KWALIFIKACJA ELM5 - TEST WIEDZY NR 4

PYTANIE NR 12.
Załóżmy, że masz do skonfigurowania wzmacniacz operacyjny jako prostownik jednopołówkowy. Poniżej znajduje się tabela z parametrami wzmacniacza operacyjnego:
Parametr Wartość
Napięcie zasilania 15V
Prąd wejściowy 0.5mA
Wzmocnienie napięciowe 10
Jakie napięcie wejściowe powinieneś zastosować, aby uzyskać maksymalne napięcie wyjściowe bez przesterowania?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Maksymalne napięcie wyjściowe bez przesterowania jest w tym uproszczonym modelu ograniczone napięciem zasilania, czyli ok. 15 V.
Przy wzmocnieniu K=10 obowiązuje zależność Uwy=K·Uwe, więc Uwe_max=Uwy_max/K=15/10=1,5 V. Pozostałe odpowiedzi nie wykorzystują poprawnie danych z tabeli.

Pełne wyjaśnienie:

W prostowniku jednopołówkowym (precyzyjnym) na wzmacniaczu operacyjnym kluczowe jest to, że układ pracuje z ujemnym sprzężeniem zwrotnym, a dioda znajduje się w pętli sprzężenia. Dzięki temu można prostować sygnały o małej amplitudzie bez typowego "progu" klasycznej diody w torze wejściowym.

W zadaniu interesuje nas jednak przede wszystkim warunek: maksymalne napięcie wyjściowe bez przesterowania. W modelu egzaminacyjnym przyjmujemy uproszczenie, że wzmacniacz może na wyjściu osiągnąć napięcie zbliżone do napięcia zasilania, czyli Uwy_max≈15 V.

Dane mówią też, że wzmocnienie napięciowe wynosi K=10. Dla pracy liniowej wzmacniacza obowiązuje zależność:

Uwy = K · Uwe

Aby nie przekroczyć Uwy_max, wyznaczamy maksymalną wartość Uwe:

Uwe_max = Uwy_max / K = 15 V / 10 = 1,5 V

Dlatego poprawną odpowiedzią jest 1,5 V.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • 1 V i 0,5 V dałyby odpowiednio ok. 10 V i 5 V na wyjściu, więc nie wykorzystują podanego limitu 15 V – nie są "maksymalne".
  • 2 V przy K=10 wymagałoby ok. 20 V na wyjściu, co przekracza zasilanie 15 V, więc prowadziłoby do przesterowania (saturacji/obcięcia).

W praktyce konstrukcyjnej często uwzględnia się jeszcze zapas (headroom) oraz spadki napięć elementów nieliniowych, ale w tym zadaniu nie podano takich parametrów, więc stosuje się prostą zależność z danych.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przesterowanie (saturacja) oznacza, że wzmacniacz nie jest w stanie zwiększać napięcia wyjściowego zgodnie z modelem liniowym, bo ogranicza go zasilanie. W efekcie sygnał na wyjściu jest "obcięty" przy granicy możliwej amplitudy, zamiast rosnąć proporcjonalnie do wejścia.
Użyj zależności dla pracy liniowej: Uwy=K·Uwe. Jeśli znasz dopuszczalne maksimum na wyjściu, przekształcasz wzór: Uwe_max=Uwy_max/K. W tym typie zadań Uwy_max przyjmuje się zwykle jako napięcie zasilania.
To uproszczenie dydaktyczne: maksymalne napięcie wyjściowe jest ograniczone zasilaniem, więc jako górny limit przyjmuje się wartość napięcia zasilania. W praktyce realny wzmacniacz zwykle nie dochodzi idealnie do szyn, ale takie poprawki muszą być podane w treści, aby je uwzględniać.
W prostowniku precyzyjnym dioda jest w pętli sprzężenia zwrotnego, więc jej próg nie wpływa tak jak w prostowniku pasywnym. Do obliczenia "maksymalnego Uwe bez przesterowania" w tym zadaniu wystarcza ograniczenie przez zasilanie i wzmocnienie, o ile nie podano dodatkowych strat.
To układ, który przepuszcza (wzmacnia/prostuje) jedną połówkę sygnału AC, a drugą blokuje, przy wykorzystaniu wzmacniacza operacyjnego i diody w sprzężeniu zwrotnym. Dzięki temu można prostować bardzo małe amplitudy (np. mV), które w klasycznej diodzie zostałyby "zgubione".
W zakresie liniowym wzmacniacza: Uwy=K·Uwe, więc dla K=10 i Uwe=1 V dostaniesz około 10 V na wyjściu. Jeśli jednak takie Uwy byłoby większe niż dopuszczalny swing przy danym zasilaniu, pojawi się obcięcie sygnału.
Bo przy K=10 dawałaby teoretycznie Uwy=20 V. Wzmacniacz zasilany 15 V nie może wygenerować tak dużego napięcia na wyjściu, więc wyszedłby z pracy liniowej i wszedł w nasycenie. Zadanie pyta o maksimum bez przesterowania, więc 2 V przekracza dopuszczalny zakres.
W tym konkretnym, uproszczonym rachunku nie. Wynik wyznacza ograniczenie napięciem zasilania oraz wzmocnienie K. Prąd wejściowy mógłby mieć znaczenie w innych analizach (np. błędy, obciążenie źródła sygnału), ale nie jest potrzebny do proporcji Uwe=Uwy/K.
Najczęstsze pomyłki to: (1) mylenie Uwe z Uwy i podstawianie złej wartości do wzoru, (2) mnożenie przez K zamiast dzielenia, (3) ignorowanie ograniczenia przez zasilanie, (4) dodawanie "na siłę" poprawek (headroom, spadki na diodach) bez danych w treści.
Wskazówką jest brak parametrów typu "output swing", "headroom" czy minimalne napięcie nasycenia oraz brak typu wzmacniacza. Gdy podano tylko zasilanie i wzmocnienie, zwykle oczekuje się prostego użycia Uwy_max≈Uzasilania oraz obliczenia Uwe_max=Uzasilania/K.
info

Statystycznie 58% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Pozostałe odpowiedzi nie wykorzystują poprawnie danych z tabeli."

Źródła:

  • Sedra, A.S., Smith, K.C., "Microelectronic Circuits", rozdział o wzmacniaczach operacyjnych (model wzmocnienia i ograniczenia napięć wyjściowych), wydania akademickie
  • Horowitz, P., Hill, W., "The Art of Electronics", rozdział: Operational Amplifiers (zależność wzmocnienia i ograniczenia swing wyjścia), wydania akademickie
  • Analog Devices, "Op Amp Output Swing" / materiały aplikacyjne o ograniczeniach napięcia wyjściowego wzmacniaczy operacyjnych (Application Notes / Technical Articles)

Materiały:

  • Podręcznik elektroniki analogowej (działy: wzmacniacze operacyjne, sprzężenie zwrotne, ograniczenia wyjścia)
  • Noty katalogowe wzmacniaczy operacyjnych (sekcje: output voltage swing, supply voltage)
  • Materiały dydaktyczne o prostownikach precyzyjnych (układy z diodą w pętli sprzężenia zwrotnego)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego