KWALIFIKACJA MED3 + MED14 - STYCZEŃ 2012

PYTANIE NR 9.
Które z podanych zachowań jest udokumentowanym czynnikiem ryzyka wystąpienia nowotworów skóry?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Promieniowanie UV jest udokumentowanym czynnikiem rakotwórczym dla skóry: uszkadza DNA i sprzyja mutacjom, co zwiększa ryzyko czerniaka oraz raków skóry.
Pozostałe zachowania mogą powodować podrażnienie lub zanik skóry, ale nie są typowymi, potwierdzonymi czynnikami kancerogennymi.

Pełne wyjaśnienie:

Nowotwory skóry (m.in. czerniak oraz raki podstawnokomórkowy i płaskonabłonkowy) mają silny, dobrze opisany związek z ekspozycją na promieniowanie ultrafioletowe (UV). UV (UVA i UVB) może prowadzić do bezpośredniego uszkodzenia DNA komórek skóry (np. powstawania zmian w materiale genetycznym) oraz do stresu oksydacyjnego i osłabienia lokalnej odpowiedzi immunologicznej. W konsekwencji rośnie ryzyko utrwalenia mutacji i rozwoju zmian nowotworowych.

Dlatego odpowiedź "Częsta ekspozycja skóry na promieniowanie UV." jest poprawna: ryzyko zwiększa się wraz z czasem i intensywnością ekspozycji (np. w godzinach największego nasłonecznienia), a także przy powtarzających się oparzeniach słonecznych, zwłaszcza w młodym wieku.

Dlaczego pozostałe propozycje nie są prawidłowe:

  • "Usuwanie przebarwień skóry z wykorzystaniem ultradźwięków." – ultradźwięki stosowane w zabiegach nie są standardowo uznawane za czynnik rakotwórczy dla skóry; pytanie dotyczy czynników ryzyka nowotworów, a nie ogólnego bezpieczeństwa procedur.
  • "Smarowanie skóry maściami zawierającymi sterydy." – długotrwałe miejscowe sterydy mogą powodować działania niepożądane (np. ścieńczenie/atrofię skóry), ale nie są klasycznym, udokumentowanym czynnikiem zwiększającym ryzyko nowotworów skóry w sensie porównywalnym do UV.
  • "Częsty kontakt skóry z wodą zawierającą detergenty." – detergenty typowo wywołują podrażnienie i kontaktowe zapalenie skóry, czyli problem zapalny i barierowy, a nie bezpośrednio kancerogenny.

Z perspektywy opiekuna medycznego kluczowe jest stosowanie profilaktyki: ograniczanie ekspozycji na słońce w porach największego promieniowania, używanie filtrów SPF, odzieży ochronnej oraz zachęcanie do obserwacji znamion i zgłaszania niepokojących zmian personelowi medycznemu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Promieniowanie UV (UVA i UVB) to część promieniowania słonecznego docierająca do skóry. Może uszkadzać DNA komórek, nasilać stres oksydacyjny i osłabiać lokalną odporność skóry. Te mechanizmy zwiększają ryzyko rozwoju nowotworów, w tym czerniaka oraz raków skóry.
Najczęściej omawia się czerniaka oraz tzw. raki niemelanocytowe: raka podstawnokomórkowego i płaskonabłonkowego. Wspólnym, istotnym czynnikiem ryzyka dla tych chorób jest długotrwała lub intensywna ekspozycja na promieniowanie UV, zwłaszcza gdy dochodzi do oparzeń słonecznych.
Silne oparzenie oznacza dużą dawkę UV w krótkim czasie, co może powodować znaczące uszkodzenia materiału genetycznego w komórkach skóry. Zmiany te mogą "kumulować się" przez lata. Dlatego na egzaminach często podkreśla się znaczenie ochrony dzieci przed słońcem jako element profilaktyki.
Tak, ekspozycja na promieniowanie UV w solarium jest traktowana jako dodatkowe źródło UV. Z punktu widzenia profilaktyki zaleca się unikanie solariów, bo stanowią ekspozycję na UV, które może uszkadzać DNA komórek skóry. W pytaniach testowych UV jest kluczowym rozpoznawalnym czynnikiem ryzyka.
Ryzyko rośnie m.in. u osób z jasną skórą (niższa naturalna ochrona), z dużą liczbą znamion barwnikowych, po licznych oparzeniach słonecznych oraz u osób z obniżoną odpornością (np. przy immunosupresji). W opiece długoterminowej warto zwracać uwagę na te czynniki i edukować o ochronie UV.
Detergenty najczęściej uszkadzają barierę naskórkową i wywołują podrażnienie lub kontaktowe zapalenie skóry. To problem zapalny, a nie typowy, udokumentowany czynnik kancerogenny w takim sensie, jak promieniowanie UV. W testach należy odróżniać czynniki drażniące od czynników zwiększających ryzyko nowotworów.
Miejscowe sterydy mogą przy długim stosowaniu powodować działania niepożądane, np. ścieńczenie (atrofię) skóry, teleangiektazje czy większą podatność na urazy. Nie są jednak standardowo wskazywane jako główny, udokumentowany czynnik ryzyka nowotworów skóry. W pytaniach egzaminacyjnych kluczowe jest UV.
Pomocna jest zasada ABCDE: asymetria, nieregularne brzegi, niejednolity kolor, duża średnica oraz ewolucja (zmiana w czasie). Każda nowa lub zmieniająca się zmiana skórna powinna skłonić do konsultacji lekarskiej. Opiekun medyczny może wspierać pacjenta w obserwacji i zgłaszaniu objawów.
W profilaktyce często wskazuje się ograniczanie ekspozycji w godzinach największego nasłonecznienia (np. okolice południa). W praktyce opieki warto planować spacery i aktywności pacjenta poza tym okresem, a dodatkowo stosować ochronę: ubranie, nakrycie głowy i krem z wysokim SPF.
Częste pomyłki to: przekonanie, że "opalenizna jest zdrowa", traktowanie solarium jako bezpiecznego "przygotowania", rezygnacja z ochrony w pochmurne dni oraz mylenie podrażnień (detergenty) z czynnikami kancerogennymi. Na egzaminie warto kojarzyć UV jako podstawowy, udokumentowany czynnik ryzyka.
info

Około 79% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnio łatwe

Źródła:

  • IARC Monographs on the Identification of Carcinogenic Hazards to Humans: Volume 100D (2012) "Radiation" – część dotycząca solar radiation and ultraviolet radiation (UV) jako czynnika rakotwórczego
  • World Health Organization (WHO) – strona tematyczna: "Ultraviolet (UV) radiation" (informacje o wpływie UV na zdrowie) – https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/radiation-ultraviolet-(uv) (dostęp: 01.03.2026)
  • National Cancer Institute (NCI) – opracowanie: "Skin Cancer Prevention" / czynniki ryzyka i rola promieniowania UV – https://www.cancer.gov/types/skin/patient/skin-prevention-pdq (dostęp: 01.03.2026)

Materiały:

  • Materiały edukacyjne WHO dotyczące promieniowania UV i zdrowia
  • Podstawowe opracowania onkologiczne/dermatologiczne o profilaktyce nowotworów skóry
  • Broszury pacjenckie o zasadzie ABCDE i samokontroli znamion

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego