KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2009

PYTANIE NR 29.
Które z wymienionych narzędzi należy zastosować podczas wymiany układu scalonego na płytce drukowanej, widocznej na zdjęciu?
Ilustracja przedstawia płytkę drukowaną z zamontowanym układem scalonym.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wymiana układu scalonego na PCB wymaga rozlutowania jego wyprowadzeń.
Aby to zrobić, trzeba podgrzać spoiwo lutownicą, a następnie usunąć roztopioną cynę, np. odsysaczem. Pozostałe zestawy narzędzi (zaciskarka, pilnik, śrubokręt) nie służą do usuwania cyny z pól lutowniczych.

Pełne wyjaśnienie:

Podczas wymiany układu scalonego na płytce drukowanej kluczowym etapem jest rozlutowanie wszystkich jego połączeń. W praktyce oznacza to, że trzeba:

  • najpierw roztopić spoiwo lutownicze w miejscach połączeń (do tego służy lutownica),
  • następnie usunąć roztopioną cynę, aby wyprowadzenia dało się bezpiecznie uwolnić z pól lutowniczych (typowym narzędziem jest odsysacz; w praktyce spotyka się też plecionkę rozlutowującą).

Odpowiedź "Lutownicę i odsysacz." jest więc poprawna, ponieważ łączy narzędzie dostarczające ciepło z narzędziem do fizycznego usunięcia spoiwa. Taki zestaw jest podstawą przy demontażu elementów przewlekanych i bywa używany także w pracach serwisowych przy innych typach montażu.

Pozostałe propozycje są błędne, bo nie realizują celu technologicznego rozlutowania:

  • "Pęsetę i zaciskarkę." – pęseta może pomóc w manipulacji elementem, ale nie usuwa cyny; zaciskarka służy do zaciskania końcówek/łączników na przewodach, a nie do pracy na polach lutowniczych PCB.
  • "Ucinaczki i pilnik." – ucinaczki są narzędziem mechanicznym do cięcia, a pilnik do obróbki; użycie ich przy demontażu układu z PCB grozi uszkodzeniem ścieżek, pól lutowniczych i laminatu.
  • "Śrubokręt i szczypce." – to narzędzia montażowe, które nie umożliwiają kontrolowanego roztopienia i usunięcia spoiwa; ich użycie może prowadzić do wyrwania przelotek lub oderwania padów.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w pytaniu pojawia się wymiana elementu na PCB, szukaj narzędzi związanych z lutowaniem/rozlutowywaniem (ciepło + usuwanie spoiwa), a nie narzędzi do prac mechanicznych.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Odsysacz do cyny to narzędzie do usuwania roztopionego spoiwa lutowniczego z pola lutowniczego. Używa się go po podgrzaniu lutu lutownicą, aby oczyścić otwór lub pad i umożliwić bezpieczne wyjęcie elementu (np. układu scalonego) bez uszkodzenia PCB.
Podstawą jest narzędzie grzewcze i narzędzie do usunięcia spoiwa: lutownica oraz odsysacz (albo plecionka). Dzięki temu można rozlutować wyprowadzenia i wyjąć element bez szarpania. Dodatkowo w praktyce przydają się topnik i pęseta, ale nie zastępują odsysania cyny.
Pęseta pomaga tylko w manipulacji elementem. Jeśli cyna pozostaje na padach, to wyprowadzenia nadal są mechanicznie "przyklejone" do PCB. Próba wyjęcia elementu pęsetą może wyrwać pola lutownicze lub przelotki. Najpierw trzeba rozlutować połączenia (ciepło + usunięcie spoiwa).
Odsysacz jest wygodny, gdy trzeba szybko zebrać większą ilość roztopionej cyny z otworu lub padu. Plecionka częściej służy do dokładnego oczyszczania pola lutowniczego z resztek spoiwa. W praktyce dobór zależy od typu złącza, dostępności miejsca i ryzyka przegrzania laminatu.
To narzędzia mechaniczne i nie są przeznaczone do rozlutowywania. Mogą co najwyżej pomóc przy demontażu obudowy urządzenia, ale nie zastąpią procesu usuwania spoiwa z wyprowadzeń. Użycie ich do podważania elementu na PCB zwiększa ryzyko uszkodzenia ścieżek i odklejenia padów.
Typowe błędy to: zbyt długie grzanie jednego pola (przegrzanie i odklejenie padu), próba wyrwania elementu bez pełnego usunięcia cyny, brak topnika (gorsze zwilżanie i trudniejsze czyszczenie), oraz używanie siły mechanicznej zamiast kontroli temperatury. Na egzaminie zwracaj uwagę na funkcję narzędzi.
Temperaturę dobiera się do rodzaju spoiwa i masy termicznej połączenia, tak aby cyna szybko się roztopiła, ale bez przegrzewania laminatu. Zbyt niska temperatura wydłuża czas grzania, a zbyt wysoka zwiększa ryzyko uszkodzeń. W zadaniach testowych kluczowe jest rozpoznanie, że potrzebna jest lutownica, a nie narzędzia tnące.
W praktyce oznacza to usunięcie uszkodzonego scalaka z płytki, oczyszczenie pól lutowniczych z cyny, wlutowanie nowego elementu i kontrolę połączeń (np. pod kątem zwarć). To typowa czynność serwisowa w sterownikach i modułach urządzeń mechatronicznych, gdzie elektronika i mechanika współpracują.
Ucinaczki i pilnik służą do obróbki mechanicznej, a nie do odłączania połączeń lutowanych. Cięcie wyprowadzeń lub "piłowanie" przy PCB może uszkodzić ścieżki, przelotki i laminat, utrudniając naprawę. Poprawna metoda opiera się na rozlutowaniu: podgrzanie spoiwa i jego usunięcie odsysaczem/plecionką.
Szukaj słów typu: wymiana układu, demontaż z PCB, rozlutowanie, a także informacji o płytce drukowanej. To wskazuje na konieczność usunięcia cyny. Wtedy poprawne odpowiedzi zwykle zawierają lutownicę oraz narzędzie do usuwania spoiwa (odsysacz lub plecionkę), a nie narzędzia montażowe.
info

Statystycznie 84% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnio łatwe

Według specjalistów z branży: "Wymiana układu scalonego na PCB wymaga rozlutowania jego wyprowadzeń.Aby to zrobić, trzeba podgrzać spoiwo lutownicą, a następnie usunąć roztopioną cynę, np. odsysaczem."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Lutowanie - dostęp 2026-02-27
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Odsysacz_do_cyny - dostęp 2026-02-27
  • https://learn.sparkfun.com/tutorials/how-to-solder-through-hole-soldering/desoldering - accessed 2026-02-27

Materiały:

  • Poradniki serwisowe elektroniki dotyczące rozlutowywania (odsysacz, plecionka)
  • Instrukcje producentów lutownic i odsysaczy (obsługa, dobór grota, temperatura)
  • Materiały szkoleniowe z montażu i naprawy PCB w mechatronice (podstawy lutowania, typowe błędy)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego