KWALIFIKACJA CHM6 - STYCZEŃ 2018

PYTANIE NR 26.
Które z urządzeń należy zastosować do przemysłowego zatężania roztworu chlorku sodu?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zatężanie roztworu w przemyśle wykonuje się w aparacie wyparnym, bo usuwa rozpuszczalnik przez odparowanie. W praktyce dla roztworów takich jak solanka korzystna jest wymuszona cyrkulacja, która zwiększa intensywność wymiany ciepła i ogranicza lokalne przegrzewanie oraz odkładanie osadów. Wymienniki ciepła służą głównie do ogrzewania/chłodzenia, nie do zatężania.

Pełne wyjaśnienie:

Zatężanie roztworu chlorku sodu polega na zwiększeniu stężenia poprzez odparowanie części rozpuszczalnika (zwykle wody). Do realizacji tej operacji jednostkowej stosuje się aparat wyparny (wyparkę), a nie sam wymiennik ciepła, ponieważ kluczowym celem procesu jest wytworzenie i odprowadzenie pary oraz kontrola bilansu faz.

Odpowiedź "Aparat wyparny z wymuszoną cyrkulacją." jest właściwa, ponieważ wymuszony obieg cieczy (pompa) pozwala utrzymać wysoką prędkość przepływu przez strefę grzania. W praktyce przemysłowej jest to korzystne m.in. wtedy, gdy roztwór ma tendencję do tworzenia osadów lub może zbliżać się do warunków krystalizacji. Wymuszona cyrkulacja poprawia warunki wymiany ciepła i stabilność pracy instalacji.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują:

  • "Aparat wyparny z cyrkulacją naturalną." – to również jest wyparka, ale mechanizm obiegu jest słabszy i bardziej zależny od różnic gęstości oraz warunków pracy. W wielu zastosowaniach przemysłowych może być mniej korzystna, gdy potrzebna jest intensywna wymiana ciepła i ograniczanie zjawisk odkładania osadów.
  • "Wymiennik ciepła bezprzeponowy." – wymiennik (niezależnie od konstrukcji) służy do przekazywania ciepła między mediami. Sam w sobie nie jest typowym urządzeniem do zatężania, bo nie zapewnia elementów procesu odparowania i separacji pary od cieczy w ujęciu aparatu wyparnego.
  • "Wymiennik ciepła wielobiegowy." – analogicznie: wielobiegowość dotyczy organizacji przepływu w wymienniku, co może zwiększać intensywność wymiany ciepła, ale nadal nie czyni z niego urządzenia przeznaczonego do operacji zatężania roztworu.

Wskazówka egzaminacyjna: jeżeli w treści pojawia się "zatężanie roztworu", najpierw szukaj odpowiedzi z grupy aparatów do odparowania (wyparki), a dopiero potem rozstrzygaj, jaki wariant konstrukcyjny (np. typ cyrkulacji) jest najbardziej uzasadniony technologicznie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zatężanie roztworu to zwiększanie stężenia substancji rozpuszczonej przez usunięcie części rozpuszczalnika, najczęściej wody. W praktyce robi się to przez odparowanie w wyparce, aby uzyskać mniejszą objętość roztworu lub przygotować go do kolejnych etapów (np. krystalizacji).
W wyparce z wymuszoną cyrkulacją pompa wymusza obieg cieczy przez strefę grzania. Dzięki temu roztwór intensywnie opływa powierzchnię wymiany ciepła, a odparowanie przebiega stabilniej. Zwykle poprawia to przenoszenie ciepła i zmniejsza ryzyko lokalnego przegrzewania oraz odkładania osadów.
Wymiennik ciepła jest przeznaczony głównie do ogrzewania lub chłodzenia strumienia, natomiast zatężanie wymaga kontrolowanego odparowania i zwykle rozdziału pary od cieczy w układzie aparatu wyparnego. Dlatego w zadaniach egzaminacyjnych "wymiennik" zwykle nie jest właściwą odpowiedzią na "zatężanie".
Cyrkulacja naturalna może być korzystna, gdy roztwór jest łatwy w prowadzeniu (mała skłonność do osadzania), a celem jest prostsza konstrukcja i mniejsze zużycie energii na pompowanie. Trzeba jednak pamiętać, że jej intensywność silnie zależy od warunków pracy i własności cieczy, co może ograniczać zastosowania.
Podczas zatężania solanki mogą pojawić się: osadzanie/inkrustacja na powierzchniach grzejnych, zbliżanie do warunków krystalizacji, spadek współczynnika przenikania ciepła i trudniejsza kontrola procesu. W praktyce dlatego dąży się do dobrego mieszania i utrzymania przepływu, co wspiera wymuszona cyrkulacja.
"Wymuszona cyrkulacja" oznacza, że obieg roztworu w aparacie jest realizowany przez urządzenie napędowe (najczęściej pompę), a nie tylko dzięki różnicom gęstości wynikającym z ogrzewania. Daje to bardziej przewidywalny przepływ, łatwiejszą regulację i często lepsze warunki wymiany ciepła.
Wyparka jest kojarzona z operacją parowania i zatężania (pojawia się para odprowadzana z aparatu). Wymiennik ciepła kojarzy się z samym przekazaniem energii między mediami bez celu zatężania. Jeśli w treści jest "zatężanie roztworu", najpierw wybieraj odpowiedzi z "aparat wyparny/wyparka".
Nie zawsze. Zatężanie polega na zwiększaniu stężenia przez odparowanie, a krystalizacja zachodzi dopiero po przekroczeniu rozpuszczalności (lub w odpowiednich warunkach temperatury). W procesie można zatrzymać się przed krystalizacją albo prowadzić zatężanie celowo do etapu, który umożliwia wydzielenie kryształów.
Dobór zależy m.in. od lepkości, wrażliwości na temperaturę, skłonności do pienienia, tendencji do osadzania oraz od tego, czy roztwór ma być tylko zagęszczony czy doprowadzony do krystalizacji. Gdy kluczowe jest utrzymanie intensywnego przepływu i stabilnych warunków, często preferuje się wymuszoną cyrkulację.
Utrwal: cel operacji (zatężanie = odparowanie), podstawowe typy wyparek (naturalna i wymuszona cyrkulacja) oraz typowe problemy (osady, pienienie, lepkość). Pomaga też robienie krótkich porównań "kiedy lepsza wymuszona, a kiedy naturalna", bez wchodzenia w szczegółowe obliczenia.
info

Około 29% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że zatężanie roztworu w przemyśle wykonuje się w aparacie wyparnym, bo usuwa rozpuszczalnik przez odparowanie.

Źródła:

  • Perry's Chemical Engineers' Handbook, dział/rozdział: Evaporation (Parowanie) – opis typów wyparek i zastosowań
  • Coulson & Richardson's Chemical Engineering, tom dotyczący operacji jednostkowych, rozdział: Evaporation – porównanie cyrkulacji naturalnej i wymuszonej

Materiały:

  • Skrypty/rozdziały z operacji jednostkowych dotyczące parowania i zatężania roztworów
  • Instrukcje DTR/opracowania technologiczne producentów wyparek (przegląd typów cyrkulacji i zastosowań)
  • Zadania egzaminacyjne z doboru aparatów procesowych (wyparki, krystalizatory, wymienniki)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego