KWALIFIKACJA PGF4 + PGF5 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 23.
Zaznaczony na rysunku kolorem żółtym błąd składu to
Ilustracja przedstawia fragment tekstu w języku polskim, prawdopodobnie z książki lub opowiadania.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
"Wdowa" to błąd składu polegający na tym, że ostatni wiersz akapitu jest nienaturalnie krótki (często 1–2 wyrazy) i "wisi" w łamie. Na ilustracji ostatnia linia akapitu zawiera tylko jedno słowo, więc jest to właśnie wdowa, a nie bękart, sierota ani szewc.

Pełne wyjaśnienie:

W składzie tekstu (DTP) wyróżnia się typowe błędy łamania związane z tym, jak wiersze akapitu układają się względem łamu (kolumny) i podziału na strony/kolumny. Jednym z najbardziej widocznych estetycznie błędów jest wdowa.

Dlaczego poprawna jest odpowiedź "wdowa"?
Wdowa w polskiej terminologii DTP oznacza sytuację, w której ostatni wiersz akapitu jest bardzo krótki w porównaniu do szerokości łamu (często jest to pojedyncze słowo). Taki "zawieszony" koniec akapitu zaburza rytm typograficzny, wygląda przypadkowo i jest traktowany jako błąd wymagający korekty. Na ilustracji zaznaczony wiersz to właśnie jednowyrazowa końcówka akapitu, więc spełnia definicję wdowy.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "Sierota" dotyczy zwykle pojedynczego wiersza akapitu pozostawionego na dole kolumny/strony, gdy reszta akapitu przechodzi dalej. Kluczowe jest tu osamotnienie wiersza na dole w wyniku podziału kolumny/strony, a nie "krótkość" ostatniej linii.
  • "Bękart" odnosi się do sytuacji, gdy pierwszy wiersz akapitu zostaje samotnie na dole kolumny (reszta akapitu przechodzi do następnej). To błąd związany z początkiem akapitu, nie z jego końcówką.
  • "Szewc" to przypadek, gdy ostatni wiersz akapitu pozostaje samotnie na górze nowej kolumny/strony. Znowu decyduje umiejscowienie względem przełamania kolumny/strony, a nie to, że linia jest jednowyrazowa.

Wskazówka egzaminacyjna: Najpierw ustal, czy zaznaczony fragment jest końcem czy początkiem akapitu, a dopiero potem oceniaj, czy problem wynika z podziału kolumny/strony czy z nienaturalnie krótkiej linii. To ogranicza typową pomyłkę "wdowa" vs "sierota".

Praktyka zawodowa: Błędy tego typu eliminuje się m.in. przez korektę łamania, przenoszeń, odstępów lub ustawienia utrzymywania wierszy akapitu razem, aby końcówka akapitu nie była zbyt krótka i nie psuła estetyki składu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Wdowa to błąd składu, gdy ostatni wiersz akapitu jest nienaturalnie krótki (często 1–2 wyrazy) i wygląda jak "zawieszony" w łamie. Zaburza rytm kolumny i jest uznawany za defekt estetyczny wymagający korekty.
Sprawdź, co jest przyczyną problemu. Wdowa to przede wszystkim zbyt krótka końcówka akapitu. Sierota dotyczy pojedynczego wiersza pozostawionego na dole kolumny/strony przez przełamanie, nawet jeśli wiersz nie jest krótki.
Sierota to pojedynczy wiersz akapitu, który zostaje samotnie na dole kolumny lub strony, gdy reszta akapitu przechodzi na następną. To błąd wynikający z podziału tekstu między kolumnami/stronami, a nie z długości samej linii.
Bękart to sytuacja, gdy pierwszy wiersz akapitu zostaje samotnie na dole kolumny/strony, a pozostałe wiersze akapitu przechodzą dalej. Czytając skład, najpierw ustal, czy to początek akapitu i czy podział nastąpił na końcu łamu.
Szewc to błąd, gdy ostatni wiersz akapitu zostaje samotnie na górze nowej kolumny/strony. Kluczowe jest położenie względem przełamania: wiersz należy do końca akapitu, ale zaczyna następną kolumnę, co wygląda nieprofesjonalnie.
Wdowa jest widoczna, bo tworzy "dziurę" w rytmie kolumny: większość wierszy ma podobną długość, a ostatni nagle jest bardzo krótki. Czytelnik zauważa to jako przypadkowość łamania. W publikacjach zawodowych traktuje się to jako błąd korektorsko-typograficzny.
Najczęściej koryguje się łamanie przez delikatną zmianę odstępów (np. ścieśnienie/rozstrzelenie w granicach estetyki), modyfikację przenoszeń, ręczne łamanie wiersza lub zmianę podziału akapitów. Celem jest uzyskanie końcówki akapitu, która nie jest jednowyrazowa.
W wielu programach DTP można włączyć opcje utrzymywania wierszy razem (tzw. keep options) oraz kontrolę podziału akapitów. Działa to najlepiej w tekście ciągłym, gdzie program może przenosić wiersze między łamami. W trudnych miejscach i tak potrzebna bywa ręczna korekta.
Nie zawsze. W praktyce spotyka się różnice w przypisywaniu nazw w zależności od źródła i tradycji typograficznej. Na egzaminie i w polskiej edukacji DTP często przyjmuje się: wdowa = krótki ostatni wiersz akapitu, a błędy "samotnych" linii wiąże się z położeniem na dole/górze łamu.
Najczęściej mylone są wdowa i sierota, bo w obu przypadkach widać "odstający" wiersz. Uczniowie wybierają nazwę na podstawie skojarzenia z samotnością, zamiast sprawdzić, czy to koniec akapitu i czy problemem jest krótkość wiersza czy przełamanie kolumny/strony.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 43% zdających egzamin. trudne

Według specjalistów z branży: ""Wdowa" to błąd składu polegający na tym, że ostatni wiersz akapitu jest nienaturalnie krótki (często 1–2 wyrazy) i "wisi" w łamie."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Wdowa i sierota (typografia)" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Wdowa_i_sierota_(typografia) - dostęp 2026-03-05
  • Wikipedia (EN): "Widows and orphans" – https://en.wikipedia.org/wiki/Widows_and_orphans - dostęp 2026-03-05
  • Adobe InDesign HelpX: "Keep lines together / Keep options (paragraph)" (pomoc dot. utrzymywania wierszy akapitu) – https://helpx.adobe.com/indesign/using/paragraph-formatting.html - dostęp 2026-03-05

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty do typografii oraz DTP używane w kształceniu zawodowym
  • Dokumentacja oprogramowania DTP dotycząca kontroli akapitów i łamania (opcje utrzymania wierszy razem, kontrola przenoszeń)
  • Ćwiczenia praktyczne: wyszukiwanie i poprawa wdów/sierot w krótkich składach jedno- i dwułamowych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego