rozpuszczalnik organiczny – tworzy palne pary, które mogą ulec zapłonowi od płomienia. Dodatkowo wymaga ostrożności ze względu na inne zagrożenia zdrowotne. Przy palniku gazowym podstawowym problemem jest jednak możliwość zapłonu par i rozprzestrzenienia ognia.
Zwracaj uwagę na słowa: "roztwór", "woda amoniakalna", "woda wapienna" – zwykle oznaczają mieszaniny oparte na wodzie, które nie są typowo łatwopalne. Nazwy takie jak eter, benzen, toluen wskazują na rozpuszczalniki organiczne, częściej łatwopalne i lotne.
Tak, ale zwykle z innego powodu niż palność. Kwasy i zasady mogą być żrące, mogą reagować z metalami lub wydzielać drażniące opary. W kontekście pytania kluczowa jest łatwopalność, więc priorytetem jest odsunięcie lotnych rozpuszczalników organicznych.
Najczęstsze to otwarty płomień (palnik gazowy), iskry (np. z urządzeń elektrycznych), gorące płyty grzewcze i rozgrzane elementy metalowe. Nawet niewielka iskra może zapalić pary rozpuszczalnika, dlatego łatwopalne ciecze trzyma się z dala od tych źródeł.
Ryzyko rośnie, gdy rozpuszczalnik jest rozlany, gdy ogrzewasz układ, gdy pracujesz w słabo wentylowanym miejscu lub gdy pojemnik jest otwarty. Duża powierzchnia parowania oznacza więcej par w powietrzu, a więc większą szansę na zapłon od płomienia.
Usuń z okolicy palnika łatwopalne ciecze, uporządkuj blat i trzymaj tylko niezbędne materiały. Zamykaj pojemniki z rozpuszczalnikami, pracuj przy sprawnej wentylacji i przygotuj sprzęt do gaszenia. Kluczowe jest ograniczenie obecności palnych par w pobliżu płomienia.
Częsty błąd to wybieranie substancji "groźnych" (żrących, toksycznych) zamiast tych, które są łatwopalne. Drugi błąd to ignorowanie słowa "roztwór" i uznanie, że każda chemikalia pali się tak samo. Warto oceniać: czy substancja jest organiczna i lotna.
info

Około 56% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Eksperci podkreślają: "Eter, alkohol etylowy i benzen to lotne rozpuszczalniki organiczne, których pary łatwo tworzą z powietrzem mieszaniny palne."

Źródła:

  • PubChem Compound Summary: Diethyl ether (Ether) – https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Diethyl-ether (dostęp: 2026-02-28)
  • PubChem Compound Summary: Ethanol (Ethyl alcohol) – https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Ethanol (dostęp: 2026-02-28)
  • PubChem Compound Summary: Benzene – https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Benzene (dostęp: 2026-02-28)

Materiały:

  • Karty charakterystyki (SDS) rozpuszczalników organicznych używanych w pracowni
  • Materiały szkolne z BHP w laboratorium chemicznym (pożary, źródła zapłonu, wentylacja)
  • Podręcznik/kompendium z chemii ogólnej: właściwości alkoholi, eterów i węglowodorów aromatycznych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego